Czeka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 169 bajtów ,  4 lata temu
m
WP:SK, poprawa linków
m (WP:SK, poprawa linków)
|nazwa = Czeka<br />Всероссийская чрезвычайная комиссия<br />Wsierossijskaja czriezwyczajnaja komissija
|zdjęcie = KGB Symbol.png
|zdjęcie podpis =
|kraj = SUN
|rozformowanie = luty 1922
|święto = [[20 grudnia]]
|wiek poboru = 12 lat (z sierocińców)
|obecny dowódca =
|podporządkowanie = [[Komitet Wojskowo-Rewolucyjny]], [[Rada Komisarzy Ludowych RFSRR|Rada Komisarzy Ludowych]] [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|RFSRR]]
|liczebność = 310 000 (1921)
|mężczyźni_d =
|kobiety_d =
|mężczyźni_p =
|kobiety_p =
|mężczyźni_n =
|kobiety_n =
|kwota =
|GDP =
|PKB =
}}
'''Czeka, CzK, WCzK''' ([[Język rosyjski|ros.]]: ЧК, ВЧК) – [[Skrótowiec|akronim]] nazwy [[Policja polityczna|policji politycznej]] w [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Rosji Sowieckiej]] w latach 1917–1922.
== Struktury organizacyjne WCzK w latach 1917–1921 i liczba personelu oraz wojsk ==
Początkowa organizacja strukturalna na szczeblu centralnym Czeki była bardzo często zmieniana, zwłaszcza w pierwszym roku istnienia Czeki. Pierwsza organizacja centrali obejmuje czas od powstania CzeKi, czyli od października 1917 roku do połowy 1921 roku – czasy tzw. Czerwonego terroru, totalnej destabilizacji kraju i wojny domowej – oraz w latach 1921-22, kiedy uznano, że Czeka potrzebuje przeformowania na szczeblu centralnym i terenowym.
 
 
Pierwsza organizacja centrali CzeKi z bardzo częstymi zmianami przedstawiała się następująco:
W miesiąc po ustanowieniu WCzK miała 23 osoby personelu. W [[1920]] roku liczyła już 27 tysięcy ludzi, a w [[1921]] roku, w momencie zakończenia wojny domowej, 310 tysięcy funkcjonariuszy cywilnych. Obok tego 137 tysięcy żołnierzy w wojskach wewnętrznych i 94 tysięcy w jednostkach frontowych.
 
Inne źródła mówią m.in.Na początku lat 20 xx wieku, WCZEKA liczyła około 31 pracowników kadrowych. Według rozkazu Rewolucyjnej Rady Wojennej (Rewwojensowieta) nr 1468/261 z 15 lipca 1921 roku, stan Oddziałów wojskowych podporządkowanych organom bezpieczeństwa wynosił około 200 tysięcy żołnierzy. Wojska Czeka składały się z 11 brygad pogranicznych, 3 samodzielnych pulków, 687 samodzielnych batalionów, 4 samodzielnych Oddziałów, 2 Oddziałów lotniczych, 7 szwadronów i 4 samodzielnych kompanii.<ref>Piotr Kołakowski: Pretorianie Stalina, sowieckie służby bezpieczeństwa i wywiadu na ziemiach polskich 1939-1945 Bellona Warszawa 2010 st. 14-15 ISBN 978-83-11-11930-7</ref>.
 
== Czerwony terror ==
** '''Wydział Kontrwywiadowczy''' (''Kontrrazwiedywatielnoje Otdielenije'' – ''KRO'') – utworzony w 1921 roku (praktycznie zaczął działać jako samodzielna jednostka od 1922 roku, kiedy przywrócono mu status Oddziału (''Odtieł'')). Naczelnikami byli kolejno: [[Michaił Trilisser]], który następnie przeszedł do wywiadu na naczelnika [[Pierwszy Zarząd Główny Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego|INO]], oraz [[Artur Artuzow]], który kierował ''KRO'' do 1927 roku, a następnie także przeszedł do wywiadu. Wiadomo że Wydział posiadał sekcje m.in: brytyjską, niemiecką, polską, francuską i białogwardyjską.
** '''Oddział Tajny''' (''Siekrietnyj Otdieł'' – ''SO'') – zadania Oddziału Tajnego były typowe dla [[Policja polityczna|Policji politycznej]], odpowiadał za walkę z [[Partia polityczna|antyradzieckimi partiami]], organizacjami i ugrupowaniami politycznymi, [[Duchowieństwo|duchowieńctwem]]. ''SO'' składał się z 9 bardzo prężnie działających wydziałów, a ostatnim naczelnikiem ''SO'' w strukturach WCzK był [[Timofiej Samsonow]].
** '''Oddział Zagraniczny''' (''Inostrannyj Otdieł'' – ''INO'') – naczelnik [[Solomon Mogilewski]]. Na początku grudnia 1921 roku w strukturze INO powstał wyspecjalizowany pion ''Wydział Zagraniczny'' (''Zakordonnaja Czast''), którym kierował z polecenia [[Feliks Dzierżyński|Feliska Dzierżyńskiego]] [[Michaił Trilisser]]; zadaniem owego wydziału było zorganizowanie nielegalnego wywiadu. Do Wydziału Zagranicznego Oddziału Zagranicznego Zarządu Tajno-Operacyjnego WCzK Trilisser ściągnął bardzo energicznych młodych oficerów, którzy w późniejszych latach odegrali ogromną rolę w wywiadzie nielegalnym i nie tylko; byli to m.in.: [[Siergiej Szpigelglas]], [[Abram Słucki]] (późniejsi naczelnicy INO [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego|GUGB]]Głównego [[NKWDZarządu Bezpieczeństwa Państwowego]])
*** '''Wydział Zagraniczny''' składał się z 6 Sektorów:
**** Sektor [[północ]]ny – kraje [[Skandynawia|skandynawskie]] ([[Dania]], [[Norwegia]], [[Szwecja]]) i nadbałtyckie ([[Litwa]], [[Łotwa]] i [[Estonia]])
* '''Zarząd Administracyjno-Organizacyjny''' (''Administratiwno-Organizacyonnoje Uprawlenije'' - '''AOU''') – [patrz wyżej, organizacja 1917-1921]. Naczelnicy: [[Gienrich Jagoda]] (p.o.) (lipiec – wrzesień 1921) i [[Stanisław Redens]] (do likwidacji WCzK).
* '''Zarząd Wojsk WCzK''' (''Uprawlenije Wojsk WCzK'') – utworzony 13 kwietnia 1921 roku. W skład Zarządu weszły m.in. istniejący od 15 lipca 1918 roku ''Korpus Wojsk WCzK'', Oddział Straży Granicznej (''Otdieł Pogranicznoj Ochrany'' - ''OO''). Naczelnikami byli kolejno: [[Wasylij Korniew]], [[Michaił Rozen]], S.&nbsp;S.&nbsp;Filippow, [[Porfirij Studienikin]] i [[Ferenc Pataki]].
* '''Oddział Specjalny''' (Kryptologiczny) (''Spiecyalnyj Otdieł'') – utworzony [[28 stycznia]] [[1921]] roku; od zadań jakie wykonywał należały kryptografia i szyfry. Początkowo na innych oddziałach WCzK spoczywało zbieranie i zdobywanie wywiadowczych materiałów dotyczących zagadniej szyfrowych. Nieformalnie podlegał Kolegium Komisji WCzK, naczelnikiem oddziału był ówczesny członek '''Kolegium Komisji''' [[Gleb Bokij]], który po utworzeniu [[NKWD|NKWD ZSRR]] kierował od [[10 lipca]] [[1934]] do [[16 maja]] [[1937]] roku jednostką o tych samych zagadnieniach, Oddziałem Specjalnym (''Tajno-Szyfrowym'') [[Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego|GUGB]]Głównego [[NKWDZarządu Bezpieczeństwa Państwowego]] następnie Oddziałem 9 GUGB[[Główny NKWDZarząd Bezpieczeństwa Państwowego|Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego]].
* '''Oddział Transportowy''' (''Transportnyj Otdieł'') – [patrz wyżej: organizacja 1917–1921 - Oddział Kolejowy - ''Żeledznodorożnyj Otdieł'']. Oddziałem od 21 listopada 1920 do 6 lutego 1922 roku czyli do likwidacji WCzK kierował [[Gieorgij Błagonrawow]].
* '''Oddział Zaopatrzenia''' (''Otdieł Snabżenija'')