Czeka: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 4 bajty ,  4 lata temu
m
popr. linki wewn.
m (popr. link wewn.)
m (popr. linki wewn.)
== Sytuacja władz i wojsk bolszewickich oraz koncepcja powstania organów bezpieczeństwa państwowego ==
[[Plik:Znak5 GPU.GIF|thumb|250px|Honorowa odznaka z okazji pięciolecia WCzK-GPU]]
W latach powstania CzeKiCzeki sytuacja bolszewików w trwającej [[Wojna domowa w Rosji|wojnie domowej w Rosji]] była bardzo zła, można powiedzieć dramatyczna. Przeciwko powstałej początkowo słabej i nie licznej Armii Czerwonej, jej przeciwnicy "[[Biali (Rosja)|Biali]]" sformowali szereg armii oraz skłóconych z sobą ośrodków [[polityka|politycznych]]. Najpoważniejsze siły "białych" m.in. siły generała [[Jewgienij Miller|Jewgienija Millera]], admirała [[Aleksandr Kołczak|Aleksandra Kołczaka]], generała [[Nikołaj Judenicz|Nikołaja Judenicza]], oraz siły dowodzone kolejno przez generałów [[Ławr Korniłow|Ławra Korniłowa]], [[Anton Denikin|Antona Denikina]] i [[Piotr Wrangel|Piotra Wrangla]].
 
Same utworzenie bolszewickiego aparatu bezpieczeństwa nie wystarczało. Lenin i Feliks Dzierżyński wiedzieli, że musi być to nie tylko aparat bezpieczeństwa, lecz przede wszystkim aparat terroru, działający bez jakichkolwiek skrupułów i na niespotykaną do tej pory skalę.
 
Aby sterroryzować społeczeństwo, które nie chciało się pogodzić z nową władzą zastosowano bardzo brutalne środki wobec niepokornego społeczeństwa i w szeregach Armii Czerwonej, zaś aby zapobiec masowym dezercjom, wprowadzono terror i żelazną dyscyplinę powodując strach, poprzez straszliwe tortury i masowe egzekucje. Aby tego dokonywać, CzeKaCzeka musiała posiadać odpowiednich ludzi, a przede wszystkim scentralizowany system organizacyjny, opierający się na wyspecjalizowanych komórkach terroru i nowej administracji politycznej, który dopilnowałby i wykonałby owe zadania oraz wziąłby pod nadzór terenowe jednostki nowo powstałego aparatu.
 
== Struktury organizacyjne WCzK w latach 1917–1921 i liczba personelu ==
* '''Przewodniczący''' te stanowisko sprawowali:
# [[Feliks Dzierżyński]] (20 grudnia 1917 – 6 lipca 1918)
# [[Mārtiņš Lācis]] lub [[Martin Łacis]] (p.o.) (6 lipca 1918)
# [[Jakow Peters]] (p.o.) (7 lipca – 22 sierpnia 1918)
# Feliks Dzierżyński (22 sierpnia 1918 – 6 lutego 1922; od 30 marca 1919 roku pełnił także funkcję ludowego komisarza spraw wewnętrznych (NKWD RFSRR))
# [[Józef Unszlicht]] (5 kwietnia 1921 – 6 lutego 1922)
 
* '''Sekretarz''' – Wieniamin Gerson (Benjamin) Gerson 1921, późniejszy sekretarz Dzierżyńskiego przy [[GPU (policja polityczna)|GPU NKWD RFSRR]]
 
* '''Kolegium Komisji''' – w zatwierdzonym [[29 lipca]] [[1920]] roku składzie ''Kolegium'' znajdowali się: [[Feliks Dzierżyński]], [[Michaił Kiedrow]], [[Jakow Peters]], [[Warłaam Awaniesow]], [[Iwan Ksienofontow]], [[Wasilij Mancew]], [[Filipp Miedwied]], [[Martin Łacis]] (lub Lacis), [[Nikołaj Zimin]], [[Wasilij Korniew]], [[Wiaczesław Mienżynski]] oraz [[Gienrich Jagoda]] i [[Abram BielieńkijBieleńki]].
* '''Prezydium Komisji''' – przy Prezydium działał Wydział Operacyjny (''Opieratiwnoje Otdielenije''), który w październiku 1920 roku przekształcono w Wydział Specjalny (''Spiecyalnoje Otdielenije''), zajmował się on ochroną działaczy partyjnych oraz ochroną obiektów partyjnych i rządowych. Naczelnikiem od 1921 do 1924 roku był [[Abram Bieleńkij]]. W sierpniu 1920 roku przy Prezydium powstała także Jednostka (komórka) Śledcza (''Slestwiennaja czast')'', która zajmowała się postępowaniem śledczym i karnym wobec funkcjonariuszy Czeki. Pierwszym naczelnikiem był [[Władimir Feldman]] (sierpień 1920 – 6 lutego 1922), późniejszy naczelnik Szkoły GPU.
[[Plik:1922-ogpu chiefs.jpg|thumb|500px|Członkowie Kolegium WCzK następnie GPU FSRR, wszyscy byli na wysokich stanowiskach w CzeKa niektórzy także w rządzie. jest tam m.in. [[Wiaczesław Mienżynski]], następca Dzierżyńskiego, oraz [[Artur Artuzow]], szef Oddziału Kontrwywiadowczego KRO SOU WCzK]]
 
* '''Oddział Organizacyjny''' (''Organizacyonnyj Otdieł'') – utworzony [[20 grudnia]] [[1917]] roku, odpowiadał m.in. za metody i użycie środków do prowadzenia walki. W marcu 1918 roku nazwa została zmieniona na Oddział Terenowy (''Inogorodnyj Otdieł''). Oddział Terenowy składał się m.in z następujących Wydziałów (''Oтделении''): ''Instruktorki'', ''łączności'' i innych jednostek m.in.: Biur - ''informacyjnego'', ''ochrony granic'' i ''kolejowego''. Naczelnikiem Oddziału Terenowego od jego utw. do grudnia 1918 był [[WasylijWasilij Fomin]]. W grudniu nastąpiła kolejna zmiana nazwy na ''Oddział Instruktorski'' [patrz niżej].
 
* '''Oddział do walki z Kontrewolucją i Sabotażem''' (''Odtieł po bor'bie s kontrriewolucyjej i Sabotażem'') – utworzony [[20 grudnia]] [[1917]] roku do zwalczania elementów antypaństwowych i antyrewolucyjnych, od [[9 kwietnia]] [[1918]] roku zajmował się także [[kontrwywiad]]em w [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]]. W lutym 1919 zmieniono nazwę na Oddział Tajny (''Siekrietnyj Otdieł'') [patrz niżej].
* '''Oddział Informacyjny''' – utworzony 20 grudnia 1917 roku do zbierania informacji o przeciwnikach nowej władzy bolszewickiej, kontrrewolucjonistach i sabotażystach
 
* '''Oddział do Walki ze Spekulacją''' – utworzony 11 lub 24 grudnia 1917 roku, w pierwszej połowie 1918 roku naczelnikiem był [[WasylijWasilij Fomin]].
 
* '''Oddział Gospodarczy''' – utw. w grudniu 1917 roku, pierwszym naczelnikiem był Jeliemianow.
* '''Biuro Informacji''' – utw. w marcu 1918 roku, zaraz potem zmieniono nazwę na '''Biuro Informacji i Skarg''' (''Biuro Sprawok i Żłob'').
 
* '''Korpus Wojsk WCzK''' – istniejący od 15 lipca 1918 roku, dowódcami byli m.in. przewodniczący CzeKiCzeki Dzierżyński a od stycznia do kwietnia 1921 roku – [[WasylijWasilij Koroniew]].
 
* '''Oddział Kolejowy''' (''Żeledznodorożnyj Otdieł''), następnie '''Oddział Transportowy''' – utworzony 7 sierpnia 1918 roku do zapewnienia bezpieczeństwa na kolei, 10 października 1919 roku przemianowany na '''Oddział Kolejowy''', potem transportowy, przeznaczony do walki z dywersją, sabotażem i bandytyzmem w transporcie kolejowym i wodnym. Naczelnikami byli: [[Iwan Żukow]] (listopad 1918 – 11 stycznia 1919), [[WasylijWasilij Fomin]] (11 stycznia – marzec 1919), [[Iwan Czugurin]] (marzec – wrzesień 1919), F. P. Slusarenko (wrzesień – październik 1919), Iwan Żukow (październik – listopad 1919), S. T. Kowyłkin (listopad 1919 – styczeń 1920), J. S. Haneckij (styczeń – luty 1920), [[Nikołaj Zimin]] (luty – listopad 1920).
 
* '''Oddział Rejestracyjno-Sprawozdawczy''' (''Riegistracyonno-sprawocznyj Otdieł'') – utworzony 1 września 1918 roku, odpowiedzialny za kartotekę, gromadzenie informacji od innych komórek CzeKa i odpowiednie wykorzystanie ów informacji. W lipcu 1919 roku naczelnikiem był J. M. Rocen. Na początku lat 20. przemianowany na '''Oddział Rejestracyjno-Statystyczny''' i włączony do Oddziału Operacyjnego w ramach '''Zarządu Tajno Operacyjnego''' SOU CzeKi.
** Zarząd Organizacyjny – naczelnik [[Gienrich Jagoda]]
** Oddział Straży Granicznej – włączony później do Zarządu Wojsk WCzK
** Sekcja Zagraniczna – utw.utworzona w kwietniu 1920, zajmująca się politycznym i wojskowym wywiadem agenturalnym za granicą oraz terenach zajętych przez Białe Armie i wojska interwencyjne, zadaniem głównym agentury było infiltracja dowództw wojskowych (sztabów) i kierownictw białogwardyjskich. Odgrywała dużą rolę w penetracji wroga za pomocą wywiadu agenturalnego w całej CzeKa, dlatego też szefowi ów Sekcji nadano status naczelnika; naczelnikiem Sekcji był m.in. [[Ludwig Skujskumbre]] (kwiecień – grudzień 1920).
: Od lutego 1919 roku naczelnik Oddziału Specjalnego CzeKaCzeki stał się jednocześnie szefem tzw. Zarządu Oddziałów Specjalnych (''Uprawlenija Osobogo Otdieła''), w skład którego wchodziły i któremu podlegały ponadto: Oddziały Specjalne gubernialnych jednostek WCzK, oddziały specjalne [[Front (wojsko)|frontów]] i [[Wojska lądowe|armii]] oraz wszelkie inne wydziały i placówki specjalne.
 
* '''Oddział Instruktorski''' – utworzony w styczniu 1919 roku Oddział Instruktorski (''Instruktorskij Otdieł'') do kontaktów z terenowymi jednostkami CzK. Dawny ''Inogrodnyj Odtieł'' (terenowy) [patrz wyżej], naczelnik [[Grigorij Moroz]].
 
* '''Oddział Tajny''' (''Siekrietnyj Otdieł - SO'') – utworzony 24 lutego 1919 roku na bazie byłego ''Odtieła po bor'bie s kontrriewolucyjej''. Oddział Tajny zwalczał jakiekolwiek odchylenia kontrrewolucyjne wśród drobnej burżuazji oraz inteligencji i duchowieństwa. Nazwa ów komórki była często zmieniana – już w czerwcu 1919 roku nazwa została zmieniona na Oddział Tajno-Operacyjny (''Siekrietno-Opieratiwnyj Otdieł'' - SOO), a od stycznia 1921 ponownie na Oddział Tajny (''Siekrietnyj Otdieł'' – SO), lecz z dodatkowymi zadaniami – walka z antyradzieckimi partiami, organizacjami i ugrupowaniami politycznymi. Naczelnikami SO/SOO i ponownie SO byli [[Mykoła Skrypnyk|Nikołaj Skrypnik]], [[Aleksandr Ejduk]], [[Siergiej Urałow]], [[Martin Lacis]] lub Łacis.
 
* '''Oddział do Walki z Międzynarodowym Szpiegostwem''' (''Otdieł po bor'bie z mieżdunarodnym szpionażem'') – reaktywowany w maju 1919 roku, [patrz wyżej Biuro Kontrwywiadowcze WCzK]. Naczelnikiem reaktywowanej komórki został [[Jakow Blumkin]].