Lunatyczka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 58 bajtów ,  5 lat temu
m
drobne redakcyjne
(WP:SK, drobne techniczne)
m (drobne redakcyjne)
|libretto = [[Felice Romani]]
|język oryginału = włoski
|źródło literackie = Wodewil [[Eugène Scribe|Eugène'aEugène’a Scribe'aScribe’a]] ''Lunatyczka'' (fr. ''La Somnabule)''
|czas = 140 minut
|data powstania = styczeń-marzec [[1831]]
 
=== Akt I ===
Wieśniacy zebrani, by uczestniczyć w podpisaniu kontraktu małżeńskiego Elwina i Aminy, cieszą się tym wydarzeniem. Jedna tylko Lisa jest niezadowolona – ona też kocha Elwina. Nadchodzi Amina i dziękuje zebranym za życzliwość, po chwili pojawia się notariusz, a niebawem Elwin. W czasie uroczystości narzeczony ofiarowuje Aminie pierścionek, kontrakt zostaje podpisany. Niespodzianie zjawia się nieznajomy młody szlachcic. To hrabia Rudolf, syn właściciela pobliskich dóbr, który wraca z długiej podróży odbytej w celu zdobycia wiedzy. Komplementy, które hrabia prawi Aminie, stają się przyczyną sceny zazdrości urządzonej jej przez Elwina, jednak narzeczeni szybko godzą się godzą. Lisa oferuje hrabiemu nocleg w gospodzie. Wieśniacy rozchodzą się z obaw przed widmem, które rzekomo nawiedza nocami miejsce uroczystości.
 
Liza zaleca się do hrabiego w pokoju, który u niej wynajął. Kiedy Rudolf zostaje sam, widzi lunatykującą Aminę, która wchodzi do jego pokoju i kładzie się na sofie; domyśla się, że rzekomym widmem jest dziewczyna dotknięta somnambulizmem[[somnambulizm]]em. Hrabia wychodzi z pokoju, by nie okryć Aminy niesławą, ale scenę widzi Liza. Postanawia więc sprowadzić Elwina i wieśniaków, by pokrzyżowacpokrzyżować plany małżeństwa. Na widok Aminy śpiącej w pokoju hrabiego Elwin odtrąca narzeczoną mimo jej zapewnień o niewinności. Dziewczyna rozpacza w ramionach Teresy, która okrywa przybraną córkę chustą leżącą w pokoju hrabiego.
 
=== Akt II ===
Mimo świadectwa szlachcica i namów wieśniaków wierzących w niewinność Aminy Elwin zrywa zaręczyny i odbiera narzeczonej pierścionek.
 
Plan Lizy niemal powiódł się – Elwin zamierza się z nią ożenić. Hrabia tłumaczy zebranym zjawisko [[somnambulizm|lunatyzmu]]. Teresa pokazuje wieśniakom chustę, którą okryła nocą Aminę – należy ona do Lizy i dowodzi jej nocnej wizyty w pokoju Hrabiego. Scenę przerywa pojawienie się Aminy, która we śnie wychodzi przez okno we młynie Teresy. Hrabia ostrzega, że nagłe przebudzenie może być śmiertelnie niebezpieczne dla lunatyczki. Amina opowiada o swojej miłości do Elwina i cierpieniach spowodowanych zerwaniem narzeczeństwa, a kiedy budzi się w ramionach ukochanego, ten wsuwa jej na palec pierścionek i wszyscy cieszą się szczęśliwym zakończeniem perypetii.
 
== Historia utworu ==
Bellini rozpoczął w 1830 roku prace nad operą ''Ernani'' według tragedii [[Victor Hugo|Wiktora Hugo]], jednak zarzucił je, obawiając się ingerencji cenzury. Libretto ''Lunatyczki'' jest adaptacją libretta baletowego [[Eugène Scribe|Eugène'aEugène’a Scribe'aScribe’a]], napisanego na podstawie wcześniejszego wodewilu stworzonego wspólnie z [[Casimir Delavigne|Casimirem Delavignem]]<ref>[[Casimir Delavigne]] znany jest Polakom jako autor tekstu ''[[Warszawianka 1831 roku|Warszawianki]]''; jego dramat ''La Paria'' stał się podstawą libretta opery [[Stanisław Moniuszko|Moniuszki]] ''[[Paria (opera)|Paria]]''.</ref>. Pierwszymi wykonawcami głównych partii byli najwięksi śpiewacy epoki: [[Giuditta Pasta]] jako Amina i [[Giovanni Battista Rubini]] jako Elwin. ''Lunatyczka'' odniosła wielki sukces i błyskawicznie obiegła najważniejsze sceny świata; pozostała też w repertuarze operowym nawet w okresie odwrotu od [[bel canto|belkanta]]. Partię Aminy śpiewały m.in. [[Maria Malibran]], [[Fanny Persiani]], [[Adelina Patti]], [[Emma Albani]], [[Marcelina Sembrich-Kochańska]], [[Luisa Tetrazzini]], [[Toti dal Monte]], [[Amelita Galli-Curci]], [[Lily Pons]], [[Lina Pagliughi]], [[Maria Callas]], [[Joan Sutherland]], [[Renata Scotto]], [[Luba Orgonasowa]], [[Mariella Devia]], [[Nathalie Dessay]] i [[Edita Gruberová]]. Wśród wykonawców partii Elwina byli Alessandro Bonci, [[Enrico Caruso]], [[Beniamino Gigli]], [[Tito Schipa]], [[Ferruccio Tagliavini]], [[Cesare Valetti]] i [[Nicola Monti]]. Od czasów wykonania z udziałem legendarnej Marii Malibran krążyły legendy o rzekomo stworzonej przez Belliniego dla niej tzw. "wersji„wersji Malibran"Malibran” ''Lunatyczki'', jednak poszukiwania jej spełzły na niczym – prawdopodobnie na użytek tej śpiewaczki, będącej [[mezzosopran]]em, jedynie [[transpozycja (muzyka)|transponowano]] w dół niektóre fragmenty utworu<ref>Nota do nagrania ''Lunatyczki'' z udziałem [[Cecilia Bartoli|Cecylii Bartoli]] firmy Decca (L'OiseauL’Oiseau-Lyre) z 2007/8 r., nr kat. 478 1087.</ref>.
 
== ''Lunatyczka'' Belliniego w utworach innych kompozytorów ==
* [[Ivan Padovec]] (1800–1873), chorwacki gitarzysta i kompozytor, stworzył gitarową ''Introdukcję i wariacje na temat z "Lunatyczki"„Lunatyczki” Belliniego'' op. 52<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.free-scores.com/download-sheet-music.php?pdf=23017| tytuł = Nuty ''Introdukcji i wariacji'' Padoveca| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
* Henri Herz (1803-18881803–1888), osiadły we Francji pianista, kompozytor i pedagog pochodzenia austriackiego, skomponował fortepianowe ''Wariacje na motywach z "Lunatyczki"„Lunatyczki” Belliniego'' op. 105<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.free-scores.com/download-sheet-music.php?pdf=22736| tytuł = Nuty ''Wariacji'' Herza| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
* [[Michaił Glinka]] (1804-18571804–1857), rosyjski kompozytor, napisał ''Divertimento brillante na motywach z "Lunatyczki"„Lunatyczki” Belliniego'' na fortepian, dwoje skrzypiec, altówkę, wiolonczelę i kontrabas<ref>{{cytuj stronę| url = http://imslp.org/wiki/Divertimento_Brilliante_%28Glinka,_Mikhail_Ivanovich%29#Full_Scores| tytuł = Nuty ''Divertimenta'' Glinki| data dostępu = 2011-04-12||}}</ref>
* [[Ferenc Liszt]] (1811-18861811–1886), węgierski kompozytor i pianista, stworzył fortepianową ''Fantazję na ulubionych motywach opery "Lunatyczka"„Lunatyczka”'' S 393 (także w wersji na 4 ręce)<ref>{{cytuj stronę| url = http://imslp.org/wiki/Fantaisie_sur_des_motifs_favoris_de_l%E2%80%99op%C3%A9ra_La_sonnambula,_S.393_%28Liszt,_Franz%29| tytuł = Nuty ''Fantazji'' Liszta| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
* [[Giovanni Bottesini]] (1821-18891821–1889), włoski kompozytor i wirtuoz kontrabasu, skomponował ''Fantazję na tematy z opery Belliniego "Lunatyczka"„Lunatyczka”'' na kontrabas z orkiestrą<ref>{{cytuj stronę| url = http://imslp.org/wiki/La_sonnambula_%28Bellini,_Vincenzo%29| tytuł = Nuty ''Fantazji'' Bottesiniego| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
* Renaud de Vilbac (1829–1884), francuski organista i kompozytor, stworzył fortepianową ''Fantazję na temat "Lunatyczki"„Lunatyczki”''<ref>{{cytuj stronę| url = http://imslp.org/wiki/La_sonnambula_%28Bellini,_Vincenzo%29| tytuł = Nuty ''Fantazji'' Vilbaca| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
* Sydney Smith (1839-18891839–1889), brytyjski kompozytor i pianista, skomponował utwór fortepianowy ''La Sonnambula – Fantasie brillante sur l'opéral’opéra de Bellini'' op. 96<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.sydneysmitharchive.org.uk/smithscores.html| tytuł = Nuty ''Fantazji'' Smitha| data dostępu = 2011-03-14||}}</ref>
 
{{Przypisy}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę| url = http://imslp.org/wiki/La_sonnambula_%28Bellini,_Vincenzo%29| tytuł = Partytura ''Lunatyczki'' (wyciąg fortepianowy)| data dostępu = 2011-03-14||}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.testament.co.uk/default.aspx?PageID=7| tytuł = Libretto ''Lunatyczki'' na stronach www.testament.co.uk| data dostępu = 2001-03-14| język = it| język2 = en}}