Anty-Katyń: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 52 bajty ,  5 lat temu
m
(РАСПОРЯЖЕНИЕ ПРЕЗИДЕНТА СОЮЗА СОВЕТСКИХ СОЦИАЛИСТИЧЕСКИХ РЕСПУБЛИК)
W opinii rosyjskiego historyka [[Inessa Jażborowska|Inessy Jażborowskiej]] problem anty-Katynia związany jest ze strachem przed wyjaśnieniem zbrodni katyńskiej i uznaniem odpowiedzialności za nią sowieckiego kierownictwa partyjno-państwowego<ref name="Woprosy">{{cytuj pismo|nazwisko=Яжборовская|imię=Инесса Сергеевна|tytuł=Катынское дело: на пути к правде|czasopismo=Вопросы истории|wydanie=№ 5, Май 2011|strony=22-35|url=http://hist-articles.livejournal.com/3308.html}}</ref>; wykorzystują go rosyjskie ugrupowania [[komunizm|komunistyczne]] i [[nacjonalizm|nacjonalistyczne]]<ref>[http://stary.naszdziennik.pl/index.php?dat=20110813&typ=po&id=po37.txt Jest zamówienie na anty-Katyń] naszdziennik.pl, 13 sierpnia 2011 [dostęp 2011-08-13]</ref>.
 
Zjawisko to zostało zapoczątkowane rozporządzeniem prezydenta ZSRR [[Michaił Gorbaczow|Michaiła Gorbaczowa]] z 3 listopada 1990 roku, zawierającym polecenie zebrania archiwaliów o tych wydarzeniach z historii stosunków dwustronnych, w których straty poniosła strona sowiecka<ref name="Woprosy"/><ref name="polska-zbrojna.pl">{{cytuj pismo|nazwisko=Rezmer|imię=Waldemar|czasopismo=Polska Zbrojna|wydanie=13 (739)/2011|strony=64|issn=08674523|data=27 marca 2011|url=http://www.polska-zbrojna.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=11882:anty-katy&catid=116:historia&Itemid=145|tytuł=Anty-Katyń}}</ref><ref name="Przewoźnik s. 571">{{cytuj książkę|nazwisko=Przewoźnik|imię=Andrzej|tytuł=Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć|wydawca=Świat Książki|miejsce=Warszawa|data=2010|strony=571 |isbn=978-83-247-2036-1|nazwisko2=Adamska|imię2=Jolanta}}</ref> <ref>[http://elib.spbstu.ru/dl/327/Theme_11/Sources/Katin/archiv.htm#itogipv РАСПОРЯЖЕНИЕ ПРЕЗИДЕНТА СОЮЗА СОВЕТСКИХ СОЦИАЛИСТИЧЕСКИХ РЕСПУБЛИК] </ref> W monografii Andrzeja Przewoźnika i Jolanty Adamskiej kwestie związane z "anty-Katyniem" zostały omówione w podrozdziale ''Rosjanie a Katyń. "Anty-Katyń"'', str. 571–583.</ref>, co miało osłabić wydźwięk komunikatu [[TASS|Agencji TASS]] o uznaniu zbrodni katyńskiej za przestępstwo [[Stalinizm|stalinowskie]]<ref name="polska-zbrojna.pl"/>. Wkrótce po tym w prasie i w czasopismach naukowych zaczęły się ukazywać artykuły o rzekomym wymordowaniu jeńców sowieckich przez Polaków, niektóre pod znamiennymi tytułami, jak np. ''Strzałkowo polski Katyń'', ''Czerwonoarmiści w piekle polskich obozów koncentracyjnych'', ''Tragedia zamordowanych w polskich lochach''<ref name="Przewoźnik s. 572">{{cytuj książkę|nazwisko=Przewoźnik|imię=Andrzej|tytuł=Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć|wydawca=Świat Książki|miejsce=Warszawa|data=2010|strony=572 |isbn=978-83-247-2036-1|nazwisko2=Adamska|imię2=Jolanta}}</ref>. Rosyjski konsul Boris Szardakow posunął się do wyrażenia 7 listopada 1994 roku w [[Kraków|Krakowie]] następującej opinii: {{cytat|Józef Piłsudski utworzył w 1920 r. obozy koncentracyjne dla jeńców wojennych – żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej, w której zamordowano bez sądu 60 tys. osób, a z niektórych z nich Polacy robili sobie tarcze strzelnicze (...). Józef Piłsudski jest takim samym zbrodniarzem, jak Józef Stalin<ref name="Przewoźnik s. 572"/>.}}
 
W związku z opisywanymi artykułami, już w 1990 roku strona polska zaprosiła historyków radzieckich do badań w polskich archiwach, co nie spotkało się jednak z szerszym odzewem, natomiast w 1998 roku rosyjski prokurator generalny [[Jurij Czajka]] wystosował list do strony polskiej z prośbą o wyjaśnienie losów jeńców i wszczęcie śledztwa w sprawie [[ludobójstwo|ludobójstwa]]. W odpowiedzi minister [[Hanna Suchocka]] zwróciła uwagę na niestosowność użycia tego terminu i ponownie zaprosiła Rosjan do współpracy<ref name="Przewoźnik s. 573">{{cytuj książkę|nazwisko=Przewoźnik|imię=Andrzej|tytuł=Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć|wydawca=Świat Książki|miejsce=Warszawa|data=2010|strony=573|isbn=978-83-247-2036-1|nazwisko2=Adamska|imię2=Jolanta}}</ref>.
 
O problemach związanych działaniami propagandowymi określanymi mianem "anty-Katynia" pisali i wypowiadali się m.in. polscy i rosyjscy historycy [[Daniel Boćkowski]]<ref name="Władimir Abarinow"/>, [[Inessa Jażborowska]]<ref name="Woprosy"/>, [[Krzysztof Komorowski (historyk)|Krzysztof Komorowski]]<ref name="Anti-Katyn">Krzysztof Komorowski, Witold Rawski, [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol?/aKomorowski%2C+Krzysztof+%281947-+%29./akomorowski+krzysztof+1947/-3%2C-1%2C0%2CB/frameset&FF=akomorowski+krzysztof+1947&1%2C%2C23 Anti-Katyn, Soviet Prisoners of War in Poland: Facts and Myths], przekład Stuart Dowell, Warszawa 2006 (ISBN 8391943593), dane książki w katalogu Biblioteki Narodowej, bn.org.pl [dostęp 2011-07-17] oraz Krzysztof Komorowski (red.): ''Katyń. Zbrodnia nieukarana'', Warszawa 2009, str. 109–132. ISBN 978-83-61529-20-0</ref>, [[Wojciech Materski]]<ref>Wojciech Materski, ''Katyń... nasz ból powszedni'', Warszawa 2008, str. 135–138 (ISBN 9788373992788)</ref>, [[Andrzej Nowak (historyk)|Andrzej Nowak]]<ref>Andrzej Nowak, [http://www.rp.pl/artykul/596209.html Zgoda z Putinem na jego warunkach?] rp.pl, 19 stycznia 2011 [dostęp 2011-07-17]</ref>, [[Nikita Pietrow]]<ref>[http://wyborcza.pl/1,76842,7628485,Katyn_to_logiczna_zbrodnia_Stalina.html Katyń to logiczna zbrodnia Stalina] wyborcza.pl, 3 marca 2010 [dostęp 2011-07-18]</ref>, [[Andrzej Przewoźnik]]<ref name="Przewoźnik s. 571"/>, [[Waldemar Rezmer]]<ref>[http://m.onet.pl/wiadomosci/prasa,3dtm9 W. Rezmer, Prawda o Strzałkowie]</ref>, [[Marek Tarczyński]]<ref name="wyborcza.pl">Marek Tarczyński, [http://wyborcza.pl/1,75515,5624609,Krzywdy_wojny_z_1920_roku_czyli_jak_Rosja_szuka_anty_Katynia.html?as=2&startsz=x Krzywdy wojny z 1920 roku czyli jak Rosja szuka anty-Katynia] wyborcza.pl, 16 sierpnia 1995 [dostęp 2011-07-15]</ref> i [[Zbigniew Karpus]]<ref name="Zbigniew Karpus">Zbigniew Karpus, [http://www.rp.pl/artykul/659863.html Los naszych jeńców też był tragiczny] rp.pl, 17 maja 2011 [dostęp 2011-07-15]</ref>; Zbigniew Karpus prowadził także wykłady pod tytułem ''Sytuacja jeńców sowieckich w Polsce w latach 1920–1922 (Anty-Katyń)''<ref>[http://www.kew.org.pl/index.php?page=2&month=2010-10 Szkoła Polsko-Rosyjska] kew.org.pl, 17 października 2010 [dostęp 2011-07-15] oraz [http://www.accademiapolacca.it/index.php?page=news&lang=polish Żołnierze sowieccy w polskich obozach jenieckich w latach 1919-1922. Anty-Katyń avant la lettre?] accademiapolacca.it, 16 marca 2011 [dostęp 2011-07-15]</ref>. Termin "anty-Katyń" jest stosowany w publikacjach analityków zajmujących się studiami wschodnimi<ref name="tygodnik.onet.pl">Anna Łabuszewska, [http://tygodnik.onet.pl/1,50293,druk.html Luki w pamięci] tygodnik.onet.pl, 3 sierpnia 2010 [dostęp 2011-07-15]</ref> oraz w publicystyce historycznej (m.in. artykuły [[Dariusz Baliszewski|Dariusza Baliszewskiego]])<ref name="wprost.pl">Dariusz Baliszewski, [http://www.wprost.pl/ar/144577/Anty-Katyn/?I=1352 Anty-Katyń] wprost.pl, nr 47/2008 (1352) [dostęp 2011-07-15]</ref>. W swoich publikacjach stosowała go polska [[Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa]]<ref>[http://www.radaopwim.gov.pl/article_details/39/wystawa-katyn-zbrodnia-polityka-moralnosc/ Wystawa "Katyń. Zbrodnia. Polityka. Moralność"] radaopwim.gov.pl, 12 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-15]</ref>. O problemie anty-Katynia pisały polskie media, m.in. "[[Gazeta Wyborcza]]"<ref name="wyborcza.pl"/>, "[[Rzeczpospolita (czasopismogazeta)|Rzeczpospolita]]"<ref name="Zbigniew Karpus"/>, "[[Tygodnik Powszechny]]"<ref name="tygodnik.onet.pl"/> i "[[Wprost]]"<ref name="wprost.pl"/>.
 
Działania mające na celu rzetelne informowanie o problematyce jeńców sowieckich w Polsce podjęły instytucje państwowe. W latach 1997–98 w serii wydawniczej powstającej we współpracy z [[Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa|Radą Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa]] ukazały się dwa tomy poświęcone obozowi w Tucholi<ref name="Przewoźnik s. 573"/>. Na skutek nawiązanej w 2000 roku współpracy, w 2004 roku [[Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych]] i Federalna Agencja ds. Archiwów Rosji wspólnie wydały w języku rosyjskim zbiór 338 dokumentów ''Krasnoarmiejcy w polskom plenu w 1919–1922 g. Sbornik dokumentow i materiałow'' (ros. ''Красноармейцы в польском плену в 1919–1922 гг. Сборник документов и материалов'')<ref name="archiwa">[http://www.archiwa.gov.pl/pl/wydawnictwa/publikacje-wydane-we-wspolpracy-z-zagranica/358--czerwonoarmici-w-niewoli-polskiej.html Czerwonoarmiści w niewoli polskiej] archiwa.gov.pl [dostęp 2011-06-01] oraz [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol?/tKrasnoarmiejcy/tkrasnoarmiejcy/-3%2C0%2C0%2CB/frameset&FF=tkrasnoarmejcy+v+polskom+plenu+v+1919+1922+gg+sbornik+dokumentov+i+materialov&1%2C1%2C/indexsort=- ''Krasnoarmejcy v pol'skom plenu v 1919-1922 gg.: sbornik dokumentov i materialov''], Moskwa 2004 (ISBN 5943811354), dane książki w katalogu Biblioteki Narodowej bn.org.pl [dostęp 2011-07-17]. Recenzja tej publikacji, autorstwa Aleksieja Pamiatnycha, odnosząca się m.in. do kwestii "anty-Katynia", ukazała się w 2005 roku w czasopiśmie "[[Nowaja Polsza]]", por. Алексей Памятных, [http://www.novpol.ru/index.php?id=498 Пленные красноармейцы в польских лагерях], [w:] "Новая Польша", 10/2005, www.novpol.ru [dostęp 2011-07-19]</ref>. Publikacja ta, przygotowana wspólnie przez historyków polskich i rosyjskich, obaliła rozpowszechniane często w Rosji opinie wymieniające zawyżoną liczbę ofiar śmiertelnych wśród tej grupy ofiar wojny (40, 60 bądź ponad 100 tysięcy); odrzuciła także tezę o masowych rozstrzeliwaniach sowieckich jeńców w polskich obozach, co, zdaniem niektórych historyków rosyjskich, "uzasadniało" w oczach [[Józef Stalin|Stalina]] zbrodnię katyńską<ref name="archiwa"/>. Tym samym, zdaniem [[Adam Daniel Rotfeld|Adama Daniela Rotfelda]], dyplomaty i specjalisty w zakresie [[Stosunki międzynarodowe|stosunków międzynarodowych]], byłego polskiego [[Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Polska)|ministra spraw zagranicznych]] i współprzewodniczącego [[Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych|Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych]], "zebrane tam dokumenty jednoznacznie obalają propagandowe tezy – sztucznie sfabrykowany tzw. anty-Katyń". Jednocześnie jednak Rotfeld zwrócił uwagę na fakt, że zbiór ten do tej pory nie miał w Rosji prezentacji i zalega w magazynach (wypowiedź z 2010 roku)<ref>Rozmowa z prof. Adamem Danielem Rotfeldem, [http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/rosja-na-rozdrozu Rosja na rozdrożu...] przeglad-tygodnik.pl, 1/2010 [dostęp 2011-07-17]</ref>. Ponadto w 2005 roku powstał film dokumentalny ''Zapomniani jeńcy'' w reżyserii Zbigniewa Wawera (dla [[TVP3]]), odnoszący się do kwestii "anty-Katynia" i ukazujący w sposób chronologiczny wszystkie zagadnienia związane z losami jeńcami bolszewickich w polskiej niewoli<ref name="Zapomniani jeńcy">{{Filmpolski|tytuł|4221939|Zapomniani jeńcy}} [dostęp 2011-08-03]</ref>, a w 2006 roku [[Wojskowe Biuro Badań Historycznych]] polskiego [[Ministerstwo Obrony Narodowej|Ministerstwa Obrony Narodowej]] wydało po angielsku książkę [[Krzysztof Komorowski (historyk)|Krzysztofa Komorowskiego]] i [[Witold Rawski|Witolda Rawskiego]] ''Anti-Katyn, Soviet Prisoners of War in Poland: Facts and Myths''<ref name="Anti-Katyn"/>.
 
Pomimo powyższych starań, problem traktowania zbrodni katyńskiej jako odwetu za rzekome zbrodnie na jeńcach rosyjskich wciąż powraca. Historyk [[Andrzej Nowak (historyk)|Andrzej Nowak]] zauważa, że częstotliwość odwoływania się do tego kłamstwa wielokrotnie wzrosła pod rządami [[Władimir Putin|Władimira Putina]]<ref name="nakręcą">{{cytuj stronę|url=http://www.rp.pl/artykul/9146,692751.html|tytuł=W Rosji nakręcą anty-Katyń?|nazwisko=Skwieciński|imię=Piotr|data=25 lipca 2011|opublikowany=rp.pl|data dostępu=2011-07-25}}</ref>. Podobne wypowiedzi padały z ust samego Władimira Putina, przedstawicieli [[RosyjskaRosyjski CerkiewKościół PrawosławnaPrawosławny|Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej]] ([[Igumen|ihumen]] [[Filip (Riabych)]])<ref name="polska-zbrojna.pl"/> i przedstawicieli władz lokalnych (np. gubernator obwodu kemerowskiego [[Aman Tulejew]] <ref name="polska-zbrojna.pl1">{{cytuj pismo|nazwisko=Rezmer|imię=Waldemar|czasopismo=Polska Zbrojna|wydanie=24/2011|issn=08674523|data=26 czerwca 2011|url=http://www.polska-zbrojna.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=12753:prawda-o-strzakowie-pz-242011&catid=150:historia&Itemid=156|tytuł=Prawda o Strzałkowie}}</ref>). W 2006 roku [[Nacjonalizm|nacjonalistyczne]] pismo rosyjskie "Nasz sowriemennik" opublikowało artykuł [[Władysław Szwed|Władysława Szweda]] ''Anty-Katyń'', oskarżający Polaków o zbrodnie na jeńcach i przeciwstawiający tę sprawę zbrodni katyńskiej<ref>Władysław Szwed, [http://nash-sovremennik.ru/p.php?y=2006&n=7&id=2 Анти-Катынь] {{lang|ru}} nash-sovremennik.ru, nr 7, 2006, str. 183–201 [dostęp 2011-06-10]</ref>. W 2008 został zatwierdzony do szkół rosyjskich podręcznik ''Historia Rosji 1900–1945''. Stwierdza się w nim m.in., że mord [[NKWD]] na polskich oficerach był "sprawiedliwą zemstą historyczną"<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Przewoźnik|imię=Andrzej|tytuł=Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć|wydawca=Świat Książki|miejsce=Warszawa|data=2010|strony=576|isbn=978-83-247-2036-1|nazwisko2=Adamska|imię2=Jolanta}}</ref>.
 
W maju 2011 roku nieznani sprawcy umocowali tabliczkę propagandową na obelisku pod [[Strzałkowo (województwo wielkopolskie)|Strzałkowem]], upamiętniającym 90. rocznicę odzyskania niepodległości, z napisem w [[Język rosyjski|języku rosyjskim]]: "Tutaj spoczywa 8000 radzieckich czerwonoarmistów, brutalnie zamęczonych w polskich obozach śmierci w latach 1919–1921"<ref name="tablica">[http://powiatkoninski.pl/2011/05/15/strzalkowo-tablica-o-brutalnie-zameczonych/ Tablica o brutalnie zamęczonych] powiatkoninski.pl, 15 maja 2011 [dostęp 2011-06-01]</ref>. O tabliczce informowała należąca do [[Gazprom-media]] rosyjska telewizja [[NTV (Rosja)|NTV]], nazywając osoby, które zawiesiły tablicę, "nieznanymi patriotami"<ref name="tablica"/>. Polski historyk [[Zbigniew Karpus]] wypowiedział się o tej akcji w kontekście "anty-Katynia"<ref name="Zbigniew Karpus"/>, a doradca prezydenta RP i historyk [[Tomasz Nałęcz]] określił ją jako "prowokację, propagandę rodem z ZSSR"<ref>[http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/368984,Nalecz-tablica-w-Strzalkowie-to-prowokacja-propaganda-rodem-z-ZSRR Nałęcz: tablica w Strzałkowie to prowokacja, propaganda rodem z ZSRR] polskieradio.pl, 17 maja 2011 [dostęp 2011-06-01]</ref>. Tablica została usunięta z obelisku decyzją wojewody wielkopolskiego, a postępowanie w sprawie zawieszenia tablicy wszczęła [[Prokuratura w Polsce|prokuratura]] i [[Policja w Polsce(Polska)|policja]]<ref>[http://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-poznanscy-policjanci-badaja-tablice-ze-strzalkowa,nId,340245 Poznańscy policjanci badają tablicę ze Strzałkowa] rmf24.pl, 16 maja 2011 [dostęp 2011-06-01]</ref>.
 
24 maja 2011 roku rosyjska publiczna stacja telewizyjna [[Pierwyj kanał]] wyemitowała podczas wieczornych wiadomości czteroipółminutowy film o "polskich obozach śmierci"<ref>[http://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-rosyjska-telewizja-pokazala-material-o-polskich-obozach,nId,341909 Rosyjska telewizja pokazała materiał o "polskich obozach śmierci"] rmf24.pl, 25 maja 2011 [dostęp 2011-07-15]</ref>, a rosyjski historyk prof. [[Giennadij Matwiejew (historyk)|Giennadij Matwiejew]], członek Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych, od lat z uporem kontynuujący wątek "anty-Katynia" wbrew wynikom własnych badań naukowych<ref>Inessa Jażborowska, ''Kierunki i poglądy w historiografii rosyjskiej w sprawie zbrodni katyńskiej'', [w:] [http://www.ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=22302 ''Zeszyty Katyńskie'' (nr 22), Warszawa 2007, str. 50]</ref>, stwierdził w telewizji, że Polska nie przekazała Rosji list zmarłych w polskiej niewoli jeńców bolszewickich z wojny z lat 1919–20, choć taki obowiązek nakładał na nią [[Traktat ryski (1921)|traktat ryski]] z 1921 roku<ref>[http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/374297,Rosyjski-historyk-nie-dostalismy-list-czerwonoarmistow-zmarlych-w-Polsce Rosyjski historyk: nie dostaliśmy list czerwonoarmistów zmarłych w Polsce] polskieradio.pl, 25 maja 2011 [dostęp 2011-07-15]</ref>. W maju 2011 roku w rosyjskim czasopiśmie naukowym "Woprosy istorii" ukazał się artykuł pt. ''Sprawa katyńska: na drodze do prawdy'' ([[Język rosyjski|ros.]] ''Катынское дело: на пути к правде'') autorstwa prof. [[Inessa Jażborowska|Inessy Jażborowskiej]] z [[Rosyjska Akademia Nauk|Rosyjskiej Akademii Nauk]], również będącej członkiem Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych, w którym odniosła się ona do sprawy "anty-Katynia" jako do przykładu fałszowania historii i stwierdziła, że ostateczne zamkniecie sprawy Katynia zależy od woli politycznej przywódców Polski i Rosji<ref name="Woprosy"/>.
Sprawę wykorzystywania przez propagandę rosyjską tematu jeńców bolszewickich w niewoli polskiej porusza film dokumentalny ''[[Co mogą martwi jeńcy (film)|Co mogą martwi jeńcy]]'' autorstwa [[Anna Ferens|Anny Ferens]], nakręcony w 2010 roku<ref>[http://www.kresy.pl/publicystyka,opinie?zobacz/co-moga-martwi-jency Co mogą martwi jeńcy] kresy.pl, 14 września 2010 [dostęp 2011-06-01]</ref>.
 
== Zobacz też ==
* [[Jeńcy polscy w niewoli sowieckiej (1919-1922)]]
{{Przypisy|2}}
 
29 872

edycje