Niezawisłość sędziowska: Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
m (martwy link)
'''Niezawisłość sędziowska''' – [[konstytucja|konstytucyjna]] zasada [[wymiar sprawiedliwości|wymiaru sprawiedliwości]], zgodnie z którą [[sędzia]] rozstrzygając [[sprawa|sprawę]] podlega wyłącznie [[konstytucja|Konstytucji]]konstytucji i [[ustawa|ustawom]], nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom z zewnątrz, szczególnie ze strony [[władza wykonawcza|władzy wykonawczej]]. Niezawisłość jest niezależnością sędziego w orzekaniu, nie oznacza natomiast braku podporządkowania służbowego. Wymaga jednakże, aby kontrola prawidłowości orzeczenia należała wyłącznie do innego sądu[[sąd]]u i odbywała się w trybie określonym [[prawo|prawem]]<ref>[http://www.trybunal.gov.pl/OTK/teksty/otkpdf/1999/k_08_99.pdf Wyrok] Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 1999 r. sygn. K. 8/99, OTK ZU 1999/3 poz. 41.]</ref>.
 
Według [[Trybunał Konstytucyjny|Trybunału Konstytucyjnego]]<ref>[http://web.archive.org/web/20080920170137/http://www.trybunal.gov.pl/OTK/teksty/otkpdf/1998/k_03_98.pdf Wyrok] TK z dnia 24 czerwca 1998 r. sygn. K. 3/98, OTK ZU 4/1998, s. 334.]</ref> na niezawisłość sędziowską składają się następujące elementy:
* bezstronność w stosunku do uczestników postępowania,
* niezależność wobec organów ([[instytucja|instytucji)]] pozasądowych,
* samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych,
* niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych,
* wewnętrzna niezależność sędziego.
 
Dbałość o niezawisłość sędziów i niezależność sądów uzasadniauzasadniona sięjest interesem ogółu społeczeństwa. Ma ona zapewniać stabilność w wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości bez względu na zmiany, jakie mogą zachodzić w organach [[władza ustawodawcza|władzy ustawodawczej]] i wykonawczej.
 
== Gwarancje niezawisłości ==
=== Nieusuwalność z urzędu ===
Sędzia w Polsce powoływany jest na [[urząd]] dożywotnio, można go pozbawić tego stanowiska pracy wyłącznie orzeczeniem[[orzeczenie]]m sądu.
 
Nieusuwalność sędziego i dożywotnie powołanie gwarantuje, że sędzia będzie niezależny od nacisków z zewnątrz, mogąc nieskrępowanie orzekać zgodnie z własnym sumieniem[[sumienie]]m, wskazaniami [[wiedza|wiedzy]], [[doświadczenie życiowe|doświadczeniem życiowym]] oraz literą prawa. Sędzia może być pewny, iż nawet jeśli wyda wyrok niekorzystny bądź dla organów władzy wykonawczej czy ustawodawczej, bądź dla osób wpływowych, nie zostanie usunięty za to z urzędu.
 
Dożywotnie powołanie, rozumiane jako niekadencyjność, gwarantuje również, iż sędzia swoimi orzeczeniami nie „pracuje na kolejną kadencję”, czyli nie wydaje rozstrzygnięć, które miałyby zaskarbić mu poparcie.
 
=== Nieprzenoszalność ===
Aby środkiem nacisku na sędziego nie była groźba przeniesienia na inne stanowisko lub do innej siedziby, [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej]] gwarantuje, że przeniesienie takie może odbyć się tylko za zgodą sędziego, a w braku jego zgody, tylko na podstawie orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawiePrawie o ustroju sądów powszechnych, chyba że nastąpią zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych (art. 180 ust. 2 i 5 [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Rzeczypospolitej_Polskiej Konstytucji RP]). Zasada ta jest skonkretyzowana np. w art. 75-78a PrawaUstawy Prawo o ustroju sądów powszechnych<ref>''Ustawa ''Prawo ({{Dzienniko Ustaw|rok=2001|numer=98|pozycja=1070}})ustroju sądów powszechnych'' z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnychvvvv ({{Dziennik Ustaw|rok=2001|numer=98|pozycja=1070}}).</ref>.
 
=== Immunitet sędziowski ===
Zgodnie z art. 181 Konstytucji RP, sędzia nie może być, bez uprzedniej zgody sądu dyscyplinarnego określonego w ustawie, pociągnięty do [[odpowiedzialność karna|odpowiedzialności karnej]] ani [[pozbawienie wolności|pozbawiony wolności]].
 
Sędzia nie może być zatrzymany lub [[aresztowanie|aresztowany]], z wyjątkiem ujęcia go napodczas gorącym uczynkupopełniania [[przestępstwo|przestępstwa]], jeżeli jego [[Zatrzymanie (prawo)|zatrzymanie]] jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania (czyli w celu np. ustalenia tożsamości, zdjęcia odcisków palców, zbadania trzeźwości). O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu, którytenże możeprezes ma jednak prawo nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego sędziego.
 
W stosunku do [[przestępstwo|przestępstw]] jest to więc tzw. [[immunitet]] formalny, czyli uniemożliwiający pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności bez zgody sądu dyscyplinarnego.
 
W odniesieniu do [[wykroczenie|wykroczeń]] sędzia sądu powszechnego posiada immunitet materialny, czyli uchylający karalność za wykroczenie. Zgodnie bowiem z art. 81 Prawa o ustroju sądów powszechnych za wykroczenia sędzia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie. Przepis ten stosuje się także do sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych (art. 29 Prawa o ustroju sądów administracyjnych<ref>''Ustawa ''Prawo ({{Dzienniko Ustaw|rok=2002|numer=153|pozycja=1269}})ustroju sądów administracyjnych'' z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ({{Dziennik Ustaw|rok=2002|numer=153|pozycja=1269}}).</ref>). W związku z tym, odmowa przyjęcia [[mandat]]u jest obowiązkiem sędziego, a niewykonanie tego obowiązku może oznaczać chęć uniknięcia odpowiedzialności [[Prawo dyscyplinarne|dyscyplinarnej]] za dane wykroczenie, przez co samo w sobie jest przewinieniem dyscyplinarnym.
 
Immunitet i nietykalność gwarantują, iż sędzia będzie wolny od nacisków i, szykan oraz szantażu[[szantaż]]u i prowokacji, w szczególności pochodzących od osób niezadowolonych z jego rozstrzygnięć.
 
=== Zakaz określonej działalności publicznej ===
 
=== Zakaz dodatkowego zatrudnienia ===
Zgodnie z art. 86 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych (w związku z art. 29 Prawa o ustroju sądów administracyjnych i art. 70 § 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych<ref>''Ustawa ''Prawo ({{Dzienniko Ustaw|rok=1997|numer=117|pozycja=753}})ustroju sądów wojskowych'' z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych ({{Dziennik Ustaw|rok=2007|numer=226|pozycja=1676}}).</ref>). oraz art. 37 ustawyUstawy o [[Sąd Najwyższy|Sądzie Najwyższym]]<ref>''Ustawa o Sądzie Najwyższym'' ({{Dziennik Ustaw|rok=2002|numer=240|pozycja=2052}}) z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym ({{Dziennik Ustaw|rok=19972002|numer=240|pozycja=2052}}).</ref> (w związku z art. 49 Prawa o ustroju sądów administracyjnych), sędzia nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia, ani innego zajęcia (również nieodpłatnego) bądź sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego. Ta zasada nie dotyczy stanowisk naukowych i dydaktycznych oraz zajęć, które nie będą przeszkadzać w pełnieniu funkcji sędziego. O zamiarze podjęcia takiego zatrudnienia sędzia powiadamia prezesa właściwego sądu, który może się temu sprzeciwić. Na wniosek sędziego sprawę rozstrzyga ostatecznie kolegium właściwego sądu.
 
Sędzia nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej [[spółka|spółki]] prawa handlowego, członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej [[spółdzielnia|spółdzielni]], być członkiem zarządu [[fundacja|fundacji]] prowadzącej [[działalność gospodarcza|działalność gospodarczą]]. Nie może też prowadzić działalności gospodarczej, czy to sam, czy wspólnie z innymi osobami, ani zarządzać taką działalnością, lub być przedstawicielem przedsiębiorcy. Sędziemu nie wolno również posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego.
Anonimowy użytkownik