Otwórz menu główne

Zmiany

poprawa linków do przek., WP:SK, drobne redakcyjne, usuwam pozycję bibliograficzną, która niczego nie uźródławia, drobne techniczne
|opis 3. grafiki =
|nazwa systematyczna = 1-chloro-4-[2,2,2-trichloro-1-(4-chlorofenylo)etylo]benzen
|inne nazwy = dwuchlorodwufenylotrójchloroetan, DDT ([[Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna|ISO]]), ''p,p'''-DDT, klofenotan ([[InternationalMiędzynarodowa Nonproprietarynazwa Nameniezastrzeżona|INN]]), azotoks.
|wzór sumaryczny = C<sub>14</sub>H<sub>9</sub>Cl<sub>5</sub>
|inne wzory =
|commons = Category:DDT
}}
'''Dichlorodifenylotrichloroetan''' ([[łacina|łac.]] ''Clofenotanum''; '''DDT''', ''Azotox'') – [[Związki organiczne|organiczny związek chemiczny]] z grupy [[Halogenowanie|chlorowanych]] [[węglowodory|węglowodorów]]. Stosowany jako [[Insektycydy|środek owadobójczy]]. Syntezę DDT przeprowadził po raz pierwszy w [[1874]] [[austria]]cki chemik [[Othmar Zeidler]]. Właściwości owadobójcze tego związku odkrył [[Szwajcaria|Szwajcar]] [[Paul Müller]], za co otrzymał [[Nagroda Nobla|Nagrodę Nobla]] w 1948 r.
 
Wykorzystywany był powszechnie od początku lat 40. do początku [[lata 60. XX wieku|lat 60. XX wieku]]. Na większą skalę zastosowano go w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] do ochrony [[alianci|wojsk sprzymierzonych]] przed [[tyfus plamisty|tyfusem plamistym]], roznoszonym przez [[wszy]]. Wydawał się wprost idealnym [[środki ochrony roślin|środkiem do ochrony roślin]], w latach 60. XX w. stosowany na całym świecie w potężnych ilościach.
 
Toksyczny dla [[owady|owadów]] – wnika w sposób kontaktowy przez [[Układ pokarmowy|przewód pokarmowy]] lub powłoki ciała i powoduje zaburzenia pracy [[Układ nerwowy|systemu nerwowego]] owadów.
 
== Wpływ na środowisko i zdrowie człowieka ==
Bardzo trwały. [[Czas połowicznego rozpadu|Okres połowicznego rozpadu]] w glebie: 2-152–15 lat, w wodzie: 56 dni, 28 w rzece. Produkty rozpadu to głównie [[Dichlorodifenylodichloroetylen|DDE]] i [[Dichlorodifenylodichloroetan|DDD]], które mają zbliżone właściwości i są jeszcze bardziej trwałe. Odkładają się w tkankach tłuszczowych zwierząt.
 
DDT jest organochloryną, wykazującą słabą aktywność estrogeniczną, przez co może zaburzać równowagę hormonalną u zwierząt, jak wykazały badania laboratoryjne na myszach i szczurach. Nie potwierdzono tego u ludzi. Teoretyczne objawy ostrego zatrucia DDT u ludzi: wzmożona pobudliwość, zaburzenia koordynacji ruchów, bóle głowy, [[wymioty]] i drgawki, zgon na skutek porażenia ośrodka oddechowego i [[obrzęk płuc|obrzęku płuc]]. Jednoznaczne potwierdzenie DDT jako trucizny, będącej przyczyną zgonu, nie zostało odnotowane. Przeprowadzono nawet badania, w których ochotnicy spożywali 35 mg DDT dziennie przez prawie 2 lata. Wyniki okazały się kontrowersyjne, ale ustalono przybliżoną dawkę 10 mg/kg powodującą konwulsję. [[Dawka śmiertelna]] LD50 przekracza 50 mg/kg. Długotrwała ekspozycja na DDT może zwiększać ryzyko zachorowania na [[Rak sutka|raka piersi]]<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Cohn | imię = BA. | nazwisko2 = Wolff | imię2 = MS. | nazwisko3 = Cirillo | imię3 = PM. | nazwisko4 = Sholtz | imię4 = RI. | tytuł = DDT and breast cancer in young women: new data on the significance of age at exposure | czasopismo = Environ Health Perspect | wolumin = 115 | numer = 10 | strony = 1406-1414 | rok = 2007 | doi = 10.1289/ehp.10260 | pmid = 17938728|pmc=2022666|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2022666/pdf/ehp0115-001406.pdf}}</ref>.
Początkowo związek uważano za nieszkodliwy dla ludzi, [[ssaki|ssaków]] i [[ptaki|ptaków]]. W 1949 roku amerykański lekarz M. S. Biskind oskarżył DDT o wywoływanie u dzieci [[Choroba Heinego-Medina|choroby Heinego-Medina]], w rzeczywistości wywoływanej przez [[Wirusy|wirus]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.chemia.org/id25.html |autor=Przemysław Mastalerz |tytuł=Problem DDT |opublikowany=Wydawnictwo Chemiczne}}</ref>.
 
W opublikowanej w [[1962]] roku książce "Silent Spring" amerykańska biolog [[Rachel Carson]], pracownik [[United States Fish and Wildlife Service]], oskarżyła przedsiębiorców stosujących DDT o doprowadzenie do wyginięcia całych populacji ptaków, wskazując na związek pomiędzy jego stosowaniem a zbyt cienkimi skorupkami jaj ptaków drapieżnych. Publikacja zaowocowała masową kampanią medialną oraz postępowaniem EPA (''Environmental Protection Agency''), które po toczących się w latach [[1970]]-[[1972]] przesłuchaniach zakazało stosowania DDT w [[Stany Zjednoczone|USA]]. Liczne badania sprawdzające wpływ DDT na środowisko wykazały, że u wielu gatunków ptaków ekspozycja na tę substancję wpływa na znaczne zmniejszenie grubości skorupki jaj. Nie został jeszcze zbadany mechanizm, który wywołuje to zjawisko, jednakże podejrzewa się, że p,p'-DDE (pochodna rozpadu DDT) inhibituje ATPazę wapnia i redukuje ilość wapnia absorbowanego z krwi podczas wytwarzania jaja<ref>{{cytuj pismo|tytuł=Toxicological Profile: for DDT, DDE, and DDE|czasopismo=Agency for Toxic Substances and Disease Registry|wydawca=|strony=154|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp35.pdf}}</ref>. Przeprowadzono również badania, które wykazały obniżanie jakości skorupki jaja przez o,p'-DDT<ref name="ddt kury">{{cytuj pismo|nazwisko=Holm|imię=Lena|nazwisko2=Blomqvist|imię2=Alexandra|tytuł=Embryonic exposure to o,p-DDT causes eggshell thinning and altered shell gland carbonic anhydrase expression in the domestic hen|czasopismo= Environmental Chemistry |wydanie=10 |wolumin=25 |strony=2787–2793 |data=2006 |doi=10.1897/05-619R.1 |pmid=17022422}}</ref>. Masowe stosowanie DDT spowodowało również istotny spadek liczebności (lokalnie nawet wymarcie) północnoamerykańskich [[sokół wędrowny|sokołów wędrownych]] i w konsekwencji znaczne zmniejszenie różnorodności genetycznej tamtejszych populacji<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Brown | imię = JW. | nazwisko2 = van Coeverden de Groot | imię2 = PJ. | nazwisko3 = Birt | imię3 = TP. | nazwisko4 = Seutin | imię4 = G. | nazwisko5 = Boag | imię5 = PT. | tytuł = Appraisal of the consequences of the DDT-induced bottleneck on the level and geographic distribution of neutral genetic variation in Canadian peregrine falcons, Falco peregrinus | czasopismo = Mol Ecol | wolumin = 16 | numer = 2 | strony = 327-343 | rok = 2007 | doi = 10.1111/j.1365-294X.2007.03151.x | pmid = 17217348}}</ref>.
 
DDT okazał się początkowo niezwykle skuteczny w walce z [[malaria|malarią]]. WNp. w [[Sri Lanka|Sri Lance]] w [[1946]] roku na malarię chorowały prawie 3 miliony ludzi, po zastosowaniu DDT liczba przypadków tej choroby spadła do zaledwie kilkunastu. Po zatrzymaniuzaprzestaniu stosowania DDT do zwalczania malarii (ze względów oszczędnościowych), choroba powróciła i w roku [[1969]] chorowały na malarięnią ponad 2 miliony mieszkańców [[Sri Lanka|Sri Lanki]]. W 1975 wznowiono użycie DDT, jednak komary zdążyły się uodpornić <ref>{{cytuj | wydawca=World Health Organization | tytuł=[http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_585.pdf Resistance of Vectors and Reservoirs of Disease to Pesticides, WHO Expert Committee on Insecticides (Geneva: World Health Organization,1976)]|s=68–69}}</ref>. Mimo zwiększania dawek, DDT przestało być skuteczne. Prawdopodobną przyczyną było jego równoległe stosowanie DDT na szeroką skalę w rolnictwie.
 
Zwolennicy zakazu stosowania DDT postulują stosowanie [[Zasada ostrożności (etyka)|zasady ostrożności]]. W krajach trzeciego świata DDT w dalszym ciągu jest używany do walki z [[malaria|malarią]], {{fakt|a także do zabezpieczania zapasów żywności przed szkodnikami (np. zasypywanie ziaren fasoli).|data=2013-05}}
 
{{Przypisy|2}}
 
== Bibliografia ==
# Wartości [[NFPA 704]]: {{cytuj stronę
| url = http://www.emla.hu/prtr/chems/tfacts35.html
| tytuł = DDT, DDE, and DDD
| data dostępu = 2010-08-25
| opublikowany = EMLA Környezeti Management és Jog Egyesület
| język = en
}}
 
{{zastrzeżenia|medycyna}}
{{Środki przeciwpasożytnicze do stosowania zewnętrznego}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
[[Kategoria:Chloropochodne węglowodorów]]