Alpinizm: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 16 bajtów ,  4 lata temu
int., poprawa linków, szablon, drobne merytoryczne
m (MalarzBOT: {{Wikiquote}} jest redirectem {{Wikicytaty}})
(int., poprawa linków, szablon, drobne merytoryczne)
[[Plik:Alpy.jpg|thumb|300px|right|[[Alpy]] widziane z [[Aiguille du Midi]] (3842 m) – masyw [[Mont Blanc]].]]
[[Plik:Alpinistes Aiguille du Midi 03.JPG|thumb|300px|Alpiniści schodzący z Aiguille du Midi]]
'''Alpinizm''' ma dwa albo trzy znaczenia, szersze i węższe.
 
1A. W sensie najbardziej dosłownym alpinizm to każda [[wspinaczka górska]] uprawiana w [[Alpy|Alpach]].
 
1B. W sensie potocznym alpinizm to każda [[wspinaczka górska]] (inaczej ''wspinaczka wysokogórska'') uprawiana w górach[[góra]]ch wysokich (o [[Rzeźba wysokogórska|rzeźbie alpejskiej]]), ale nie tylko w samych Alpach.
 
2. Natomiast według [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|polskich ustawodawców]] alpinizm jest jeszcze szerszą dziedziną [[sport]]u, obejmującą w zasadzie każdy rodzaj [[Wspinaczka|wspinaczki]] wymagający pewnego przygotowania specjalistycznego (i na ogół specjalistycznego ekwipunku):
* wspinaczkę sportową,
* wspinaczkę wysokogórską,
* alpinizm jaskiniowy
* [[Skialpinizm|narciarstwo wysokogórskie]].
 
W kilku językach występują odpowiedniki określeń ''„chodzący po górach”'', ''„chodzenie po górach”'' ([[język niemiecki|niemieckie]] ''Bergsteiger'', [[Język czeski|czeskie]] i [[Język słowacki|słowackie]] ''horolezec'', ''horolezectvo/~ctví'') lub zbliżone [[język angielski|angielskie]] ''mountaineer'' czy [[język hiszpański|hiszpańskie]] ''montañismo''. Również szerokie znaczeniowo, choć związane z konkretnym masywem [[Tatry|Tatr]] jest polskie [[taternik (wspinacz)|taternik]] i [[taternictwo]], które nosiło kiedyś w naszym języku charakter bardziej uniwersalny, ale zostało w owym najszerszym znaczeniu zdominowane przez słowo alpinizm.
Dziś określenie alpinizm i [[alpinista]]<ref>*{{Cytuj książkę | nazwisko=Popki | imię=pod redakcją Macieja | autor= | autor link= | inni= | tytuł=Alpinizm | data=1974 | wydawca=Wydawnictwo Sport I Turystyka | miejsce=Warszawa | isbn = | strony=}}</ref> jest powszechnie zrozumiałe w świecie (choć należy pamiętać, że w [[Kraje anglosaskie|krajach anglosaskich]] jest jednak silniej związane z Alpami, więc poprawne tłumaczenie polskich słów ''alpinizm'', ''alpinista'' na angielski w przypadku owego szerszego kontekstu powinno być na ogół ''mountaineering'', ''mountaineer'', a dopiero w szczególnym kontekście na ''alpinism'', ''alpinist'').
 
Ze względu na to, że Alpy obfitują w niemal każdy rodzaj formacji [[skała|skalnych]] i [[lód|lodowych]], oraz na to, że większość technik wspinaczkowych została zapoczątkowana w Alpach, termin '''alpinizm''' w jęz.[[Język polski|języku polskim]] rozszerzył swe znaczenie na wszystkie rodzaje wspinaczki górskiej, niezależnie od tego jak i gdzie się ją uprawia – i choć po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] rywalizowalrywalizował w tym ogólniejszym znaczeniu z terminem ''taternictwo'', to tę rywalizację wygrał. (Natomiast inne terminy urobione od konkretnych [[Łańcuch górski|łańcuchów górskich]], takie jak ''[[andynizm]]'', ''[[himalaizm]]'', a nawet ''pireneizm'', dotyczą wspinaczki ograniczonej geograficznie do konkretnych rejonów.)
 
Stąd np. nazwa organizacji, zrzeszającej większość klubów wysokogórskich (czyli klubów wspinaczkowych) w [[Polska|Polsce]], brzmi [[Polski Związek Alpinizmu]].
 
Powszechnie uznaje się, iż inicjatorem alpinizmu w sensie dosłownym (1A), rozumianego jako poznawanie i zdobywanie Alp metodami wspinaczkowymi, był w II. połowie [[XVIII w.wiek]]u szwajcarski przyrodnik z [[Genewa|Genewy]] [[Horace-Bénédict de Saussure|Horacy-BenedyktHoracy–Benedykt de Saussure]].
 
== Zobacz też ==
* [[wspinaczka]]
* [[wspinaczka górska]]
* [[wspinaczka skalna]]
* [[wspinaczka lodowa]]
* [[himalaizm]]
* [[taternictwo]]
* [[styl alpejski]]
* [[speleologia]]
 
== Bibliografia ==
{{Wikicytaty|dopełniacz=na temat alpinizmu}}{{Commons|Mountaineering|Alpinizm}}
{{Commonscat|Mountaineering}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Luebben|imię=Craig|tytuł= Wspinaczka w skale|rok=2006 | wydawca ="Galaktyka" | miejsce =Łódź | isbn=83-89896-51-6 |inni = tłumaczenie: Tomasz Kliś|autor link=Craig Luebben}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Fyffe | imię =Allen | nazwisko2 =Peter | imię2 =Iain | tytuł =Podręcznik wspinaczki | wydawca ="Galaktyka" | miejsce =Łódź | rok =2003 | isbn =83-87914-09-6 }}
 
{{Wikicytaty|dopełniacz=na temat alpinizmu}}{{Commons|Mountaineering|Alpinizm}}
 
[[Kategoria:Wspinaczka]]
 
[[sv:Klättring#Alpin klättring]]
14 665

edycji