Związek Walki Młodych: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3466 bajtów ,  4 lata temu
opis akcji, czlonkowie, udzoial w powstaniu warsz.
(drobne redakcyjne)
(opis akcji, czlonkowie, udzoial w powstaniu warsz.)
[[Plik:Zwiazek Walki Mlodych - gravestone.jpg|thumb|Grób założycieli i organizatorów ZWM na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie]]]]
'''Związek Walki Młodych''' ('''ZWM''') – polska [[komunizm|komunistyczna]] organizacja młodzieżowa, posiadająca grupy bojowe, utworzona w [[Konspiracja|podziemiu]], pomiędzy styczniem a sierpniem 1943 roku<ref name=ms>Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1997, s. 242.</ref> przez byłych członków [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]], [[Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej "Życie"|OMS "Życie"]] oraz [[Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej "Spartakus"|Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej "Spartakus"]] z inicjatywy [[Hanka Sawicka|Hanny Szapiro-Sawickiej]]<ref>Encyklopedia Powszecgna PWN, ISBN 83-01-00000-7 T.1-4</ref><ref>Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 115</ref>. ZWM stanowił młodzieżową przybudówkę [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= [[Piotr Gontarczyk|Gontarczyk]] | imię= Piotr | tytuł= Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944) | data=2006 | wydawca=Fronda | miejsce=Warszawa | isbn= | strony=80}}</ref>, realizującą priorytety [[Związek Radziecki|radzieckiej]] [[racja stanu|racji stanu]] – jej podporządkował swoją taktykę propagandową i realizowane akcje, w tym akcje zbrojne<ref name=IPN>{{cytuj stronę| url = http://www.ipn.gov.pl/portal/pl/398/4920/Zwiazek_Walki_Mlodych__Zwiazek_Mlodziezy_Polskiej.html| tytuł = Związek Walki Młodych – Związek Młodzieży Polskiej, Informacja historyczna, Instytut Pamięci Narodowej| data dostępu = 25 kwietnia 2009}}</ref>. We wrześniu 1943 roku Zarząd Główny ZWM wydał swoją ''Deklarację programową'', w której określił podstawowe cele działalności Związku<ref name=ms59>Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1959, s. 237-238.</ref>. Związek Walki Młodych rozwiązany został 21 lipca 1948 roku, wchodząc w skład nowo założonego [[Związek Młodzieży Polskiej|Związku Młodzieży Polskiej]]<ref name=ms/>.
 
==Geneza i początki działalności==
Geneza organizacji sięga sierpnia 1942, kiedy to [[Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej|KC PPR]] wezwał młodzież do gromadzenia się pod szyldem lewicy i choć obawiano się, że młodzieżówka stanie się bytem samoistnym i wymknie się spod kontroli, pozwolono młodym budować własną organizację. Wydzielono działaczy za to odpwiedzialnych, m.in. [[Hanka Sawicka|Hankę Sawicką]], [[Alicja Goldberg|Alicje Goldberg]], [[Zofia Jaworska|Zofię Jaworską]], [[Halina Kaczmarska|Halinę Kaczmarską]], [[HankaMorawska|Hankę Morawską]], [[Irmina Płasko|Irminę Płasko]], [[Marta Tarłowska|Martę Tarłowską]] i [[Wanda Zieleńczyk|Wandę Zieleńczyk]]. W lutym 1943 powołano dowódcę sekcji bojowej młodzieżowki PPR - [[Tadeusz Olszewski|Tadeusza Olszewskiego]] „Zawiszę”. Wtedy też ZWM zorganizował pierwszą akcję: bojownicy obrzucili butelkami zapalającymi niemiecki barak wojskowy przy ul. Podchorążych w Warszawie.
Za datę powstania ZWM niektórzy uważają 20 lutego 1943 roku - datę ukazania się pierwszego numeru pisma Walka Młodych, składanego w mieszkaniu Ludwiki Tarłowskiej przy ul. Wawelkiej 15 w Warszawie, a drukowanego w mieszkaniu Hanki Sawickiej ptrzy Szarej 14. Inni zaś wskazują na datę 19 marca, czyli dzień śmierci Hanki.
== Program Związku ==
W deklaracji programowej z września 1943 roku określono podstawowe cele nowo powstałej organizacji.
== Działalność w czasie okupacji ==
=== Obszar działalności ===
Licząca początkowo ok. 170 osób grupa ZWM-owców należała do najbardziej aktywnych jednostek antyhitlerowskiego podziemia w Warszawie. W okresie [[Okupacja niemiecka w Polsce 1939-1945|okupacji niemieckiej]] ZWM działał głównie w [[Warszawa|Warszawie]] i jej okolicach. Na mniejszą skalę działał także na terenach pozostałej części okupowanego [[Województwo warszawskie (II Rzeczpospolita)|województwa Warszawskiego]], oraz [[Województwo kieleckie (II Rzeczpospolita)|Kieleckiego]] i [[Województwo lubelskie (II Rzeczpospolita)|Lubelskiego]]<ref name=ms/>.
Organizacja ta była politycznie i ideowo powiązana z [[Polska Partia Robotnicza|Polską Partią Robotniczą]]. Ściśle współpracowała także z [[Armia Ludowa|Armią Ludową]].
 
=== Akcje zbrojne ===
[[Plik:Tablica upamiętniająca zamachy na Cafe Club dokonane przez Romana Boguckiego i Mirosława Krajewskiego na budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie.JPG|thumb|Tablica upamiętniająca zamachy na Cafe Club dokonane przez [[Roman Bogucki|Romana Boguckiego]] i Mirosława Krajewskiego na [[Kamienica przy ulicy Nowy Świat 15/17 w Warszawie|budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie]].]]
Działalność ''Związku''ZWM polegała w tym czasie głównie na dokonywaniu akcji bojowych i dywersyjnych na liniach komunikacyjnych. ZWM najbardziej jest jednak znany z akcji kontrterrorystycznych przeciwko Niemcom (m.in. dwa [[Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club|zamachy na Café Club]] i "[[Bar Podlaski w Warszawie|Bar Podlaski]]" w Warszawie). Jedną z pierwszych akcji ''Związku'' było spalenie niemieckiego baraku wojskowego przy [[Ulica Czerniakowska w Warszawie|ul. Czerniakowskiej]] w [[Warszawa|Warszawie]]. Operacja, dowodzona przez Tadeusza Olszewskiego, była wspierana przez dwóch członków [[Armia Krajowa|AK]] – przyjaciół Olszewskiego, którzy ubezpieczali akcję. W ramach akcji odwetowych ZWM przeprowadził także zamachy na niemiecką restaurację ''Mitropa'' oraz na redakcję znanej ''[[Gadzinówka|gadzinówki]]'' – [[Nowy Kurier Warszawski|Nowego Kuriera Warszawskiego]]<ref name=ZWM/>. Oddział ''Związku'' – [[batalion im. Czwartaków]] – uczestniczył w [[powstanie warszawskie|powstaniu warszawskim]] między innymi w walkach w rejonie [[Plac Zamkowy w Warszawie|placu Zamkowego]], [[Ulica Hoża w Warszawie|ulicy Hożej]] oraz na [[Wola (Warszawa)|Woli]] i [[Koło (Warszawa)|Kole]]<ref name=ms/><ref name=ZWM/>. W ramach odwetu za śmierć "Zawiszy", "Wiktora" i Hanki Sawickiej grupa młodych lewicowców uderzyła na "[[Bar Podlaski w Warszawie|Bar Podlaski]]", zarezerwowany tylko dla Niemców; w efecie akcji zginęło 6 Niemców, a wielu zostało rannych. Akcję w Barze Podlaskim powtórzono 23 pażdziernika 1943 roku. Wtedy od granatów ZWM-owców zginęło 11 [[Waffen-SS|SS]]-manów, a kolejnych kilkunastu było rannych. 11 tegoż roku w odpowiedzi na rozstrzelanie 200 więźniów Pawiaka ZWM przeprowadził atak na Café Club przy ul. Nowy Świat 15. Akcją tą starali się udowodnić, że nie są gorsi od oddziałów szturmowych GL, które przprowadziły taką [[Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club|akcję]] w październiku 1942. Obie te akcje ZWM zostały potępione przez Armię Krajową, która wtedy jeszcze kierowała się taktyką - jak podkreślała prasa AK - "stania z karabinem u nogi", tzn. czekania na sygnal z Londynu do rozpoczęcia ogólnonarodowego powstania.
 
Akcje zbrojne ZWM tak ocenił prof [[Tomasz Strzembosz]]: "Wszystkie trzy dotychczasowe serie: z 24 października 1942 r., z 17 stycznia 1943 r. i seria lipcowa, stały się próbą praktycznej realizacji zasady odpowiedzialności zbiorowej wszystkich [[Niemcy|Niemców]] za to, co działo się w okupowanej Warszawie, próbą odpowiedzenia tą samą bronią, jaką stosowali Niemcy od początku [[Okupacja niemiecka w Polsce 1939-1945|okupacji]]. Była to strategia walki [[konspiracja|konspiracyjnej]] zupełnie uzasadniona, choć zasadniczo odmienna od strategii realizowanej przez komórki kierującej akcją dywersyjno-bojową [[Armia Krajowa|AK]], która uderzając najczęściej w wybranych przedstawicieli aparatu okupacyjnego (zwłaszcza policji i administracji cywilnej), usiłowała oddziaływać w ten sposób na postawę aparatu, aby stworzyć lub poszerzyć szczelinę pomiędzy policją i aparatem cywilnym a [[Wehrmacht]]em."<ref>[[Tomasz Strzembosz|T. Strzembosz]], ''Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1945'', Warszawa 1983, s. 395, ISBN 83-06-00717-4 </ref>
Czynniki podziemne związane z [[Rząd RP na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]] oceniły powyższą taktykę walki jako "bezwzględną i zbrodniczą". Wystąpienia zbrojne, których efektem było pozbawianie życia kilku lub kilkunastu przypadkowo trafionych Niemców prowokowały bowiem masowe represje wśród Polaków.
Metoda prowokowania niemieckich środków odwetowych miała mieć charakter celowy - w ten sposób mało liczne w porównaniu do [[Armia Krajowa|AK]] organizacje zbrojne związane z [[Polska Partia Robotnicza|PPR]] "w stanie ogólnego chaosu, anarchii, (...) w nastroju ślepej żądzy odwetu i rozpaczy" wśród ludności polskiej, mogły łatwiej "wypłynąć na wierzch"<ref>[[Jan Nowak-Jeziorański|J. Nowak-Jeziorański]], ''Kurier z Warszawy'', Kraków 2005, s. 152, ISBN 83-240-0535-8 </ref>.
 
===Udział w [[Powstanie warszawskie|powstaniu warszawskim]] ===
Mimo pełnego zaskoczenia decyzją dowództwa Armii Krajowej o rozpoczęciu powstania, już 1 sierpnia ZWM-owcy przyłączyli się do walki. [[Lech Kobyliński]] ze swoją sekcją zdobywał z oddziałem AK por. Sylwestra magazyn spółfzielni mleczarskiej na Hożej, [[Ryszard Suski]] wraz ze swoim oddziałem szturmował umocnienia niemieckie w ryuinach Zamku Królewskiego. Na [[Żoliborz]]u bojownicy ZWM w porozumieniu z AK obsadzili pozycje wzdłuż ul.Wyspiańskiego. ZMW pioniósł duże straty, mimo tego na Stare Miasto juźż 7 sierpnia trafił oddział AL i ZWM liczący 500 ludzi. Wielu młodych lewicowców walczyło w jednoistkach AK, np. 20-osobowa grupa p.d. [[Jerzy Żegloiński|Jerzego Żeglińskiego]] Maksa dołączyła do zgrupowania AK Chrobry. Przewodnicząca ZWM Zofia Jaworska “Danka“ 10 września 1944 podjęła się ryzykownego wyczynu: przepłynła Wisłę , by dotrzeć do dowództwa 1 Armii WP z wiadomościami o sytuacji powstania i z prośbą o pomoc.
 
=== Działalność propagandowa ===