Otwórz menu główne

Zmiany

m
{{Polityk infobox
|polityk = Armand-Emmanuel du Plessis
|data urodzenia = [[25 września]] [[1766]]
|data śmierci = [[17 maja]] [[1822]]
|grafika = [[Plik:Etienne Frederic Lignon Portrait of Richelieu.jpeg|200px|Armand-Emmanuel du Plessis, książę de Richelieu]]
|funkcja = [[Premierzy Francji|Premier Królestwa Francji]]
|partia =
|od = [[20 lutego]] [[1820]]
|do = [[14 grudnia]] [[1821]]
|poprzednik = [[Élie de Decazes|Elie de Decazes]]
|następca = [[Jean-Baptiste de Villèle]]
|2 funkcja = Premier Królestwa Francji
|2 partia =
|2 od = [[26 września]] [[1815]]
|2 do = [[29 grudnia]] [[1818]]
|2 poprzednik = [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord]]
|2 następca = [[Jean-Joseph Dessolles]]
}}
'''Armand Emmanuel Sophie Septemanie du Plessis''', książę de Richelieu, de Fronsac i hrabia de Chinon ([[26 września]] [[1766]] - [[17 maja]] [[1822]]) – prominentny [[Francja|francuski]] [[polityka|polityk]] okresu restauracji. Jako wierny [[król]]owi szlachcic walczył po "białej" stronie w czasie rewolucji francuskiej i w [[Armia Imperium Rosyjskiego|armii Imperium Rosyjskiego]] podczas najazdu [[Napoleon Bonaparte|Napoleona]] na [[Rosja|Rosję]].
Za radą królowej Marii Antoniny w 1790 roku uciekł do [[Wiedeń|Wiednia]] skąd zabiegał u zaprzyjaźnionych generałów o interwencję w jego kraju. Zaprzyjaźnił się z cesarzem Leopoldem II i rodakiem, księciem Ludwikiem de Ligny. Hrabia de Langeron zaś zapoznał go z Aleksiejem Suworowem - jednym z generałów armii rosyjskiej. Książę wstąpił do wojsk cara [[Aleksander I Romanow|Aleksandra I]], w których dzielnie walczył. Otrzymał za to złoty miecz i order. Był od teraz: generałem porucznikiem armii carskiej.
 
Po śmierci ojca otrzymał najważniejszy tytuł - księcia de Richelieu. Wtedy w jego głowie narodziła się szatańska myśl. Próbował wcielić ją w życie... Próbował ocalić rodzinę królewską ale w [[Varennes-en-Argonne|Varennes]] król został rozpoznany i część eksodusu idąca za nim została zmuszona do powrotu. Ludwikowi XVIII poszło lepiej - ewakuował się do [[Westfalia|Westfalii]]. Za to wszystko Iwan Martos postawił mu pomnik na [[KrymPółwysep Krymski|Krymie]]ie.
 
Wrócił na krótko do Francji za Konsulatu by ratować resztki majątku i wrócił do Rosji gdzie został gubernatorem [[KrymPółwysep Krymski|Krymu]]u. Przeprowadził tam meliorację gruntów, a [[Odessa]] za jego rządów stała się pierwszym portem Morza Czarnego. W okresie kiedy Richelieu zarządzał Odessą, liczba mieszkańców miasta wzrosła z 8 tysięcy w 1804 roku do 35 tysięcy w 1813 roku<ref>Marek Mądzik, ''Polskie inicjatywy handlowe w rosyjskich portach czarnomorskich na przełomie XVIII i XIX wieku'', Lublin 1984, s. 21.</ref>.
 
== Powrót do Francji ==
Richelieu wrócił do Francji w 1814 roku towarzysząc królowi [[Ludwik XVIII|Ludwikowi XVIII]]. Został właśnie zwolniony z armii rosyjskiej by mógł wrócić do kraju i "poskładać go". Książę wierzył, ze car będzie wspomagać nowego króla. Nie zawiódł się. Jednak "[[korsyka]]ński potwór" powrócił. Richelieu rzucił przeciw niemu [[Marszałkowie Francji|marszałka]] [[Michel Ney|Neya]] ale on zdradził. W nocy z 19 na 20 marca Ludwik XVIII i cała rodzina królewska uciekli z Paryża. Nie jest to jednak potajemna ucieczka pogardzanego króla. W [[Abbeville (Francja)|Abbeville]] 20 marca o 17:00 król witany jest owacjami i płaczem. 21 marca o 4:00 wita go [[Béthune|Bethune]]. Lille 22 marca zgotowało Ludwikowi iście królewskie powitanie. Powodzenie jest jednak na razie po stronie cesarza. Wieczorem 20 marca wkracza on do Paryża entuzjastycznie witany przez jego mieszkańców. Następnie przystępuje do odbudowy armii. 15 czerwca wkracza do [[Belgia|Belgii]] z zamiarem pokonania wojsk pruskich Blüchera i brytyjskich [[Arthur Wellesley, (1. książę Wellington)|Wellingtona]]. Plan się jednak nie powiódł. Blücher został wprawdzie pokonany 16 czerwca pod [[Bitwa pod Ligny|Ligny]], ale nie rozbity. 18 czerwca Napoleon zmierzył się z Wellingtonem pod [[Bitwa pod Waterloo|Waterloo]], ale nie zdołał go pokonać do czasu nadejścia Prusaków. Bitwa skończyła się klęską cesarza, która przypieczętowała jego upadek. Zesłany na wyspę św. Heleny umrze tam w 1821 r.
 
8 lipca Ludwik XVIII wrócił do opanowanego przez koalicjantów Paryża, witany równie entuzjastycznie co w marcu Napoleon. Król był nim tak wzruszony, że odstąpił od etykiety i zszedł do tłumu. Prefekt departamentu Sekwany, hrabia [[Gilbert Chabrol de Volvic]], powitał go słowami: ''Minęło sto dni od smutnej chwili, gdyś został, Najjaśniejszy Panie, oderwany od kochających cię poddanych i zmuszony do opuszczenia stolicy pośród łez i łkania jej mieszkańców''.
Już w lipcu 1815 Richelieu miał objąć stanowisko ministra dworu w gabinecie [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord|Talleyranda]], jednak odmówił. W rozpisanych na sierpień 1815 r. wyborach do Izby Deputowanych większość uzyskali ultrasi - skrajni konserwatyści dążący do całkowitego powrotu do czasów przedrewolucyjnych. Ludwik powołał jednak na szefa rządu umiarkowanego rojalistę, właśnie księcia Richelieu (który zdołał przekonać króla, że Talleyrand to najgorszy kandydat z możliwych). Chociaż Karta Konstytucyjna przewidywała odpowiedzialność rządu przed królem, zdominowana przez ultrasów Izba Deputowanych (zwaną Izbą Niezrównaną) chciała poddać umiarkowany rząd swojej kontroli. Prowokacyjne ustawy (zniesienie rozwodów), spory z ministrami i próby przywrócenia przedrewolucyjnego porządku spowodowały, że Ludwik stracił w końcu cierpliwość i rozwiązał Izbę Deputowanych. We wrześniu 1816 r. odbyły się nowe wybory, które dały nieznaczną przewagę umiarkowanych rojalistom.
 
Początkowo powracających Burbonów popierała dawna arystokracja i dawne klasy posiadające. Jednak polityka protekcjonizmu ekonomicznego sprawiła, że siły rojalistów powiększyły się o burżuazję, przemysłowców, producentów zboża i hodowców. Jednak wynikający z tej polityki zastój w handlu zagranicznym oraz wzrost cen rujnował niższe warstwy społeczne. Bogaciły się natomiast wyższe warstwy, które miały ponadto pełnię praw politycznych. Długi okres pokoju jaki przeżywała wówczas Francja sprawił, że kraj stał się zamożny i ludny. Nie przywrócono wielkiej przedrewolucyjnej własności ziemskiej, wzrastała natomiast liczna gospodarstw średnich i drobnych. Rozwijała się nauka ([[André Ampère|André Marie Ampère]], [[Jean Baptiste Joseph Fourier]]), filozofia ([[Henri de Saint-Simon]]) i romantyczna literatura ([[Alphonse de Lamartine]], [[François-René de Chateaubriand]], [[Victor Hugo]], [[Alfred de Vigny]]). Zwiększało się również bogactwo burżuazji spowodowane wzrostem produkcji przemysłowej. Odbył się on jednak kosztem wyzysku robotników. W fabrykach pracowały również kobiety i dzieci, pracowano również nocą, łączny czas pracy wynosił 13-16 godzin dziennie. Robotnicy żyli w skandalicznych warunkach bytowych. W [[1816]] roku premier zajął 16 fotel w akademii francuskiej.
 
Umiarkowane rządy księcia Richelieu (1815-1818), [[Jean-Joseph Dessolles|markiza Dessolles]] (1818-1819), [[Élie de Decazes|księcia Decazes]] (1819-1820) i ponownie księcia Richelieu (1820-1821) miały duże sukcesy w ustabilizowaniu sytuacji politycznej w kraju. Dzięki pożyczkom bankowym udało się spłacić długi państwowe z okresu Stu Dni oraz koszty okupacji. Przyspieszyło to ewakuację wojsk okupacyjnych z Francji, co nastąpiło w [[1818]] r. W tym samym roku Kongres mocarstw europejskich dopuścił Francję do grona państw decydujących o losach Europy. Uporządkowano stosunki z Kościołem Katolickim, powracając do zasad konkordatu z [[1801]] r. Armię zreorganizowano i ograniczono do 150 000 ludzi. Reforma z [[1818]] r. wprowadziła demokratyczne zasady awansu w armii.