Związek Walki Młodych: Różnice pomiędzy wersjami

m
m (WP:SK+Bn)
[[Plik:Zwiazek Walki Mlodych - gravestone.jpg|thumb|Grób założycieli i organizatorów ZWM na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie]]]]
'''Związek Walki Młodych''' ('''ZWM''') – polska [[komunizm|komunistyczna]] organizacja młodzieżowa, posiadająca grupy bojowe, utworzona w [[Konspiracja|podziemiu]], pomiędzy styczniem a sierpniem 1943 roku<ref name=ms>Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1997, s. 242.</ref> przez byłych członków [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]], [[Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”|OMS „Życie”]] oraz [[Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”|Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”]] z inicjatywy [[Hanka Sawicka|Hanny Szapiro-Sawickiej]]<ref>Encyklopedia Powszecgna PWN, ISBN 83-01-00000-7, T. 1-4.</ref><ref>Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6, strs. 115.</ref>. ZWM stanowił młodzieżową przybudówkę [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= [[Piotr Gontarczyk|Gontarczyk]] | imię= Piotr | tytuł= Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944) | data=2006 | wydawca=Fronda | miejsce=Warszawa | isbn= | strony=80}}</ref>, realizującą priorytety [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckiej]] [[racja stanu|racji stanu]] – jej podporządkował swoją taktykę propagandową i realizowane akcje, w tym akcje zbrojne<ref name=IPN>{{cytuj stronę| url = http://www.ipn.gov.pl/portal/pl/398/4920/Zwiazek_Walki_Mlodych__Zwiazek_Mlodziezy_Polskiej.html| tytuł = Związek Walki Młodych – Związek Młodzieży Polskiej, Informacja historyczna, Instytut Pamięci Narodowej| data dostępu = 25 kwietnia 2009}}</ref>. We wrześniu 1943 roku Zarząd Główny ZWM wydał swoją ''Deklarację programową'', w której określił podstawowe cele działalności Związku<ref name=ms59>Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1959, s. 237-238.</ref>. Związek Walki Młodych rozwiązany został 21 lipca 1948 roku, wchodząc w skład nowo założonego [[Związek Młodzieży Polskiej|Związku Młodzieży Polskiej]]<ref name=ms />.
 
== Geneza i początki działalności ==
Geneza organizacji sięga sierpnia 1942, kiedy to [[Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej|KC PPR]] wezwał młodzież do gromadzenia się pod szyldem lewicy i choć obawiano się, że młodzieżówka stanie się bytem samoistnym i wymknie się spod kontroli, pozwolono młodym budować własną organizację. Wydzielono działaczy za to odpwiedzialnych, m.in. [[Hanka Sawicka|Hankę Sawicką]], [[Alicja Goldberg|Alicję Goldberg]], [[Zofia Jaworska|Zofię Jaworską]], [[Halina Kaczmarska|Halinę Kaczmarską]], [[HankaMorawska|Hankę Morawską]], [[Irmina Płasko|Irminę Płasko]], [[Marta Tarłowska|Martę Tarłowską]] i [[Wanda Zieleńczyk|Wandę Zieleńczyk]]. W lutym 1943 powołano dowódcę sekcji bojowej młodzieżowki PPR - [[Tadeusz Olszewski „Zawisza”|Tadeusza Olszewskiego]] „Zawiszę”. Wtedy też ZWM zorganizował pierwszą akcję: bojownicy obrzucili butelkami zapalającymi niemiecki barak wojskowy przy ul. Podchorążych w Warszawie.
Za datę powstania ZWM niektórzy uważają 20 lutego 1943 roku - datę ukazania się pierwszego numeru pisma Walka Młodych, składanego w mieszkaniu Ludwiki Tarłowskiej przy ul. Wawelkiej 15 w Warszawie, a drukowanego w mieszkaniu Hanki Sawickiej przy Szarej 14. Inni zaś wskazują na datę 19 marca, czyli dzień śmierci Hanki.
 
== Program związku ==
W deklaracji programowej z września 1943 roku określono podstawowe cele nowo powstałej organizacji.
 
(...)Kaci hitlerowscy uderzyli przede wszystkim w rdzeń naszego narodu – w młodzież.
Pozbawić naród młodzieży – to zgnębić jego teraźniejszą walkę, to przekreślić jego przyszłość. Zmuszono nas do niewolniczej pracy na rzecz wroga. Pozbawiono nas szkół i oświaty, abyśmy wyrośli na „naród parobków” w służbie „narodu panów”. (...)
 
(...)Ofiara krwi i życia młodzieży polskiej nie będzie daremną. Z trudu naszego i walki powstanie nowa, radosna Ojczyzna. Jest tyle bogactw w naszym kraju. Tyle ziemi jest w naszej Ojczyźnie. Mamy wszelkie warunki ku temu, aby w Polsce nie było już nigdy głodu, nędzy i bezrobocia. (...)Równy start w życiu zapewni młodzieży należne jej miejsce w życiu narodu. Prawo nasze ku temu dokumentuje pokaźna danina krwi młodzieży w walce o wyzwolenie narodu. (...)
 
Następnie wymieniono podstawowe cele organizacji:
* Prawo wyborcze, tak bierne, jak i czynne, powinno przysługiwać wszystkim osobom, które ukończyły 18 rok życia.
* Czas pracy młodzieży należy ograniczyć do 6 godzin na dobę przy zapewnieniu równej płacy za równą pracę.
* Wyzwoloną ziemię należy oddać ludowi polskiemu, w szczególności młodzieży wiejskiej.
== Działalność w czasie okupacji ==
=== Obszar działalności ===
Licząca początkowo ok. 170 osób grupa ZWM-owców należała do najbardziej aktywnych jednostek antyhitlerowskiego podziemia w Warszawie. W okresie [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji niemieckiej]] ZWM działał głównie w [[Warszawa|Warszawie]] i jej okolicach. Na mniejszą skalę działał także na terenach pozostałej części okupowanego [[Województwo warszawskie (II Rzeczpospolita)|województwa Warszawskiego]], oraz [[Województwo kieleckie (II Rzeczpospolita)|Kieleckiego]] i [[Województwo lubelskie (II Rzeczpospolita)|Lubelskiego]]<ref name=ms />.
Organizacja ta była politycznie i ideowo powiązana z [[Polska Partia Robotnicza|Polską Partią Robotniczą]]. Ściśle współpracowała także z [[Armia Ludowa|Armią Ludową]].
 
=== Akcje zbrojne ===
[[Plik:Tablica upamiętniająca zamachy na Cafe Club dokonane przez Romana Boguckiego i Mirosława Krajewskiego na budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie.JPG|thumb|Tablica upamiętniająca zamachy na Cafe Club dokonane przez [[Roman Bogucki|Romana Boguckiego]] i Mirosława Krajewskiego na [[Kamienica przy ulicy Nowy Świat 15/17 w Warszawie|budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie]].]]
Działalność ZWM polegała w tym czasie głównie na dokonywaniu akcji bojowych i dywersyjnych na liniach komunikacyjnych. ZWM najbardziej jest jednak znany z akcji kontrterrorystycznych przeciwko Niemcom. Jedną z pierwszych akcji związku było spalenie niemieckiego baraku wojskowego przy [[Ulica Czerniakowska w Warszawie|ul. Czerniakowskiej]] w [[Warszawa|Warszawie]]. Operacja, dowodzona przez Tadeusza Olszewskiego, była wspierana przez dwóch członków [[Armia Krajowa|AK]] – przyjaciół Olszewskiego, którzy ubezpieczali akcję. W ramach akcji odwetowych ZWM przeprowadził także zamachy na niemiecką restaurację ''Mitropa'' oraz na redakcję znanej ''[[Gadzinówka|gadzinówki]]'' – [[Nowy Kurier Warszawski|Nowego Kuriera Warszawskiego]]<ref name=ZWM />. W ramach odwetu za śmierć „Zawiszy”, „Wiktora” i Hanki Sawickiej grupa młodych lewicowców uderzyła na „[[Bar Podlaski w Warszawie|Bar Podlaski]]”, zarezerwowany tylko dla Niemców; w efecie akcji zginęło 6 Niemców, a wielu zostało rannych. Akcję w Barze Podlaskim powtórzono 23 października 1943 roku. Wtedy od granatów ZWM-owców zginęło 11 [[Waffen-SS|SS]]-manów, a kolejnych kilkunastu było rannych. 11 tegoż roku w odpowiedzi na rozstrzelanie 200 więźniów Pawiaka ZWM przeprowadził atak na Café Club przy ul. Nowy Świat 15. Akcją tą starali się udowodnić, że nie są gorsi od oddziałów szturmowych GL, które przprowadziły taką [[Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club|akcję]] w październiku 1942. Obie te akcje ZWM zostały potępione przez Armię Krajową, która wtedy jeszcze kierowała się taktyką - jak podkreślała prasa AK - „stania z karabinem u nogi”, tzn. czekania na sygnal z Londynu do rozpoczęcia ogólnonarodowego powstania.
 
Akcje zbrojne ZWM tak ocenił prof [[Tomasz Strzembosz]]: „Wszystkie trzy dotychczasowe serie: z 24 października 1942 r., z 17 stycznia 1943 r. i seria lipcowa, stały się próbą praktycznej realizacji zasady odpowiedzialności zbiorowej wszystkich [[Niemcy|Niemców]] za to, co działo się w okupowanej Warszawie, próbą odpowiedzenia tą samą bronią, jaką stosowali Niemcy od początku [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji]]. Była to strategia walki [[konspiracja|konspiracyjnej]] zupełnie uzasadniona, choć zasadniczo odmienna od strategii realizowanej przez komórki kierującej akcją dywersyjno-bojową [[Armia Krajowa|AK]], która uderzając najczęściej w wybranych przedstawicieli aparatu okupacyjnego (zwłaszcza policji i administracji cywilnej), usiłowała oddziaływać w ten sposób na postawę aparatu, aby stworzyć lub poszerzyć szczelinę pomiędzy policją i aparatem cywilnym a [[Wehrmacht]]em.”<ref>[[Tomasz Strzembosz|T. Strzembosz]], ''Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1945'', Warszawa 1983, s. 395, ISBN 83-06-00717-4.</ref>
 
Czynniki podziemne związane z [[Rząd RP na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]] oceniły powyższą taktykę walki jako „bezwzględną i zbrodniczą”. Wystąpienia zbrojne, których efektem było pozbawianie życia kilku lub kilkunastu przypadkowo trafionych Niemców prowokowały bowiem masowe represje wśród Polaków.
Metoda prowokowania niemieckich środków odwetowych miała mieć charakter celowy - w ten sposób mało liczne w porównaniu do [[Armia Krajowa|AK]] organizacje zbrojne związane z [[Polska Partia Robotnicza|PPR]] „w stanie ogólnego chaosu, anarchii, (...) w nastroju ślepej żądzy odwetu i rozpaczy” wśród ludności polskiej, mogły łatwiej „wypłynąć na wierzch”<ref>[[Jan Nowak-Jeziorański|J. Nowak-Jeziorański]], ''Kurier z Warszawy'', Kraków 2005, s. 152, ISBN 83-240-0535-8.</ref>.
 
=== Udział w [[Powstanie warszawskie|powstaniu warszawskim]] ===
Mimo pełnego zaskoczenia decyzją dowództwa Armii Krajowej o rozpoczęciu powstania, już 1 sierpnia ZWM-owcy przyłączyli się do walki. [[Lech Kobyliński]] ze swoją sekcją zdobywał z oddziałem AK por. Sylwestra magazyn spółdzielni mleczarskiej na Hożej, [[Ryszard Suski]] wraz ze swoim oddziałem szturmował umocnienia niemieckie w ruinach Zamku Królewskiego. Na [[Żoliborz]]u bojownicy ZWM w porozumieniu z AK obsadzili pozycje wzdłuż ul. Wyspiańskiego. ZMW pioniósł duże straty, mimo tego na Stare Miasto już 7 sierpnia trafił oddział AL i ZWM liczący 500 ludzi. Wielu młodych lewicowców walczyło w jednostkach AK, np. 20-osobowa grupa p.d. [[Jerzy Żegloiński|Jerzego Żeglińskiego]] “Maksa“„Maksa” dołączyła do zgrupowania AK Chrobry. Przewodnicząca ZWM Zofia Jaworska “Danka“„Danka” 10 września 1944 podjęła się ryzykownego wyczynu: przepłynęła Wisłę, by dotrzeć do dowództwa 1 Armii WP z wiadomościami o sytuacji powstania i z prośbą o pomoc.
 
=== Działalność propagandowa ===
ZWM prowadził również działalność propagandową zwróconą przeciwko okupantowi niemieckiemu, a także polskim czynnikom podziemnym związanym z [[Rząd RP na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]]<ref>Meldunek „Zycha”, [w:] Kurier z Warszawy, Kraków 2005, s. 482.</ref>. Zadania propagandowe ZWM realizował przede wszystkim poprzez wydawanie własnego konspiracyjnego pisma pt. „[[Walka Młodych]]”<ref name=ms />, drukowanie i rozpowszechnianie ulotek oraz organizowanie przymusowych wieców w lokalach zamkniętych (m.in. w [[Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie]] oraz w zakładzie „Gołębiewski i Synowie” w Warszawie w grudniu 1943 r.)<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Pietrzak | imię= Tadeusz | tytuł= Propagandówka, [w:] Wspomnienia ZWM-owców | data=1979 | wydawca=[[Wydawnictwo „Iskry”Iskry|Iskry]] | miejsce=Warszawa | isbn= | strony=118-119118–119}}</ref>. Związek prowadził także działalność w zakresie [[mały sabotaż|małego sabotażu]] umieszczając na murach czy chodnikach napisy o treści patriotycznej i antyhitlerowskiej oraz kreśląc rysunki i karykatury ośmieszające okupanta<ref name=ZWM />.
 
=== Kierownictwo związku ===
[[Plik:Tablica upamiętniająca śmierć Hanki Sawickiej, Jana Strzeszewskiego i Tadeusza Olszewskiego na kamienicy przy ul. Mostowej 2 w Warszawie.JPG|thumb|Tablica upamiętniająca śmierć Hanki Sawickiej, Jana Strzeszewskiego i Tadeusza Olszewskiego na kamienicy przy [[Ulica Mostowa w Warszawie|ul. Mostowej]] 2 w Warszawie]]
Kolejnymi Przewodniczącymi związku byli: [[Hanka Sawicka]], [[Jan Krasicki|Janek Krasicki]] oraz [[Zofia Jaworska]]. Pierwszym dowódcą oddziałów bojowych był Tadeusz Olszewski pseudps. Zawisza. Wcześniej był on komendantem [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] w [[Bródno|Bródnie]], zginął 18 marca 1943 roku. Po jego śmierci funkcję dowódcy objął na krótko Tadeusz Domański pseudps. Tadek jednakże został on aresztowany przez Niemców w maju 1943 roku. Od tego momentu dowództwo przejął [[Mirosław Krajewski (działacz robotniczy)|Mirosław Krajewski]] pseudps. Pietrek<ref name=ZWM />. Wszyscy oni z wyjątkiem Jaworskiej zginęli w walce z okupantem<ref name=ms59 />.
 
== Działalność powojenna ==
[[Plik:Bierut na Krajowym Zlocie ZWM.jpg|thumb|[[Bolesław Bierut]] na Krajowym Zlocie ZWM, 21 - 2221–22 VII 1946 r.]]
[[Plik:ZWM Monument Poznan.JPG|thumb|[[Pomniki i rzeźby na Cytadeli w Poznaniu|Pomnik ZWM]] na [[Park Cytadela|Cytadeli]] w [[Poznań|Poznaniu]]]]
[[Plik:Tablica ZWM Kutno.JPG|thumb|Pomnik poświęcony 35 -leciu powstania ZWM w [[Kutno|Kutnie]]]]
Po wojnie ZWM współuczestniczył w tworzeniu i obronie systemu „władzy ludowej” – m.in. bojówki ZWM brały udział w tłumieniu młodzieżowych demonstracji antykomunistycznych w grudniu 1945 r. w Łodzi oraz w kwietniu 1946 r. w Szczecinie<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Kamiński | imię= Łukasz | tytuł= Odważni, młodzi ludzie 1944-1989, [w:] Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej| data=2001 | wydawca=[[Instytut Pamięci Narodowej]] | miejsce=Warszawa | isbn= | strony=nr 3}}</ref> i napadach na chłopów w związku z przymusowym ściąganiem kontyngentów<ref name=IPN />. Członkowie ZWM byli w tych okolicznościach częstym obiektem ataków podziemia antykomunistycznego. Między innymi siedmiu członków tej organizacji, którzy powracali z pochodu 1-majowego, zostało w okolicach [[Lubartów|Lubartowa]] zastrzelonych przez oddział [[Wolność i Niezawisłość|WiNu]] pod dowództwem [[Zdzisław Broński|Zdzisława Brońskiego]] pseudps. Uskok<ref>[http://podziemiezbrojne.blox.pl/2006/03/Kpt-Zdzislaw-Bronski-Uskok-1912-1949-czesc-1.html http://podziemiezbrojne.blox.pl].</ref>.
 
Jeszcze w końcowym okresie wojny związek rozpoczął działania mające na celu zasiedlenie i odbudowę tzw. „[[Ziemie Odzyskane|Ziem Odzyskanych]]”. Jego członkowie tworzyli specjalne grupy osiedleńcze, które pomagały między innymi w organizacji władz oraz punktów informacyjnych czy żywnościowych. Zachęcano także zamieszkałą w Polsce centralnej młodzież do wyjazdu i osiedlenia się na zachodzie<ref name=ZWM />.
 
Związek agitował także za nową władzą<ref name=ms /> prowadząc działalność indoktrynacyjną oraz walkę ideologiczną – m.in. poprzez atakowanie tych profesorów uniwersyteckich, którzy nie chcieli służyć komunistycznej władzy oraz poprzez donosy, jak i przez zmuszanie do publicznej samokrytyki<ref>http://www.osiedlearmiikrajowej.republika.pl/gw1.jpg.</ref>. Agitacyjna działalność związku uwidoczniła się zwłaszcza podczas kampanii wyborczej przed [[Referendum ludowe|Referendum ludowym]] w 1946 oraz przed [[Wybory do Sejmu Ustawodawczego w 1947 roku|Wyborami do Sejmu Ustawodawczego]] z 1947 roku.
 
ZWM współkształtował również komunistyczny aparat państwowy. Członków organizacji kierowano między innymi do [[Rada narodowa (PRL)|Rad Narodowych]] wszystkich szczebli<ref name=ZWM />. Szacuje się, iż od 15 do 20 procent byłych członków zasiliło [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|Urząd Bezpieczeństwa Publicznego]], [[Milicja Obywatelska|Milicję Obywatelską]] oraz [[Ludowe Wojsko Polskie]]<ref name=ZWM /> w tym ponad 20 tys. członków ZWM-u wstąpiło w szeregi [[Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej|Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej]] co stanowiło blisko 15%<ref name=ZWM /> jej składu<ref>http://www.osiedlearmiikrajowej.republika.pl/nto1.jpg.</ref>.
 
Pojawiają się również opinie, iż „''ZetWueMowcy''” aktywnie uczestniczyli w likwidacji, związanego z [[Rząd RP na uchodźstwie|rządem RP na uchodźstwie]], powojennego, antykomunistycznego<ref>Niekiedy używa się dla określenia powojennego podziemia miana '''niepodległościowy''' choć jest to określenie nieprawidłowe z punktu widzenia [[Prawo międzynarodowe|Prawa Międzynarodowego Publicznego]], które wyraźnie rozróżnia terminy [[niepodległość]] i [[suwerenność]].</ref> podziemia<ref name=IPN />. Jednakże prof. [[Andrzej Paczkowski|A. Paczkowski]] zauważa, iż Związku Walki Młodych „nie należy ściśle wiązać ze zbrodniami powojennego aparatu przemocy”<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= wywiad z prof. A. Paczkowskim | imię= | tytuł= Kto patronem ulicy, a kto dzielnicy | data=25-26 lutego 2006 | wydawca=Nowa Trybuna Opolska | miejsce=Opole | isbn= | strony=}}</ref>.
 
Znaczący był udział jego członków w odbudowie gospodarki ze zniszczeń wojennych i przemianach społeczno-gospodarczych. Uczestniczyli oni między innymi w przeprowadzeniu [[Reforma rolna w Polsce (1944)|Reformy rolnej]] zapowiedzianej przez [[Manifest PKWN]]. Działalność ta rozpoczęła się już w 1944 i polegała na tworzeniu brygad parcelacyjnych, które rozdzielały odebrane grunty pomiędzy miejscową ludność wiejską. Brygady te były często obiektem ataków ze strony antykomunistycznego podziemia, które pociągały za sobą ofiary także wśród ''ZetWueMowców''<ref name=ZWM />. W 1948 roku ZWM został rozwiązany, współtworząc [[Związek Młodzieży Polskiej]]<ref name=ms />.
 
Po wojnie organem prasowym Związku pozostawała „[[Walka Młodych]]”. Wraz z rozrostem organizacji powstał kolejny periodyk pt. „Poradnik Oświatowy”.
== Członkowie ==
{{Kategoria główna|Działacze Związku Walki Młodych}}
W okresie okupacji liczba członków związku nie była wielka, osiągając w lipcu 1944 roku około 600. Gwałtowny przyrost nastąpił w końcowym okresie wojny oraz tuż po jej zakończeniu. W grudniu 1945 członków było już 110 tys., zaś w dniu rozwiązania związku, w lipcu 1948 roku, (według różnych szacunków) od 260-336 tys.<ref name=ms />.
 
{{Przypisy}}