Otwórz menu główne

Zmiany

Rozmiar się nie zmienił, 3 lata temu
W listopadzie 1654 roku Pascal stał się prawdopodobnie jednym z uczestników wypadku na moście [[Neuilly-sur-Seine]], gdzie konie prowadzące karetę przeskoczyły barierę, niemalże pociągając za sobą do rzeki pojazd. Szczęśliwie wodze pękły i kareta zawisła na krawędzi mostu, pozwalając pasażerom na wyjście z niebezpiecznej sytuacji bez szwanku. Wrażliwy filozof jednak, przerażony bliskością śmierci, zemdlał i przez pewien czas pozbawiony był świadomości. Piętnaście dni później, 23 listopada pomiędzy 10:30 a 12:30 w nocy doświadczył wizji religijnej, której treść natychmiast zapisał w krótkiej notatce, zaczynającej się słowami: "Ogień. Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba, a nie filozofów i uczonych..." i zakończonej cytatem z Księgi Psalmów 119:16: "Nie zapomnę mów twoich. Amen"<ref>{{Cytuj książkę | autor = Blaise Pascal | inni = Mieczysław Tazbir (tłum.) | tytuł = Rozprawy i listy | wydawca = Instytut Wydawniczy PAX | miejsce = Warszawa | rok = 1962 | strony = 75, 357}}</ref>. Po przeżyciu tym ostrożnie wszył notkę, znaną dziś jako ''Pamiątka'', w swój płaszcz i zawsze przekładał ją do ubrania, które aktualnie miał na sobie; po jego śmierci została ona przypadkiem odnaleziona przez jednego ze służących<ref name="oc618">''Oeuvres complètes'', 618.</ref>. Niektórzy biografowie Pascala kwestionują jednak tezę, jakoby historia z karetą miała doprowadzić go do objawienia opisanego w ''Pamiątce''<ref>[http://www.mathpages.com/home/kmath558/kmath558.htm MathPages]</ref>.
 
Jakkolwiek, było - jego wiara i oddanie dla religii odżyły, wskutek czego w styczniu 1655 r. zdecydował się na dwutygodniowy pobyt w starszym z dwóch klasztorów Port-Royal w celu odnowy duchowej i uporządkowania kwestii religijnych. Wtedy też – niedługo po nawróceniu – zaczął pisać swe listy w duchu jansenizmu, zebrane potem i wydane pod nazwą ''Prowincjałek''.
 
=== ''Prowincjałki'' ===
Podczas tymczasowego pobytu Pascala w Paryżu, w czasie którego nadzorował on wydawanie ostatniego ze swoich listów, w kaplicy Port-Royal miało miejsce wydarzenie mające jeszcze bardziej pogłębić jego uczucia religijne i utwierdzić go w wierze. Jego 10-letnia siostrzenica, Marguerite Périer, cierpiała z powodu bolesnej [[przetoka|przetoki]] łzowej (''fistula lacrymalis''), wywołującej okropnie wyglądające ropotoki z nosa i oczu; lekarze uważali przypadek za beznadziejny i nie dawali dziewczynce szans na wyzdrowienie. Jednak [[24 marca]] [[1657]] roku do klasztoru przybył pewien mężczyzna przynosząc ze sobą cierń, który uważany był za fragment [[korona cierniowa|korony cierniowej]] Jezusa. Podczas uroczystej ceremonii, której towarzyszyło wspólne śpiewanie psalmów, zakonnice złożyły cierń na ołtarzu i po kolei podchodziły doń, aby go ucałować. Jedna z nich, zauważywszy pośród zgromadzenia Marguerite, wzięła relikwię i dotknęła nią chorego miejsca na twarzy dziewczęcia. Jak informują źródła, tego wieczoru ból dręczący siostrzenicę Pascala ustał, jej matka zaś z zaskoczeniem stwierdziła, że po przetoce nie pozostał żaden ślad; wezwany lekarz potwierdził, że ropienie i opuchlizna ustały. Zaskoczony nagłym wyzdrowieniem dziewczynki rozpuścił wieść o cudownym uzdrowieniu, zaś siedmiu lekarzy znających jej wcześniejszy stan zdrowia pisemnie potwierdziło cudowność niniejszego zdarzenia. Do podobnych wniosków doszli zresztą wezwani w celu zbadania sprawy urzędnicy diecezjalni, którzy zezwolili na odcelebrowanie w Port-Royal mszy [[Te Deum]]. Tłumy wiernych zjawiły się, by ujrzeć i ucałować słynny cierń, którego cudowność została uznana przez cały katolicki Paryż; później cudu tego używali zarówno janseniści, jak i katolicy w charakterze argumentu w sporach o kwestie wiary. W 1728 papież [[Benedykt XIII (papież)|Benedykt XIII]] odwołał się do owego zdarzenia dowodząc, iż epoka cudów jeszcze nie przeminęła.
 
Na pamiątkę cudu Pascal wykonał dla siebie emblemat, ukazujący oko otoczone koroną cierniową z inskrypcją ''Scio cui credidi'' ("Wiem, komu zawierzyłem")<ref name="thornmiracle">Sainte-Beuve, ''Port-Royal'', III, 173f.; Beard, Charles, ''Port-Royal'', I 84.</ref>. Jego wiara uległa umocnieniu, co powiodłoprzywiodło go do stworzenia swegojego ostatniego, niedokończonego dzieła, słynnych ''Myśli''.
 
=== ''Myśli'' ===
Najbardziej wpływowe dzieło teologiczne Pascala, już po śmierci autora opatrzone tytułem "Myśli" (''Pensées''), nie zostało nigdy przez niego ukończone. Oryginalnie zatytułowane "Apologia religii chrześcijańskiej" (''Apologie de la religion Chrétienne''), w zamyśle stanowić miało jednolitą i kompletną analizę i obronę [[chrześcijaństwo|chrześcijaństwa]]. Wśród rzeczy osobistych zmarłego odnaleziono liczne skrawki papieru zapisane pojedynczymi myślami, ułożone w roboczym, acz sensownym porządku. Pierwsze zbiorcze wydanie tych notatek ukazało się drukiem w roku 1670, pod nazwą "P. Pascala myśli o religii oraz kilku innych zagadnieniach" (''Pensées de M. Pascal sur la religion, et sur quelques autres sujets'') i wkrótce zdobyło znaczne uznanie czytelników, stając się klasyczną pozycją literatury francuskiej. Jedną z głównych technik retorycznych, jakie zastosował Pascal, było użycie filozofii [[sceptycyzm|sceptycznej]] – uosabianej tu przez [[Michel de Montaigne|Montaigne'a]] i [[Epiktet]]a – dla doprowadzenia odbiorcy do punktu takiego zdezorientowania i desperacji, że skłonny byłby on całkowicie zaufać Bogu i pewności, jaką daje religia. Podejście takie znalazło krytyków w osobach m.in. [[Pierre Nicole|Pierre'a Nicole]], [[Antoni Arnauld|Antoine'a Arnaulda]] i innych uczonych z Port-Royal, sądzących, że fragmentaryczne myśli i spostrzeżenia mogą – zamiast do pobożności – prowadzić raczej do przyjęcia postawy sceptycznej. Część "niewygodnych" myśli w związku z tym usunięto w redakcji, inne zaś zmodyfikowano tak, by uniknąć wrogich reakcji ze strony króla lub Kościoła<ref name="peity">Pascal, ''[[Pensées]]'', Introduction, p. ''xxviii''; Mesnard, ''Pascal'', 137–138.</ref> – po zakończeniu okresu prześladowań mieszkańcy klasztoru pragnęli uniknąć odnowienia dawnego sporu. Pełnego, oryginalnego wydania "Myśli" doczekały się dopiero w XIX stuleciu.
 
''Myśli'' są współcześnie uważane za wybitne dzieło i kamień milowy francuskiej prozy. O pewnym fragmencie (myśl 72.) [[Charles-Augustin Sainte-Beuve|Sainte-Beuve]] wypowiedział się jako o ''najznakomitszych stronach zapisanych po francusku''<ref name="finest">Sainte-Beuve, ''Seventeenth Century'', 174.</ref>, natomiast [[Will Durant]] w swoim 11-tomowym dziele ''Historia cywilizacji'' wyraził podziw dla ''Myśli'' jako ''najbardziej elokwentnej książki w historii prozy francuskiej''<ref name="eloquent">''[[The Story of Civilization]]: Volume 8, "The Age of Louis XIV"'' by [[Will Durant|Will & Ariel Durant]], chapter II, Subsection 4.4 (pg. 66)</ref>. W swoim ''opus magnum'' Pascal podjął kilka antynomicznych zagadnień filozofii: nieskończoność i nicość, wiara i rozum, duszaduch i materia, śmierć i życie, sens i próżność, a jedynymi konkluzjami, jakie stąd wywiódł, były pokora, niewiedza i łaska. Te ostatnie sprowadził do swojego argumentu religijnego, znanego powszechnie jako [[zakład Pascala]].
 
=== Ostatnie dokonania i śmierć ===
[[Plik:Paryż pascal epitafium.JPG|thumb|Epitafium w miejscu pochówku Pascala w [[Kościół St Étienne du Mont w Paryżu|kościele St Étienne w Paryżu]]]]
[[Thomas Stearns Eliot|T.S. Eliot]] pisał o Pascalu jako "światowcu wśród ascetów, ascecie wśród światowców"; jego ascetyczny styl życia wynikał z przekonania, że cierpienie jest dla człowieka czymś naturalnym, a wręcz koniecznym. W roku 1659 Blaise, zawsze dość chorowity, rozchorował się tym razem na poważnie, często jednak pod koniec swego życia odmawiał pomocy lekarskiej, twierdząc, że "choroba jest naturalnym stanem chrześcijanina"<ref name="m104-">Muir, 104.</ref>.
 
W 1661 Ludwik XIV zawiesił działalność jansenistów w Port-Royal, w odpowiedzi na co Pascal napisał jedno ze swych ostatnich dzieł, "Nakaz Podpisania Formularza" (''Écrit sur la signature du formulaire''). W tym samym roku zmarła jego siostra Jacqueline, co ostatecznie skłoniło go do porzucenia polemik na temat jansenizmu. Ostatnim znacznym osiągnięciem uczonego było stworzenie w roku 1662 prawdopodobnie pierwszej na świecie linii komunikacyjnej, dzięki której pasażerowie mogli podróżować po Paryżu w zaprojektowanym przez Pascala [[omnibus (pojazd)|omnibusie]].
W uznaniu dokonań naukowych, nazwę Pascal nadano [[paskal|jednostce ciśnienia]] [[Układ SI|układu SI]] (pisanej małą literą), [[Pascal (język programowania)|językowi programowania]] oraz [[Prawo Pascala|prawu Pascala]] (ważnej zasady w aerostatyce i hydrostatyce). Nazwisko uczonego pojawia się również, jak wyżej wspomniano, w [[Trójkąt Pascala|trójkącie Pascala]] i [[zakład Pascala|zakładzie Pascala]].
 
Praca Pascala nad [[Teoria prawdopodobieństwa|teorią prawdopodobieństwa]] była jego najbardziej znaczącym wkładem w rozwój matematyki. Pierwotnie dotyczyła [[hazard]]u, obecnie jest niezwykle istotna w [[ekonomia|ekonomii]], szczególnie w [[Matematyka ubezpieczeniowa|matematyce ubezpieczeniowej]]. [[John Ross]] napisał, "Teoria prawdopodobieństwa i odkrycia jej towarzyszące odmieniły sposób postrzegania niepewności, ryzyka, podejmowania decyzji oraz indywidualną i zbiorową zdolność wpływania na bieg przyszłych wydarzeń"<ref>[http://www.nature.com/embor/journal/v5/n1s/full/7400229.html Pascal's legacy]</ref>. Należy jednak pamiętać, że Pascal i [[Pierre de Fermat|Fermat]], mimo iż wnieśli istotny wkład do wczesnych prac nad teorią prawdopodobieństwa, nie zgłębili jej dostatecznie szczegółowo. [[Christiaan Huygens]], który prowadził badania z Pascalem i Fermatem, napisał pierwszą książkę poruszającą tę tematykę. W późniejszym czasie badania te prowadzili [[Abraham de Moivre|Abrahama de Moivre]] i [[Pierre Simon de Laplace|Pierre'a Simona de Laplace]].
 
W literaturze Pascal jest traktowany jako jeden z najważniejszych autorów francuskiego klasycyzmu i uważany do dzisiaj za jednego z najwybitniejszych prozaików francuskich. Jego sposób posługiwania się satyrą i humorem był obiektem licznych [[Polemika|polemik]]. Zbiór jego prac literackich jest dobrze znany jego wielkiemu przeciwnikowi [[natywizm|racjonaliście]] [[Kartezjusz]]owi i przyczyniłyprzyczynił się do twierdzenia, że główne założenia filozofii [[empiryzm]]u były niewystarczające dla określenia prawd fundamentalnych.
 
== Inne ==
Pascal przeprowadził doświadczenie, które udowodniło, że ciśnienie cieczy lub gazów jest takie same w każdym miejscu. Doświadczenie polegało na ustawieniu szczelnej beczki przy budynku, na drugim piętrze ustawiano cienką rurkę prowadzącą do beczki. W rurkę nalano wodę i kiedy było już dużo wody w rurce, beczka zaczęła przeciekać. Blaise Pascal wynalazł teoretycznie [[prasa hydrauliczna|prasę hydrauliczną]].
 
Blaise Pascal wymyślił tzw. [[Pascalina|Pascalinę]], pierwszą [[maszyna licząca|maszynę liczącą]], która potrafiła dodawać. Zbudował ją dla swojego ojca, który był poborcą podatkowym. Ponadto sformułował [[Prawo Pascala|prawo nazwane jego nazwiskiem]] dotyczące ciśnienia w cieczach. Stąd jednostka ciśnienia w układzie [[Układ SI|SI]] nosi nazwę [[paskal]] (Pa). Do matematyki wprowadził obiekty nazwane potem [[Ślimak Pascala|ślimakiem Pascala]] i [[Trójkąt Pascala|trójkątem Pascala]]. Ustanowił w Paryżu w 1662 roku 5 pierwszych linii komunikacji miejskiej, po której kursowałykursował [[Omnibus (pojazd)|omnibus]] (karoce za 5 soldów) według stałych rozkładów oraz wynalazł nowoczesną [[ruletka (gra)|ruletkę]]<ref>Wiedza i Życie maj 2010, "Ruletka – czy to jeszcze hazard"</ref>.
 
== Wybrane prace ==
Anonimowy użytkownik