Otwórz menu główne

Zmiany

 
=== Działania Armii Czerwonej po bitwie o Stalingrad – operacje "Zwiezda" i "Skaczok" ===
[[Plik:P.S.Rybalko a Kharkov.jpg|thumb|300px|left|Gen. Rybałko w wyzwolonym Charkowie w lutym 1943 roku. Po lewej widoczny jest gen. Wasilij Kopcow, dowódca 15. Korpusu Pancernego]]
Front Woroneski rozpoczął działania 2 i 3 lutego, atakując z dwóch kierunków. Od północy Charków miały obejść armie 40. i [[69 Armia (ZSRR)|69.]] oraz [[5 Korpus Pancerny Gwardii|5.Gwardyjski Korpus Pancerny Gwardii]]. Od południa atakowały 3. Armia Pancerna i 6. Gwardyjski Korpus Kawalerii Gwardii. 60. Armia tego frontu razem z [[13 Armia (ZSRR)|13. Armią]] [[Front Briański|Frontu Briańskiego]] (dowodzonego przez gen. [[Maks Reiter|Maksa Reitera]]) ruszyły w kierunku [[Kursk]]a, natomiast 38. Armia nacierająca na [[Obojań]] jednocześnie musiała walczyć z niemieckimi oddziałami przebijającymi się z rejonu Gorszecznego i [[Stary Oskoł|Starego Oskołu]]. Przerwanie linii frontu poszło dość łatwo i po dwóch dniach 60. Armia przesunęła się o 30 km, wyzwalając miasta Szczigry i Tim. Natomiast 13. Armii udało się osiągnąć linię kolejową [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] – Kursk. Dowódca 60. Armii zwiększył tempo natarcia i wydzielił dwie grupy, które zaczęły okrążać miasto i zbliżyły się do niego wieczorem 6 lutego. Po kilkudziesięciu godzinach walk rankiem 8 lutego Kursk został wyzwolony. 60. Armia rozpoczęła marsz na [[Lgow]]<ref name=autonazwa2 />.
 
Podobnie przebiegały działania na głównym kierunku natarcia Frontu Woroneskiego. Armie 40., 69. i 3. Pancerna posuwały się w kierunku Charkowa i przełamały niemiecką linię obrony na rzece [[Oskoł]]. Ich marsz powstrzymała nie tylko niemiecka obrona, ale także zamiecie śnieżne. W nocy 6 lutego lewe skrzydło 40. Armii zbliżyło się do północnych przedmieść miasta Korocz, a następnego dnia wyparło stamtąd [[168 Dywizja Piechoty (III Rzesza)|168. Dywizję Piechoty]]. Walki o Biełgorod rozpoczęły się 8 lutego, a rankiem następnego dnia miasto zostało wyzwolone. Przełamanie obrony umożliwiło 10 lutego wyjście 40. Armii na przestrzeń operacyjną i zbliżenie się do Charkowa na odległość 55 km. Groźba okrążenia zmusiła niemieckie dowództwo do wycofania swych oddziałów z rubieży rzeki [[Doniec]]. Wprowadzenie do akcji [[4 Gwardyjski Korpus Pancerny Gwardii|4. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego Gwardii]] 12 lutego zwiększyło możliwości 40. Armii i przyśpieszyło tempo natarcia. Popełniono jednak błąd i zamiast głębokiego manewru oskrzydlającego skoncentrowano się na wyzwoleniu miasta<ref name=autonazwa2 />.
 
Natarcie 69. Armii na południu przebiegało pomyślnie i po odparciu kontrataku dywizji [[2 Dywizja Pancerna SS Das Reich|SS "Das Reich"]] udało się 9 lutego wyzwolić [[Wołczańsk|Wowczańsk]], jednak niemiecki opór był coraz silniejszy i natarcie w kierunku Charkowa utknęło. 69. Armii zaczęło brakować piechoty do zdobywania punktów oporu. Z tego samego powodu zatrzymało się natarcie 3. Armii Pancernej, a oddziały wyznaczone do zdobycia przepraw przez rzekę Doniec zostały powstrzymane przez nowo przybyłą na front 1. Dywizję Pancerną SS "Leibstandarte Adolf Hitler". Od 6 do 9 lutego bezskutecznie próbowano zdobyć przyczółki. Dodatkowo trzeba było walczyć z niemieckimi oddziałami cofającymi się przed wojskami Frontu Południowo-Zachodniego i próbującymi przebić się do Charkowa. Jedynie 6. Gwardyjski Korpus Kawalerii Gwardii zdołał 9 lutego dojść do rejonu [[Merefa|Merefy]]. W sumie jednak w ciągu dziesięciu dni wojska Frontu Woroneskiego zdołały przejść od 80 do 120 km i osiągnąć rubież Dońca, stwarzając zagrożenie dla wojsk wokół Charkowa. Zwiększyło się ono po pomyślnym przebiegu działań w kierunku na [[Pawłohrad|Pawłograd]] i [[Krasnoarmijśk|Krasnoarmiejsk]]. Do obrony Charkowa dowództwo niemieckie wycofało z frontu dywizje SS "Das Reich" i "Leibstandarte Adolf Hitler". Ponadto utworzono w tym celu specjalny korpus złożony ze 168. Dywizji Piechoty, [[Dywizja Großdeutschland|dywizji "Grossdeutschland"]] i [[167 Dywizja Piechoty (III Rzesza)|167. Dywizji Piechoty]] pozostającej dotychczas w rezerwie<ref>''Encyklopedia II wojny światowej nr 36...'', s. 644–645.</ref>.
 
Podczas gdy Niemcy przygotowywali obronę miasta, Armia Czerwona powoli je otaczała, pozostawiając jedynie wąski korytarz od strony południowej. Od północy zbliżała się 40. Armia, od wschodu 69. Armia, a od południowego wschodu 3. Armia Pancerna. Natomiast [[6 Armia (ZSRR)|6. Armia]] Frontu Południowo-Zachodniego dotarła do linii kolejowej [[Łozowa (miasto)|Łozowa]]–Charków. Skierowanie do utrzymania Charkowa II Korpusu Pancernego SS, złożonego z trzech dywizji wyposażonych w 172 czołgi [[Panzerkampfwagen III|PzKpfw III]], 95 [[Panzerkampfwagen IV|PzKpfw IV]], 28 [[Panzerkampfwagen VI Tiger|PzKpfw VI Tiger]] i 49 innych, nie było rozsądnym pomysłem i dowódca korpusu chciał go wycofać. Spotkał się jednak z odmową, a do tego w momencie zbliżenia się Rosjan 16 lutego do przedmieść skierowano tam jeszcze dywizję [[3 Dywizja Pancerna SS Totenkopf|SS "Totenkopf"]]. Kiedy na ponowną propozycję wycofania udzielono negatywnej odpowiedzi, dowódca na własną rękę zarządził ewakuację korpusu, bardziej przydatnego na otwartych przestrzeniach. W efekcie część korpusu opuściła miasto, pozostawiając wiele sprzętu. Znacznie osłabiona niemiecka obrona nie wytrzymała szturmu i do 18 lutego oddziały radzieckie wyzwoliły miasto<ref name=autonazwa3>''Encyklopedia II wojny światowej nr 36...'', s. 645.</ref>.
 
[[Plik:Bundesarchiv Bild 183-J22454, Charkow, Schützenpanzerwagen der SS.jpg|thumb|300px|Niemiecki [[transporter opancerzony]] na ulicach Charkowa, marzec 1943 roku]]
Zanim ruszył Front Woroneski, działania rozpoczął Front Południowo-Zachodni. Trzon jego sił stanowiła grupa uderzeniowa złożona z 6. Armii gen. F.M. Charitonowa, grupa ruchoma gen. [[Markian Popow|Markiana Popowa]] i [[1 Armia Gwardii|1.Gwardyjska Armia Gwardii]] gen. [[Wasilij Kuzniecow (generał)|Wasilija Kuzniecowa]]. Do osłony lewego skrzydła wyznaczono [[3 Gwardyjska Armia Gwardii|3. Gwardyjską Armię Gwardii]] gen. [[Dmitrij Leluszenko|Dmitrija Leluszenki]] i [[5 Armia Pancerna (ZSRR)|5. Armię Pancerną]] gen. [[Iwan Szlemin|Iwana Szlemina]]. Armie te miały nacierać bez drugiego rzutu, a grupa Popowa, przewidziana do przerwania frontu, miała tylko 137 czołgów oraz niewielkie zapasy paliwa i amunicji. Wsparcie z powietrza miała zapewniać [[17 Armia Lotnicza|17. Armia Lotnicza]], licząca 274 sprawne samoloty bazujące na oddalonych lotniskach<ref name=autonazwa3 />.
 
Działania frontu rozpoczęła 6. Armia, ruszając 29 stycznia w kierunku [[Bałaklija|Balaklei]]. Następnego dnia przystąpiły do walki 1. Gwardyjska Armia Gwardii, nacierająca na [[Krasnyj Łyman|Krasny Liman]], i 3. Gwardyjska Armia Gwardii, uderzając na [[Debalcewe]] z zamiarem obejścia Woroszyłowgradu (ob. [[Ługańsk]]) od południa. Między 1. Gwardyjską Armią Gwardią a 6. Armią wprowadzono grupę Popowa, która szybko się posuwała na południe. Do 19 lutego 6. Armia przebyła 140-180 km, wyzwoliła przy tym Balakleję i [[Izium|Izjum]] oraz zbliżyła się do [[Krasnohrad|Krasnogradu]]. 1. Gwardyjska Armia Gwardii już 11 lutego wyzwoliła miasto Łozowa, a 4. Gwardyjski Korpus Pancerny Gwardii z grupy Popowa osiągnął rejon miasta Krasnoarmiejsk<ref name=autonazwa4>''Encyklopedia II wojny światowej nr 36...'', s. 646.</ref>.
 
Marsz oddziałów radzieckich na południe zaczął zagrażać okrążeniem Grupy Armii "Don". W takiej sytuacji von Manstein zaproponował odejście wojsk tej grupy znad Dońca i [[Don]]u na rubież rzeki [[Mius]]. Feldmarszałek wezwany 6 lutego przed oblicze [[Adolf Hitler|Hitlera]] zdołał go przekonać do swego planu i zgodę na odwrót uzyskał. Wycofanie wojsk rozpoczęto już następnego dnia. Manewr ten pozwolił na znaczną poprawę wojsk niemieckich w tym rejonie, a dodatkowo pozostał on niezauważony przez radziecki wywiad. Tymczasem ofensywa [[Front Południowy (radziecki)|Frontu Południowego]] gen. [[Andriej Jeriomienko|Andrieja Jeriomienko]], istniejącego od 1 stycznia 1943 roku, prowadzona po wycofaniu się Niemców doprowadziła do wyzwolenia [[Nowoczerkask]]a i [[Rostów nad Donem|Rostowa nad Donem]]. Rzekę Mius wojska frontu osiągnęły 17 lutego, ale dobrze przygotowanej obrony nie zdołały sforsować i front zatrzymał się na północ od [[Taganrog]]u<ref name=autonazwa4 />.
 
W tym samym czasie wojska Frontu Południowo-Zachodniego posuwały się w kierunku [[Dniepr]]u z zamiarem uchwycenia przepraw pod [[Dniepropetrowsk|Dniepropietrowskiem]] i Zaporożem. 6. Armia i 1. Gwardyjska Armia Gwardii po przejściu 60-80 km były 18 lutego bliskie osiągnięcia tego celu. Na lewym skrzydle frontu 3. Gwardyjska Armia Gwardii zdołała przerwać niemiecką obronę na niewielkim odcinku. W powstały wyłom wprowadzono 8. Korpus Kawalerii, który miał się poruszać w stronę 1. Gwardyjskiej Armii Gwardii i dezorganizować niemieckie zaplecze frontu. Zamiast tego 12 lutego kawalerzyści po dojściu do Debalcewe wdali się w walki o to miasto i marsz korpusu został zatrzymany. Jednocześnie przerwano działania 3. Gwardyjskiej Armii Gwardii. Z powodu braku rezerw i środków do walki w połowie lutego natarcie frontu stanęło. Surowa zima i załamanie się transportu kołowego sprawiły, że prowadzenie walk okazało się niemożliwe. Linii kolejowych nie było lub zostały zniszczone, a odległość do najbliższych baz wynosiła ponad 300 km<ref name=autonazwa4 />.
 
W sumie jednak ofensywa trzech frontów zakończyła się sukcesem. Na odcinku 800 km front został przesunięty o 150-300 km. Wyzwolono tak duże miastmiasta jak [[Charków]], Kursk, [[Biełgorod]] i Rostów nad Donem. Powstało też realne zagrożenie dla wojsk niemieckich w Zagłębiu Donieckim. Dlatego też reakcja na nie była niemal natychmiastowa<ref name=autonazwa4 />.
 
== Kontrofensywa Mansteina i odbicie Charkowa ==