Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 81 bajtów ,  4 lata temu
dr. red.
'''Apacze''' (''N'de'' lub ''Dine'é'' („Ludzie”)) – zespół grup etnicznych [[Indianie Ameryki Północnej|Indian Ameryki Północnej]], spokrewnionych prawdopodobnie z [[Atabaskowie|Atabaskami]], zamieszkujący rezerwaty w stanach [[Arizona]], [[Nowy Meksyk]] i [[Oklahoma]].
 
Nazwa ''Apacze'' obejmuje co najmniej osiem szczepów, spośród których najbardziej znanymi były szczepy [[Kiowa-Apacze|Kiowa]], [[Mescalero]], [[Jicarilla]] i [[Chiricahua]]. Kilka z nich, w tym Chiricahua, określano jako Apaczów z White Mountain. Jeden,W szczególniezachodnim dokuczliwyTeksasie dlamieszkali białychApacze osadników szczep z Teksasu[[Lipan]], nosiłktórzy mianopo walka [[LipanMeksyk]]iemi i z napierającymi na nich osadnikami amerykańskimi zostali wyparci do Nowego Meksyku.
 
Znamienny był ich styl osiedlania. Kiedy budowali [[Wikiup|wickiup]], zazwyczaj ustawiali je w centrum obozowiska i przeznaczali dla kobiet, dzieci i starców. Wojownicy swoje szałasy stawiali wokół obozu, tworząc niejako „mur obronny” dla całej społeczności. Apacze przez dziesięciolecia stawiali zbrojny opór białym kolonialistom, najsławniejszy z wodzów plemienia, [[Geronimo (wódz Indian Chiricahua)|Geronimo]] poddał się w 1886 roku. Niemniej jednak do wczesnych lat 20. XX wieku zdarzały się przypadki zbrojnego oporu wobec kolonizacji prowadzonej przez [[Stany Zjednoczone Ameryki]] a następnie [[Meksyk]]<ref>[http://www.legendsofamerica.com/na-apachekid.html Weiser, Kathy. "The Apache Kid - Outlaw Legend of the Southwest". Legends of America.]</ref>.
Pochodzący z dalekiej północy kontynentu, a następnie wędrujący po [[Wielkie Równiny|Wielkich Równinach]] na południe Apacze przybyli na [[Południowy Zachód (krąg kulturowy)|Południowy Zachód]] ok. 1500 r. n.e. i – inaczej niż spokrewnieni [[Nawahowie]] – pozostali ludem [[Nomada|nomadów]]. Sami Apacze – jak większość [[Indianie|Indian]] – wierzą, że na tych terenach byli „od zawsze”. Ich legenda stworzenia głosi, że Wielki Stwórca ''[[Ulzen]]'' (lub ''Usen'') wysłał na Ziemię ''Ga'an'' (Tańczącego Kruka lub Ducha Gór) jako przewodnika i nauczyciela ludzi, którzy te ziemie zamieszkiwali.
 
Zajmowali się wówczas łowiectwem (w tym polowaniami na [[bizon]]y) i prymitywnym rolnictwem, ale stali się znani przede wszystkim jako wojownicy. Nazwa ''Apache'' pochodzi z języka Zuni i znaczy ''wrogowie'' lub ''waleczni ludzie''. Zła reputacja Apaczów uwieczniona została w świecie poprzez nazwanie ich mianem paryskich rzezimieszków ([[apasz]]e).
 
[[Plik:Apachean ca.18-century.png|300px|thumb|Apacze i Nawahowie ok. XVIII w.: Ch - Chiricahua, J - Jicarilla, L - Lipan, M - Mescalero, N - Nawahowie, Pl - Kiowa-Apacze, WA - Apacze Zachodni]]
Apacze zorganizowani byli w samodzielne ekonomicznie [[Matrylinearny system pokrewieństwa|matrylinearne]] grupy. Po rozpoczęciu [[kolonizacja|kolonizacji]] Ameryki przez Europejczyków wyróżnili się [[Wojny Indian|walkami]] najpierw z Hiszpanami, a następnie z [[Meksyk]]anami i Amerykanami. Kulminacja walk przypadła na lata przymusowych wysiedleń (1848-1886), kiedy wodzami byli [[Cochise (wódz Apaczów)|Cochise]] i [[Geronimo (wódz Indian Chiricahua)|Geronimo]]. Wojny Apaczów z białymi i okres [[Nomada|koczowniczego]] trybu życia plemienia skończyły się z chwilą poddania się Geronima (1886). Rozpoczął się trudny okres adaptacji do nowych warunków życia w [[Rezerwat Indian|rezerwatach]], dezintegracji tradycyjnych struktur i asymilacji.
 
Apacze, pomimo poddania się Geronimo, nie zgodzili się w części z rządami białych. Do ostatniej potoczkipotyczki z kolonialistami doszło w 1924 roku w Arizonie<ref>[http://www.legendsofamerica.com/na-apachekid.html Weiser, Kathy. "The Apache Kid - Outlaw Legend of the Southwest". Legends of America.]</ref>.
 
== Współczesność ==
 
== Liczebność ==
Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 57 060 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia ''wyłącznie Apache'', zaś 96 &nbsp;833 – ''wyłącznie lub między innymi Apache''. Ponadto w sumie ok. 500 określiło się jako ''wyłącznie Choctaw-Apache'' lub ''wyłącznie Mohave-Apache''.
 
== Sławne postacie ==
27 829

edycji