Organizacja międzynarodowa: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 100 bajtów ,  4 lata temu
(odn)
'''Organizacje międzynarodowe''' – niejednorodna grupa [[Uczestnicy stosunków międzynarodowych|uczestników stosunków międzynarodowych]] dzieląca się pod względem statusu [[prawo międzynarodowe|prawnomiędzynarodowego]] na [[Międzynarodowa organizacja rządowa|międzynarodowe organizacje rządowe]] ([[język angielski|ang.]] ''International Governments Organizatons'' – IGOs) i [[Międzynarodowa organizacja pozarządowa|międzynarodowe organizacje pozarządowe]] ([[język angielski|ang.]] ''International Non-Government Organizatons'' – INGOs){{odn|Łoś-Nowak|2004|s=35-36}}. Mianem rządowych określa się [[organizacja|zorganizowane]] przez państwo struktury utworzone w celu rozwoju współpracy{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=36}}. Muszą być one związkiem minimum trzech suwerennych państw, posiadać zdefiniowany cel i być powołane z [[umowa międzynarodowa|mocy umowy międzynarodowej]]{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=36}}. Z kolei określenie międzynarodowych organizacji pozarządowych zdefiniowano w rezolucji [[Rada Gospodarcza i Społeczna ONZ|RGiS ONZ]] z 27 lutego [[1950]] jako ''organizacje działające w sferze [[stosunki międzynarodowe|stosunków międzynarodowych]], które nie zostały utworzone na podstawie umowy międzynarodowej''{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=36}}. Ponadto członkostwo w tych organizacjach z natury jest otwarte dla zainteresowanych stron. Ich działalność opiera się na statutach i regulaminach, czyli aktach o charakterze wewnętrznym{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=36}}.
 
== Historia ==
Pojawienie się i rozwój organizacji międzynarodowych związany jest z procesem [[instytucjonalizacja stosunków międzynarodowych|instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych]] i zmieniającą się pozycją państw w systemie międzynarodowym{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=15}}. Źródeł instytucji arbitrażu międzynarodowego część badaczy dopatruje się już w [[Starożytna Grecja|starożytnej Grecji]]{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=15}}. W tym samym okresie powstawały już także związki państw o charakterze religijno-politycznym (tzw. [[Amfiktionia|amfiktionie]], np. [[Amfiktionia Delficka]]) oraz związki o charakterze polityczno-militarnym (tzw. [[symmachia|symmachie]], np. [[Związek Peloponeski]]){{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=34}}.
 
Pierwsze organizacje międzynarodowe w epoce nowożytnej powstały w [[XIX wiek]]uwieku{{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=289}}. Miały one stosunkowo wąski zakres działania i pełniły głównie funkcje natury administracyjnej{{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=289}}. W [[1850]] powstał [[Związek Telegraficzny Państw Niemieckich i Holandii]] (zastąpiony w [[1865]] przez [[Międzynarodowy Związek Telegraficzny]]){{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=289}}, w roku [[1874]] – [[Światowy Związek Pocztowy|Powszechny Związek Pocztowy]], w [[1875]] – [[Międzynarodowy Związek Metryczny]], w [[1883]] – [[Związek Ochrony Własności Przemysłowej]], w [[1886]] – [[Związek Ochrony Własności Literackiej i Artystycznej]], a w [[1890]] – [[Międzynarodowe Biuro Publikacji Taryf Celnych]]{{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=290}}. Z racji swego charakteru organizacje te nazywano związkami celowymi lub uniami administracyjnymi{{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=290}}. Ich powstanie wiązało się ze zmianą w strukturze systemu międzynarodowego – na przełomie XVIII i XIX wieku pojawiły się bowiem nowe mocarstwa, stopniowo ożywiał się też [[handel zagraniczny|handel międzynarodowy]]{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Ponadto pojawiały się nowe wynalazki, które otwierały możliwość intensyfikacji współpracy gospodarczej na skalę międzynarodową{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Aby umożliwić ten proces wypracowano zatem nowe formuły kooperacji między państwami{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Np. po wynalezieniu [[maszyna parowa|maszyny parowej]] wzrosła rola transportu morskiego{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Z czasem dostrzeżono, że brak regulacji w tym zakresie oznacza duże ryzyko dla dostawców – w [[1874]] powołano zatem [[Międzynarodowa Unia Ubezpieczeń Morskich|Międzynarodową Unię Ubezpieczeń Morskich]]{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Z kolei w związku z rozwojem handlu utworzono [[Międzynarodowe Biuro Miar i Wag]] w [[1875]], którego zadaniem było m.in. opracowanie jednolitego systemu miar{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}. Innym przykładem była próba standaryzacji obserwacji [[meteorologia|meteorologicznych]] – przejawem tego było powołanie [[Międzynarodowa Organizacja Meteorologiczna|Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej]] w [[1878]] roku{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=25}}.
 
Jednocześnie powstawały także organizacje o charakterze pozarządowym, jak np. [[Międzynarodowe Stałe Biuro Pokoju|Międzynarodowe Biuro Pokoju]] ([[1892]]), [[Międzynarodowy Komitet Olimpijski]] ([[1894]]), czy też [[Międzynarodowa Rada Pielęgniarek]] ([[1899]]){{odn|Łoś-Nowak|2004|s=26}}. Przełom stanowiło zainicjowanie powołania [[Liga Narodów|Ligi Narodów]] w [[1919]] – pierwszego [[system bezpieczeństwa zbiorowego|systemu bezpieczeństwa zbiorowego]], a zarazem organizacji międzynarodowej o charakterze ogólnym{{odn|Bierzanek|Symonides|2008|s=290}}. Była to pierwsza organizacja uniwersalna i zorientowana na kooperację o charakterze politycznym{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=26}}. Stała się ona również oznaką zmiany sposobu myślenia przez część decydentów politycznych – po raz pierwszy w historii nowożytnej uznano, że tego rodzaju forma współpracy może być przede wszystkim szansą skutecznego działania, a nie tylko ograniczeniem [[suwerenność|suwerennej]] woli państw{{odn|Łoś-Nowak|2004|s=28}}.
 
== Klasyfikacja i liczebność ==
 
== Funkcje organizacji międzynarodowych ==
[[Wojciech Morawiecki]] w publikacji „Funkcje organizacji międzynarodowej” wyróżniawyróżnił trzy podstawowe funkcje:
* funkcja regulacyjna – polega na regulowaniu postępowania państw w stosunkach międzynarodowych przez tworzenie norm i wzorców,
* funkcja operacyjna – polega na bezpośrednim świadczeniu przez organizację usług za pomocą własnych decyzji, organów i środków, którymi dysponują,