Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 511 bajtów, 3 lata temu
drobne redakcyjne
|sygnatura grafika = [[Plik:Gustav II Adolf autograph.png|180px]]
|tytuł = [[Władcy Szwecji|Król Szwecji]]
|od data koronacji = [[30 października]] [[1611]]<br />[[12 października]] [[1617]] (koronowany){{u|data}}
|dood = [[630 listopadapaździernika]] [[16321611]]{{r|data}}
|do = [[6 listopada]] [[1632]]
|poprzednik = [[Karol IX Waza]]
|następca = [[Krystyna Waza]]
|quote =
}}
'''Gustaw II Adolf''', ''Lew Północy'' (ur. [[9 grudnia]] [[1594]] w [[Sztokholm]]ie, zm. [[16 listopada]] [[1632]]{{ru|data}} pod [[Lützen]]) – król [[Szwecja|Szwecji]] w latach 1611–1632, dowódca, strateg, reformator armii i polityk.
 
== Biografia ==
 
=== Dzieciństwo i młodość ===
Gustaw Adolf bardzo wcześnie wykazał duże zdolności językowe. Od wczesnego dzieciństwa rozmawiał w dwóch językach, którymi posługiwali się jego rodzice, czyli po niemiecku i szwedzku. Bardzo dobrze mówił także po łacinie, włosku, francusku i holendersku. Potrafił się także porozumiewać, gorzej lub lepiej, w języku greckim, hiszpańskim, angielskim, rosyjskim i polskim. Od swoich żołnierzy nauczył się także szkockiego<ref>Z. {{odn|Anusik, Gustaw II Adolf, Wrocław |2009, |s. =17.</ref>}}.
W dzieciństwie już jako sześcioletni chłopiec uczestniczył w wyprawie wojennej, a gdy skończył 10 lat uczestniczył w naradach politycznych i przyjmował [[ambasador]]ów. Szeroko rozwinięty kulturowo, czytał liczne dzieła [[filozofia|filozoficzne]], szczególnie książki myśliciela [[Hugo Grocjusz|Hugo Grotiusa]].
 
=== Wojna z Rzecząpospolitą ===
[[Plik:Gustav II Adolf by Merian.jpg|thumb|180px|Gustaw II Adolf w polskim płaszczu na portrecie Matthausa Meriana 1632]]
Od 1617 toczył wojnę o ''dominium maris Baltici'' z Rzecząpospolitą Obojga Narodów. Wykorzystując zaangażowanie głównych sił wroga w konflikt z [[Imperium Osmańskie|Turcją]], opanował w 1621 większą część [[Inflanty|Inflant]] z [[Ryga|Rygą]]. 31 lipca 1622 podpisał [[rozejm w Mitawie]], zatrzymując w swym ręku zdobyte wcześniej ziemie. Trzy lata później wznowił działania wojenne, zajmując Dorpat w Inflantach, skrawek [[Litwa|Litwy]] z Birżami oraz większą część [[Kurlandia|Kurlandii]] z Mitawą. Ośmielony tymi sukcesami, przerzucił swoje wojska w 1626 do [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]], opanowawszy [[Bałtyjsk|Piławę]], [[Elbląg]], [[Malbork]] i przejściowo [[Puck]]. W trakcie oblężenia [[Nowe Miasto Lubawskie|Nowego Miasta]] w 1628 ranny w policzek. Jednak zwycięstwa polskie w [[Bitwa pod Oliwą|bitwie morskiej]] pod [[Oliwa (Gdańsk)|Oliwą]] (1627) i w polu pod Trzcianą (1629) zahamowały jego ekspansję na [[Pomorze|Pomorzu]]. 26 września 1629 zawarł [[rozejm w Altmarku]] (Starym Targu){{rodn|Anusik2009-s187Anusik|2009|s=187}}. Zatrzymał w swym ręku większość portów pruskich i dużą część Inflant oraz zapewnił sobie wpływy z ceł pruskich.
 
=== Działania wojenne w Niemczech i śmierć ===
[[Plik:Hellqvist - Gustaf II.jpg|thumb|left|180px|Przewiezienie ciała Gustawa II Adolfa do Szwecji z portu w [[Wolgast|Wolgaście]]]]
Zakończenie działań wojennych z Rzecząpospolitą umożliwiło Gustawowi II Adolfowi podjęcie działań wojennych w Niemczech. Mając na celu opanowanie południowych wybrzeży Bałtyku, przystąpił w 1629 roku do [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]] przeciw [[Habsburgowie|Habsburgom]]. Po opanowaniu [[Księstwo Pomorskie|Księstwa Pomorskiego]] w 1630 wkroczył w głąb Niemiec. Wspomagany przez niemieckich książąt protestanckich, stoczył szereg bitew z wojskami cesarskimi, w których odniósł szereg spektakularnych zwycięstw, m.in. pod [[I bitwa pod Breitenfeld|Breitenfeld]]. Zginął w [[Bitwa pod Lützen (1632)|bitwie pod Lützen]]{{rodn|Anusik2009-s326Anusik|2009|s=326}}.
 
Jego dewizą były łacińskie sentencje: ''Gloria Altissimo Suorum Refugio'' (Chwała Bogu, ucieczce swych wiernych) i ''Cum Deo et victribus armis'' (dzięki Bogu i zwycięskiemu orężu) oraz niemiecka ''Gott mit uns'' (Bóg z nami).
* [[Święto Bratniej Pomocy im. Gustawa Adolfa]]
 
{{uwagi|uwagi=
== Przypisy ==
{{Przypisy-lista|
<ref name=Anusik2009-s187>{{Cytuj książkę | nazwisko = Anusik | imię = Zbigniew | autor = Zbigniew Anusik | tytuł = Gustaw II Adolf | wydawca = Ossolineum | strony = 187 | miejsce = Wrocław | data = 2009 | isbn = 83-04-050008-2}}</ref>
<ref name=Anusik2009-s326>{{Cytuj książkę | nazwisko = Anusik | imię = Zbigniew | autor = Zbigniew Anusik | tytuł = Gustaw II Adolf | wydawca = Ossolineum | strony = 326 | miejsce = Wrocław | data = 2009 | isbn = 83-04-050008-2}}</ref>
<ref name=data>Daty przyjęte za źródłami szwedzkimi, mogą być podane według [[kalendarz juliański|kalendarza juliańskiego]] zamiast [[kalendarz gregoriański|gregoriańskiego]].</ref>
}}
 
== {{Przypisy ==}}
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Anusik|imię=Zbigniew|autor=Zbigniew Anusik|tytuł=Gustaw II Adolf|wydawca=Ossolineum|strony=|miejsce=Wrocław|data=2009|isbn=978-83-04-05008-2 | odn=tak}}
* Zbigniew Wójcik, ''Historia powszechna XVI-XVII wiek'',
* ''Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej'', pod red. Macieja Serwańskiego i Janusza Dobosza, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998.
 
== Linki zewnętrzne ==