Otwórz menu główne

Zmiany

wikizacja, drobne redakcyjne
Był to jeden z 5 pancerników typu [[pancerniki typu Deutschland|''Deutschland'']] (jednym z jego okrętów bliźniaczych był „[[Schlesien (1908)|Schlesien]]"). Klasyfikowany był oryginalnie jako [[okręt liniowy]] (niem. ''Linienschiff'')<ref name=breyer27>Siegfried Breyer: ''Linienschiffe Schleswig-Holstein und Schlesien. Die "Bügelesisen" der Ostsee'', Marine-Arsenal Band 21, Podzun-Pallas, 1992, ISBN 3-7909-0463-5, ss.27-28 {{lang|de}}</ref>. Nazwa okrętu pochodzi od jednej z ówczesnych [[Prowincje pruskie|prowincji Królestwa Prus]], obecnego kraju związkowego [[Niemcy|Niemiec]] – [[Szlezwik-Holsztyn|Szlezwiku-Holsztynu]]. Był pierwszym w historii niemieckiej floty wojennej okrętem, noszącym nazwę „Schleswig-Holstein" i ostatnim [[przeddrednot]]em, zbudowanym dla Kaiserliche Kriegsmarine.
 
Budowę rozpoczęto pod oznaczeniem Linienschiff Q i numerem budowy 113. Stępkę położono 18 sierpnia 1905. „Schleswig-Holstein" wodowany został 17 grudnia 1906 roku w obecności cesarza Wilhelma II i wprowadzony do służby 6 lipca 1908<ref name=breyer27/>. Koszt budowy to 25 mln marek.
 
== Służba ==
Po I wojnie światowej zezwolono Niemcom zachować 6 przestarzałych pancerników, między którymi był „Schleswig-Holstein". Początkowo jednak używany był w dalszym ciągu jako hulk, po czym został odstawiony w Wilhelmshaven<ref name=breyer27/>. Dopiero w latach 1925-1926 przeprowadzono remont okrętu, połączony z modernizacją. Między innymi, powiększono nadbudówki i przedni maszt palowy zastąpiono grubszym masztem rurowym ze stanowiskiem dalmierza na szczycie<ref name=breyer25>Siegfried Breyer: ''Linienschiffe Schleswig-Holstein und Schlesien. Die "Bügelesisen" der Ostsee'', Marine-Arsenal Band 21, Podzun-Pallas, 1992, ISBN 3-7909-0463-5, s.25 {{lang|de}}</ref>. Zimą 1927/28 ponadto połączono pierwszy komin z drugim, w celu zmniejszenia zadymiania nadbudówki i okręt stał się z trzykominowego dwukominowym<ref name=breyer25/>.
 
Okręt ponownie wszedł do służby 1 lutego 1926, stając się [[okręt flagowy|okrętem flagowym]] floty niemieckiej (do 22 września 1935 roku)<ref name=breyer27/>. W kolejnych latach brał udział w ćwiczeniach i odbywał rejsy po wodach północnoeuropejskich i Atlantyku. Na początku 1929 roku służył jako [[lodołamacz]] na Bałtyku. 29 października 1929 odniósł uszkodzenia w kolizji z torpedowcem „Leopard" na Bałtyku<ref name=breyer27/>.
 
Między styczniem a marcem 1936 „Schleswig-Holstein" został przebudowany w Wilhelmshaven na okręt szkolny dla kadetów<ref name=breyer27/>. Do wybuchu wojny, od października do wiosny brał udział w długich rejsach szkolnych: dwukrotnie do Ameryki Południowej i raz do Afryki<ref name=breyer27/>.
=== II wojna światowa ===
{{Zobacz też|Oblężenie Westerplatte}}
1 lipca 1939 r. dowództwo okrętu objął Käpitan zur See [[Gustav Kleikamp]], a sam okręt został wyznaczony do złożenia w sierpniu wizyty w Gdańsku na zaproszenie [[Senat Wolnego Miasta Gdańska|Senatu Wolnego Miasta]], której celem było uczczenie pamięci poległych na [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]] i pochowanych w Gdańsku w sierpniu 1914 r. marynarzy z krążownika „[[SMS Magdeburg|Magdeburg"]] (zatopiony przez własną załogę w [[Zatoka Fińska|Zatoce Fińskiej]], zginęło kilkunastu marynarzy). Natomiast tajne plany, jakie otrzymał dowódca, przewidywały ostrzelanie polskiej placówki wojskowej na Westerplatte, a po złamaniu jej oporu, udział w działaniach przeciw flocie polskiej. 18 sierpnia „Schleswig-Holstein" opuścił [[Kilonia|Kilonię]] i udał się do Zatoki Strand, gdzie pobrał amunicję, po czym 22 sierpnia wyruszył do [[Świnoujście|Świnoujścia]]. Po krótkim postoju 24 sierpnia o godz. 11:00 wyruszył do Gdańska. O godz. 20:10 na wysokości [[Ustka|Ustki]] nastąpiło spotkanie z 1. Flotyllą Trałowców i na pokład pancernika zaokrętowano marynarzy z kompanii szturmowej Kriegsmarine. Do Gdańska okręt wszedł 25 sierpnia i zacumował przy nabrzeżu w [[Nowy Port|Nowym Porcie]], naprzeciw Westerplatte. Następnie pancernik wizytował [[Wysocy Przedstawiciele Ligi Narodów w Wolnym Mieście Gdańsku|Wysoki Komisarz Ligi Narodów w Wolnym Mieście Gdańsku]], [[Carl Jakob Burckhardt|Carl Burckhardt]] i [[Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku|Komisarz Generalny RP]], [[Marian Chodacki]]. Przez cały czas na okręcie w sposób dyskretny obowiązywała wachta bojowa artylerii 150 mm, ponadto maszyny miały być w pogotowiu, aby w ciągu 1/2 godziny uzyskać potrzebną moc do opuszczenia nabrzeża. O godz. 15:02 na okręt dotarł rozkaz o rozpoczęciu działań wojennych 26 sierpnia o godz. 04:30, który odwołano w nocy. 26 sierpnia rozpoczęto uroczystości upamiętniające marynarzy z krążownika „Magdeburg"<ref>[http://www.muzeum1939.pl/?str=2 Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku - Westerplatte<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref><ref>[http://www.dolnywrzeszcz.pl/katalog/skagerrakplatz.htm Projekt 'Dolny Wrzeszcz' - SKAGERRAKPLATZ<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref><ref>[http://www.gdansk.pl/turystyka,748,6233.html Kopiec - Pomnik Obrońców Wybrzeża - Gdańsk - oficjalna strona miasta<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>. O godz. 18:00 holowniki przeholowały okręt z Nowego Portu w rejon twierdzy [[Wisłoujście]], gdzie wyokrętowano kompanię szturmową.
 
31 sierpnia na pancernik dotarł rozkaz radiowy o rozpoczęciu działań w dniu 1 września o godz. 04:45. Rano 1 września „Schleswig-Holstein" opuścił swoje miejsce postoju i zacumował przy warsztatach Rady Portu na tzw. [[Zakręt Pięciu Gwizdków|Zakręcie Pięciu Gwizdków]]. Przyjmuje się, że ostrzał [[Westerplatte]] z jego dział o godzinie 4:45 1 września 1939 r. stanowił początek [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w Europie. De facto ostrzał rozpoczął się trzy minuty później, o 4:48, a przyczyną opóźnienia była konieczność przestawienia okrętu z głębi [[Kanał Portowy w Gdańsku|Kanału Portowego]] do [[Zakręt Pięciu Gwizdków|Zakrętu Pięciu Gwizdków]]. O godz. 04:43 dowódca pancernika wydał rozkaz artylerii do otwarcia ognia. Pięć minut później odezwały się działa kalibru 280 mm i 150 mm przeciw Westerplatte. Do godz. 04:55 pancernik wystrzelił 8 pocisków 280 mm i 59 pocisków 150 mm.
 
O godz. 05:45 holownik „Danzig" odholował okręt w rejon [[Szaniec Mewi|Szańca Mewiego]]. Z nowego miejsca ponownie „Schleswig-Holstein" ostrzeliwał Westerplatte od godz. 07:40 do 07:50, od 08:15 do 08:28 i od 08:48 do 09:28 z wszystkich dział zużywając 96 pocisków 280 mm, 407 pocisków 150 mm, 366 pocisków 88 mm. 2 września „Schleswig-Holstein" przeholowany został w głąb portu cumując przy [[Gdańsk Wiślany|Dworcu Wiślanym]], skąd od godz. 12:03 do 12:20 ostrzeliwał polskie pozycje w [[Redłowo|Redłowie]]. Pancernik zużył 41 pocisków 280 mm i 15 pocisków 150 mm. Ponowny ostrzał, tym razem [[Witomino|Witomina]] i Redłowa, przeprowadził 4 września w godzinach 09:18-12:00 zużywając 56 pocisków 150 mm. 5 września oddał 13 strzałów z dział 150 mm do radiostacji gdyńskiej. Dwa dni później rano pancernik przeholowano w rejon Mewiego Szańca, skąd ponownie ostrzelał Westerplatte w godzinach 06:08 do 06:40. Po kapitulacji załogi Westerplatte „Schleswig-Holstein" podpłynął w rejon wyjścia z portu, skąd ostrzeliwał [[Kępa Oksywska|Kępę Oksywską]] i [[Rejon Umocniony Hel|Hel]]. Ostrzał powtórzył następnego dnia, kierując ogień przeciwko polskim oddziałom na [[Oksywie|Oksywiu]], zużywając 10 pocisków 280 mm i 192 pociski 150 mm. 11 września ostrzeliwał działami 280 mm port na Oksywiu. W okresie tym „Schleswig-Holstein" nie wypływał na wody Zatoki Gdańskiej w obawie przed polskimi okrętami podwodnymi.
 
=== Poszukiwania wraku ===
Pierwsza wyprawa badawcza o nazwie „Sophie X" (nawiązująca do kodu radiowego okrętu) na wrak pancernika Schleswig-Holstein odbyła się na początku września 2008 roku. Dokonali jej członkowie Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej WST Westerplatte ([http://www.westerplatte.org]) przy pomocy Centrum Nurkowego „Neptun" z Bydgoszczy oraz Bałtyckiego CN „Explorer" z Gdyni. Symbolicznie była to setna rocznica wprowadzenia okrętu do służby. Lokalizacja znana była od kilkudziesięciu lat, gdyż miejsce zalegania wraku to kamienista mielizna Neugrund, w okolicach estońskiej wyspy [[Osmussaar]], gdzie odbywały się ćwiczenia artyleryjskie i lotnicze na okręcie-celu - pancerniku „Schleswig-Holstein". Ciekawostką jest, iż holowany pancernik legł na dnie niedaleko krążownika „[[SMS Magdeburg|Magdeburg]]".
 
== Kalendarium ==
* 17 grudnia 1906 – [[wodowanie]] ([[Stocznia]] Friedrich Krupp Germaniawerft w [[Kilonia|Kilonii]])
* 6 lipca 1908 – wejście do służby
* 25 sierpnia 1939 - wejście do portu Wolnego Miasta Gdańska
* 1 września 1939 - Rozpoczęcie ostrzału [[Westerplatte]]. Początek II Wojny Światowej.
* 19 grudnia 1944 – zbombardowany przez lotnictwo u wejścia do portu w [[Historia Gdyni pod okupacją niemiecką|Gdyni]], osiadł na płyciźnie 26 grudnia
* 20 grudnia 1944 – na pokładzie wybucha pożar, okręt płonie przez 12 godzin
** 4 [[działo|działa]] [[Kaliber broni|kalibru]] 280 mm w dwóch dwudziałowych [[wieża artyleryjska|wieżach]] (masa pocisku 330 kg)
** 14 dział kalibru 170 mm w [[kazamata (okrętownictwo)|kazamatach]]
** 20 dział kalibru 88 mm
** 6 podwodnych [[wyrzutnia torpedowa|wyrzutni torped]]
 
** 4 działa kaliber 280 mm
** 12 dział kalibru 150 mm w [[kazamata (okrętownictwo)|kazamatach]]
** 6 dział kalibru 88 mm
** 4 [[działko przeciwlotnicze|działka przeciwlotnicze]] kaliber 37 mm
** 3 działka przeciwlotnicze kaliber 20 mm