Pancho Villa: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 41 bajtów ,  3 lata temu
usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK+Bn
m (infobox, drobne techniczne)
(usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK+Bn)
|commons = Pancho Villa
}}
'''Francisco (Pancho) Villa'''<ref>czyt.Panczo Vijja</ref>, właśc. '''Doroteo Arango Arámbula''' (ur. [[5 czerwca]] [[1878]] w [[Hacienda de Río Grande]]; zm. [[20 lipca]] [[1923]] w [[Parral]]) – [[meksyk]]ański przywódca partyzantki chłopskiej, generał z okresu [[rewolucja meksykańska|rewolucji meksykańskiej]]. Przeciwnik reżimów [[Porfirio Díaz]]a i [[Victoriano Huerta|Victoriano Huerty]].
 
== Biografia ==
Villa był synem robotnika rolnego, który osierocił go we wczesnym dzieciństwie. Mszcząc się za [[gwałt]] na swojej siostrze, zabił właściciela posiadłości ziemskiej, w której był zatrudniony. Z tego powodu został zmuszony do ucieczki w góry. Tam też pędził rozbójnicze życie, ciągle ukrywając się przed policją. Po przyłączeniu się do grupy przestępczej, zastąpił jej szefa zabitego w zasadzce i został jej hersztem.
 
W [[1909]] r. Villa przyłączył się do [[Francisco Madero|Francisco Madera]], który rozpoczął walkę o władzę z dyktatorem Porfirio Díazem (był to początek [[rewolucja meksykańska|rewolucji meksykańskiej]]). Villa wprawdzie nie posiadał formalnego wykształcenia, ale umiał czytać i pisać, ponadto przejawiał duże zdolności dowódcze i organizacyjne. Dzięki znajomości terenu i charakteru ludności zamieszkującej północny Meksyk, udało mu się stworzyć duży oddział zbrojny, który pozostawał do jego dyspozycji. Gdy Madero pokonał Diaza, Villa nie rozpuścił swoich ludzi i oczekiwał na dalszy rozwój wydarzeń.
 
W [[1912]] r., w czasie powstania wywołanego przez [[Pascual Orozco|Pascuala Orozco]], Villa wydał się podejrzany gen. Victoriano Huercie, który nakazał jego aresztowanie, a następnie skazał go na śmierć. Madero nakazał jednak jedynie osadzić go w więzieniu. W listopadzie Villi udało się zbiec, a następnie przedostać się do [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]. Po zamordowaniu Madera w [[1913]] r., powrócił do kraju. Następnie stworzył kilkutysięczny oddział, który nazwał "Dywizją„Dywizją Północną"Północną” (''División del Norte''). Później sprzymierzył się z [[Venustiano Carranza|Venustiano Carranzą]], razem z którym wystąpił przeciwko coraz bardziej represyjnym rządom Huerty. Ponownie wykazał się dużym talentem wojskowym, wygrywając kilka starć z wojskami federalnymi. W grudniu [[1913]] r. Villa został mianowany gubernatorem stanu [[Chihuahua (stan)|Chihuahua]]. W czerwcu 1914 r. z siłami Carranzy zdecydowanie pokonał Huertę. Następnie obydwaj zwycięzcy wkroczyli triumfalnie do miasta [[Meksyk (miasto)|Meksyk]].
[[Plik:Villa51.jpg|thumb|150px|left|150px|Villa w dzieciństwie]]
 
Niedługo później, między Villą i Carranzą zaczął narastać coraz większy konflikt. Villa został zmuszony do ucieczki ze stolicy, a towarzyszył mu inny przywódca chłopski – [[Emiliano Zapata]]. Carranza zadał oddziałom Zapaty i Villi kilka poważnych klęsk i zmusił ich do wycofania się w góry, na północ. Villa, chcąc udowodnić sąsiadom Meksyku, że Carranza nie kontroluje sytuacji w kraju, nakazał stracenie 18 obywateli amerykańskich (głównie pracowników kolei) w [[Santa Isabel (Meksyk)|Santa Isabel]] (czerwiec [[1916]] r.). Dwa miesiące później uderzył na [[Columbus (Nowy Meksyk)|Columbus]] w [[Nowy Meksyk|Nowym Meksyku]]. Również i tutaj zabijazabijał osiemnastu Amerykanów (10 żołnierzy i 8 mieszkańców miasta) i palipalił doszczętnie miasto, tracąc 80 swoich ludzi. Villa uzasadniał swój atak wsparciem materialnym (głównie uzbrojenie) i politycznym, udzielanym Carranzy przez USA. W odpowiedzi na to prezydent [[Woodrow Wilson]] wysłał ekspedycję karną do północnego Meksyku, pod dowództwem gen. [[John Pershing|Johna Pershinga]]. Pershing nie mógł sobie jednak poradzić w tym trudnym górzystym terenie i musiał wrócić z pustymi rękami, a Villi udało się uniknąć pojmania.
 
Villa i jego zwolennicy w swojej walce posługiwali się szeroko zakrojoną [[propaganda|propagandą]], na której cele między innymi wywłaszczali wielkich właścicieli ziemskich i rozdzielali zdobytą w ten sposób ziemię pomiędzy chłopów, aby zdobyć sobie ich przychylność. Ich łupem padały liczne pociągi, ponadto villiści drukowali własne pieniądze. Taktyka stosowana przez Villę cechowała się szybkością przemieszczania, dzięki użyciu kolei i kawalerii, ponadto Villa często wcielał do swoich oddziałów żołnierzy pokonanego przeciwnika.
 
Villa kontynuował walkę partyzancką przez cały czas pozostawania Carranzy u władzy. Po jego obaleniu i zamordowaniu w 1920 r., Villa otrzymał od nowej władzy zapewnienie, że nie będzie ścigany w zamian za wycofanie się z polityki. Wtedy też złożył broń i zaczął prowadzić spokojne życie na swoim ranczu niedaleko [[Parral]] w stanie Chihuahua. Dla swojego bezpieczeństwa dysponował 50-osobową ochroną. W [[1923]] r. Villa został zamordowany w swoim samochodzie przez Jesúsa Salasa Barrazę. Istnieją przypuszczenia, że za zabójstwem stali ówcześni prominentni politycy – albo [[Plutarco Elías Calles]], albo [[Alvaro Obregon]]<ref>[http://www.historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=166 The Personal History of Pancho Villa and Its Effects on Mexican History].</ref>. W trakcie swojej kariery rewolucyjnej Villa zyskał wielu wrogów i dlatego trudno jest ostatecznie przesądzać o tożsamości zleceniodawców likwidacji Villi.
 
== Zobacz też ==
 
== Bibliografia ==
* Simon Sebag Montefiore, ''Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa'', tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 9788324715480, s. 201-202201–202.
 
{{Kontrola autorytatywna}}