Kalendarium historii Irlandii: Różnice pomiędzy wersjami

formatowanie, częściowe dodanie źródeł
(lit.)
(formatowanie, częściowe dodanie źródeł)
{{Historia Irlandii}}
'''Kalendarium historii Irlandii''' – uporządkowany [[Chronologia|chronologicznie]], począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z [[Historia Irlandii|historii Irlandii]].
'''Kalendarium [[Historia Irlandii|historii Irlandii]]''' zawierający ważniejsze wydarzenia historyczne na obszarze wyspy.
{{osobny artykuł|Historia Irlandii}}
 
== Prehistoria i starożytność ==
{| id="toc" border="0"
*'''ok. 16000 p.n.e.''' – podczas ostatniego [[Zlodowacenie|zlodowacenia]] Irlandia została pokryta lodem.
! Spis treści:
*'''ok. 12000 p.n.e.''' – utworzył się wąski kanał pomiędzy [[Irlandia|Irlandią]] a południowo-zachodnią [[Szkocja|Szkocją]].
[[#Epoka kamienia|Epoka kamienia]] • [[#Epoka brązu|Epoka brązu i żelaza]] • [[#I wiek|I]] • [[#II wiek|II]] • [[#III wiek|III]] • [[#IV wiek|IV]] • [[#V wiek|V]] • [[#VI wiek|VI]] • [[#VII wiek|VII]] • [[#VIII wiek|VIII]] • [[#IX wiek|IX]] • [[#X wiek|X]] • [[#XI wiek|XI]] • [[#XII wiek|XII]] • [[#XIII wiek|XIII]] • [[#XIV wiek|XIV]] • [[#XV wiek|XV]] • [[#XVI wiek|XVI]] • [[#XVII wiek|XVII]] • [[#XVIII wiek|XVIII]] • [[#XIX wiek|XIX]] • [[#XX wiek|XX]] __NOTOC__
*'''ok. 8000 p.n.e.''' – migracja na wyspę myśliwych z kontynentu europejskiego.
|}
*'''ok. 6500 p.n.e.''' – [[Góra Sandel|góry Sandel]] w [[Irlandia Północna|Irlandii Północnej]] zostały zasiedlone.
*'''ok. 4000 p.n.e.''' – początki rolnictwa (hodowla zwierząt i uprawa roślin) w [[Céide Fields]] w hrabstwie [[Mayo (hrabstwo)|Mayo]].
*'''ok. 3500 p.n.e.''' – w [[Brú na Bóinne]] wybudowano neolityczne [[grobowiec komorowy|grobowce komorne]] i stojące kamienie ([[Newgrange]]).
*'''ok. 2000 p.n.e.''' – rozpoczęto wydobywanie [[miedź|miedzi]] w rejonach [[Góra Gabriela|góry Gabirela]] w hrabstwie [[Kerry]].
*'''ok. 300 p.n.e.''' – początki [[kultura celtycka|kultury celtyckiej]] w języku i sztuce{{R|pwn}}.
*'''ok. 300 p.n.e.''' – zamordowano [[Człowiek z Clonycavan|człowieka z Clonycavan]].
*'''ok. 200 p.n.e.''' – wpływ kontynentalnej [[Kultura lateńska|kultury lateńskiej]] na rzeźby ([[Kamień Turoe]] w Bullaun w hrabstwie [[Galway (hrabstwo)|Galway]]).
*'''ok. 100 n.e.''' – utworzono serię liniowych kanałów naziemnych w południowo-zachodniej części prowincji [[Ulster]] i północno-wschodniej części [[Connacht]] (''Black Pig's Dyke'').
*'''ok. 140''' – [[Klaudiusz Ptolemeusz]] opisał w dziele „Geographia” najwcześniejszą znaną pisemną wzmiankę o ludach zamieszkujących okolice [[Dublin]]a, nawiązując do osady zwanej [[Eblana]].
*'''431''' – papież [[Celestyn I]] wysłał biskupa [[Palladiusz (biskup irlandzki)|Palladiusa]] celem szerzenia chrześcijaństwa na wyspie{{R|histmag2}}.
*'''432 lub 456''' – do Irlandii przybył [[Święty Patryk]]{{R|histmag2}}.
 
== [[Epoka kamienia]]Średniowiecze ==
*'''535/536''' – nastąpił nieurodzaj i głód spowodowany [[Ochłodzenie w latach 535-536|ochłodzeniem klimatu]].
{| class="wikitable" width="100%"
*'''563''' – w „złotym wieku” (400-800) powstały pierwsze szkoły przyklasztorne, założonych przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]] oraz [[Brendan Żeglarz|Brendana]] w [[Clonfert]].
! style="width:10%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
*'''790''' – rozpoczęły się najazdy pierwszych [[Wikingowie|wikingów]]{{R|histmag}}.
|-
*'''795''' – wikingowie spustoszyli [[Inismurray]] i [[Inisbofin]]{{R|histmag}}.
| ok. [[Paleolit późny|16 000 p.n.e.]] || || Podczas ostatniego [[Zlodowacenie|zlodowacenia]] Irlandia jest pokryta lodem
*'''812-813''' – wikingowie zajęli północno-zachodnią Irlandię{{R|histmag}}.
|-
*'''820''' - wikingowie osiągnęli wpływy na całej wyspie{{R|histmag}}.
| ok. [[Paleolit późny|12 000 p.n.e.]] || || Utworzony zostaje wąski kanał pomiędzy [[Irlandia|Irlandią]] a południowo-zachodnią [[Szkocja|Szkocją]]
*'''830''' – [[Óengus of Tallaght]] napisał dzieło [[Martyrology of Tallaght]], którego ''Prolog'' opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii.
|-
*'''852''' – wikingowie [[Ivar Beinlaus]] i [[Olaf the White]] wybudowali w [[Zatoka Dublińska|Zatoce Dublińskiej]] fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto [[Dublin]].
| ok. [[VIII tysiąclecie p.n.e.|8000 p.n.e.]] || || Migracja na wyspę myśliwych z kontynentu europejskiego
*'''902''' – wypędzenie wikingów z Dublina{{R|histmag}}.
|-
*'''917''' – wikingowie ponownie zajęli Dublin{{R|histmag}}.
| ok. [[VI tysiąclecie p.n.e.|6500 p.n.e.]] || || Zasiedlenie [[Góra Sandel|góry Sandel]] w [[Irlandia Północna|Irlandii Północnej]]
*'''980''' – [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] pokonał w [[Bitwa pod Tarą|bitwie pod Tarą]] króla [[Olaf Cuaran|Olafa Cuarana]], który to po klęsce abdykował{{R|histmag}}.
|-
*'''981''' – Máel Sechnaill odzyskał Dublin{{R|histmag}}.
| ok. [[IV tysiąclecie p.n.e.|4000 p.n.e.]] || || Początki rolnictwa (hodowla zwierząt i uprawa roślin) w [[Céide Fields]] w hrabstwie [[Mayo (hrabstwo)|Mayo]]
*'''23 kwietnia 1014''' – w [[Bitwa pod Clontarf|bitwie pod Clontarf]] armia [[Brian Śmiały|Briana Boru]] pokonała wojska [[Máel Mórda mac Murchada]] – początek klęski wikingów na terenach Irlandii{{R|histmag}}.
|-
*'''1155''' – król Anglii [[Henryk II Plantagenet]] uzyskał zgodę papieża [[Hadrian IV|Hadriana IV]] na najazd na Irlandię.
| ok. [[III tysiąclecie p.n.e.|3500 p.n.e.]] || || W [[Brú na Bóinne]] budowa neolitycznych [[grobowiec komorowy|grobowców komorowych]] i stojących kamieni ([[Newgrange]])
*'''1167''' – wygnano [[Dermot MacMurrough|Dermota MacMurrougha]], który szukał wsparcia u króla [[Henryk II Plantagenet|Henryka II]].
|}
*'''1169''' – rozpoczął się podbój Irlandii przez rycerzy anglonormandzkich{{R|pwn}}.
*'''1171''' – Henryk II przybył do [[Waterford]], gdzie ogłosił się królem Irlandii.
*'''6 października 1175''' – umocniono wpływy Normanów poprzez [[Traktat windsorski (1175)|Traktat windsorski z 1175 roku]].
*'''1252''' – w [[Kroniki Czterech Mistrzów|Kronikach Czterech Mistrzów]] opisano upały i susze.
*'''1297''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[Parlament Królestwa Irlandii|Parlamentu Królestwa Irlandii]] w Dublinie.
*'''26 maja 1315''' – wybuchły walki [[Edward Bruce|Edwarda Bruce'a]] z irlandzkimi lordami przeciwko anglo-normandzkiej kontroli.
*'''1 grudnia 1494''' – [[Edward Poyning]] wydał oświadczenie znane jako prawo Poyninga (''Poynings' Law'').
*'''11 czerwca 1534''' – [[Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare]] oficjalnie wyrzekł się zwierzchnictwa króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]].
*'''3 lutego 1537''' – Thomas FitzGerald został powieszony w [[Tyburn]].
*'''1542''' – [[Parlament Królestwa Irlandii|Parlament irlandzki]] uchwalił ''[[Crown of Ireland Act (1542)]]'' ustanawiający, iż [[Królestwo Irlandii]] będzie od teraz pod panowaniem [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]] i jego kolejnych następców.
 
== Panowanie brytyjskie ==
== Epoka [[Epoka brązu|brązu]] i [[Epoka żelaza|żelaza]] ==
*'''16 czerwca 1579''' – [[James FitzMaurice FitzGerald]] wzniecił bunt w [[An Daingean| An Daingean (Dingle)]].
{| class="wikitable" width="100%"
*'''1594''' – wybuchła [[irlandzka wojna dziewięcioletnia]], w której [[Hugh O'Neill]] i [[Red Hugh O'Donnell]] przeciwstawili się władzy [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I]] w [[Ulster]]ze.
! style="width:10%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
*'''1605''' – początek [[Plantacja Ulsteru|plantacji Ulsteru]].
|-
*'''22 października 1641''' – wybuchła [[Irlandzka rebelia w 1641|Irlandzka rebelia]].
| ok. [[II tysiąclecie p.n.e.|2000 p.n.e.]] || || Początki wydobywania [[miedź|miedzi]] w rejonach [[Góra Gabriela|góry Gabirela]] w hrabstwie [[Kerry]]
*'''1642''' – wybuchła [[irlandzka wojna konfederacka]].
|-
*'''1649''' – do Irlandii przybył ze swoją armią [[Oliver Cromwell]] celem zwalczenia rebelii{{R|pwn}}.
| ok. [[500 p.n.e.]] || || Początki [[kultura celtycka|kultury celtyckiej]] w języku i sztuce
*'''1662''' – parlament w [[Londyn]]ie uchwalił zbiór ustaw zwany [[kodeks Clarendona|kodeksem Clarendona]].
|-
*'''12 lipca 1690''' – [[Bitwa nad Boyne|Bitwa nad rzeką Boyne]], w której wojska protestanckiego króla Anglii [[Wilhelm III Orański|Wilhelma Orańskiego]] pokonały katolicką armię króla [[Jakub II Stuart|Jakuba II]].
| ok. [[300 p.n.e.]] || || Morderstwo [[Człowiek z Clonycavan|człowieka z Clonycavan]]
*'''1691''' – ludność katolicka została pozbawiona wszelkich [[prawo cywilne|praw cywilnych]] i [[prawa ekonomiczne|ekonomicznych]].
|-
*'''1740''' – [[Mała epoka lodowa]] spowodowała [[Klęska głodu w Irlandii (1740-1741)|klęskę głodu]].
| ok. [[200 p.n.e.]] || || Wpływ kontynentalnej [[Kultura lateńska|kultury lateńskiej]] na rzeźby ([[Kamień Turoe]] w Bullaun w hrabstwie [[Galway (hrabstwo)|Galway]])
*'''22 sierpnia 1798''' – wybuchła [[Rewolucja irlandzka]].
|}
*'''27 sierpnia 1798''' – [[Bitwa pod Castlebar]]; powstanła [[Republika Connaught]].
*'''1 stycznia 1801''' – uchwalono [[Akt Unii z 1800]]; [[Królestwo Irlandii]] zostało połączone z [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], powstało [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
*'''23 lipca 1803''' – wybuchła druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista [[Robert Emmet]] bez sukcesu próbował przejąć [[Zamek w Dublinie]].
*'''3 maja 1831''' – wybuchła [[Irlandzka wojna o dziesięcinę]] (''Tithe War'').
*'''1836''' – uchwalano ustawę zmniejszającą dziesięcinę, koniec wojny.
*'''1842''' – założono [[Młoda Irlandia|Młodą Irlandię]].
*'''1845''' – [[Wielki głód w Irlandii (1845-1849)|wielki głód Irlandii]].
*'''1893''' – powstała [[Liga Gaelicka]].
*'''24 kwietnia 1916''' – wybuchło [[Powstanie wielkanocne]]; [[Patrick Pearse]] proklamował Irlandię niepodległą republiką; [[Michael Collins (polityk irlandzki)|Michael Collins]] przekształcił Irlandzkich Ochotników w [[Irlandzka Armia Republikańska|Irlandzką Armię Republikańską]].
*'''14 grudnia 1918''' – odbyły się pierwsze [[Wybory parlamentarne w Irlandii w 1918 roku|wybory parlamentarne]]; powstał pierwszy rząd irlandzki z [[Éamon de Valera|Éamonem de Valerą]] na czele.
*'''21 stycznia 1919''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[First Dáil|Dáil]] [[Republika Irlandzka|Republiki Irlandzkiej]], podczas którego uchwalono [[Deklaracja Niepodległości Irlandii|Deklarację Niepodległości]]; wybuchła [[irlandzka wojna o niepodległość]]{{R|pwn}}.
 
== INiepodległa wiekIrlandia ==
*'''6 grudnia 1921''' – podpisano [[Traktat angielsko-irlandzki|Traktatu angielsko-irlandzkiego]]; powstało [[Wolne Państwo Irlandzkie|Wolnego Państwa Irlandzkiego]]{{R|histmag3}}.
{| class="wikitable" width="100%"
*'''28 czerwca 1922''' – wybuchła [[irlandzka wojna domowa]].
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
*'''1923''' – koniec wojny domowej{{R|histmag3}}.
|-
*'''29 grudnia 1937''' – w życie weszła [[Konstytucja Irlandii]], na mocy której Wolne Państwo Irlandzkie przekształciło się w [[Irlandia|Irlandię]] (Éire), bez formalnego wprowadzenia republiki{{R|taoiseach}}.
| ok. [[100]] || || Utworzenie serii liniowych kanałów naziemnych w południowo-zachodniej części prowincji [[Ulster]] i północno-wschodniej części [[Connacht]] (''Black Pig's Dyke'')
*'''18 kwietnia 1949''' – Irlandia została republiką.
|}
*'''14 grudnia 1955''' – Irlandia stała się członkiem [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]].
*'''sierpień 1969''' – początek [[konflikt w Irlandii Północnej|konfliktu w Irlandii Północnej]].
*'''marzec 1972''' – rozwiązano [[parlament Irlandii Północnej]].
*'''1 stycznia 1973''' – Irlandia wstąpiła do [[Wspólnota Europejska|Wspólnoty Europejskiej]].
*'''15 listopada 1985''' – Irlandia i Wielka Brytania podpisały [[porozumienie angielsko-irlandzkie]].
*'''1994''' – Irlandia wkroczyła w okres [[Celtycki tygrys|wielkiego wzrostu gospodarczego (celtycki tygrys)]]{{R|bancenolan}}.
*'''10 kwietnia 1998''' – podpisano [[porozumienie wielkopiątkowe]]{{R|oxford}}.
*'''2002''' – Irlandia przyjęła walutę [[euro]]{{R|pwn}}.
 
{{przypisy|2|przypisy=
== II wiek ==
<ref name="bancenolan">{{Cytuj stronę | url = http://www.bancenolan.ie/viewnews.php?id=1217 | tytuł = WIT gets its young entrepreneurs to test their e-factor | data = 2008-02-25 | opublikowany = bancenolan.ie | język = en | data dostępu = 2016-04-18 | archiwum = http://web.archive.org/web/20120220043440/http://www.bancenolan.ie/viewnews.php?id=1217 | zarchiwizowano = 2012-02-20}}</ref>
{| class="wikitable" width="100%"
<ref name="histmag">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/Wikingowie-w-Irlandii-bitwa-pod-Clontarf-1014-9344 | tytuł = Wikingowie w Irlandii – bitwa pod Clontarf (1014) | nazwisko = Kozłowski | imię = Michał | data = 2014-04-23 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
<ref name="histmag2">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/Sw.-Patryk-i-chrystianizacja-Irlandii-9214 | tytuł = Św. Patryk i chrystianizacja Irlandii | nazwisko = Kozłowski | imię = Michał | data = 2014-03-17 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
|-
<ref name="histmag3">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/eamon-de-valera-konserwatywny-ojciec-wspolczesnej-irlandii-11737 | tytuł = Éamon de Valera - konserwatywny ojciec współczesnej Irlandii | nazwisko = Gadziński | imię = Michał | data = 2015-08-29 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
| ok. [[140]] || || [[Klaudiusz Ptolemeusz]] opisuje w dziele ''Geographia'' najwcześniejszą znaną pisemną wzmiankę o ludach zamieszkujących okolice [[Dublin]]a, nawiązując do osady zwanej [[Eblana]]
<ref name="oxford">{{cytuj książkę | tytuł = Oxford Wielka Encyklopedia Świata | wydawca = Oxford Educational | miejsce = Poznań | data = 2004 | strony = 103-104 | isbn = 83-7325-546-X | tom = 6}}</ref>
|}
<ref name="pwn">{{Cytuj stronę | url = http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;4574331 | tytuł = Irlandia. Historia | opublikowany = Encyklopedia PWN | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
 
<ref name="taoiseach">{{Cytuj stronę | url = http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/Pdf%20files/Constitution%20of%20IrelandNov2004.pdf | tytuł = CONSTITUTION OF IRELAND – BUNREACHT NA hÉIREANN | opublikowany = taoiseach.gov.ie | język = en | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
== V wiek ==
}}
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[431]] || || Papież [[Celestyn I]] wysyła biskupa [[Palladiusz (biskup irlandzki)|Palladiusa]] celem szerzenia chrześcijaństwa na wyspie
|-
| [[432]] || || Do Irlandii przybywa [[Święty Patryk]]
|}
 
== VI wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[535]]/[[536]] || || Nieurodzaj i głód spowodowany [[Ochłodzenie w latach 535-536|ochłodzeniem klimatu]]
|-
| [[563]] || || Powstanie szkół klasztornych w "złotym wieku" (400-800), założonych przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]] oraz [[Brendan Żeglarz|Brendana]] w [[Clonfert]]
|}
 
== VIII wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[795]] || || Najazd pierwszych [[Wikingowie|wikingów]] na wyspy: [[Iona (wyspa)|Iona]], [[Rathlin (wyspa)|Rathlin]], [[Inishmurray]] i [[Inishbofin (Galway)|Inishbofin]]
|}
 
== IX wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[830]] || || [[Óengus of Tallaght]] pisze dzieło [[Martyrology of Tallaght]], którego ''Prolog'' opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii.
|-
| [[852]] || || Wikingowie [[Ivar Beinlaus]] i [[Olaf the White]] budują w [[Zatoka Dublińska|Zatoce Dublińskiej]] fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto [[Dublin]].
|}
 
== X wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[980]] || || [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] pokonuje w [[Bitwa pod Tarą|bitwie pod Tarą]] króla [[Olaf Cuaran|Olafa Cuarana]], który to po klęsce abdykuje
|-
|}
 
== XI wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1014]] || 23 kwiecień || W [[Bitwa pod Clontarf|bitwie pod Clontarf]] armia [[Brian Śmiały|Briana Boru]] pokonuje wojska [[Máel Mórda mac Murchada]], co jest początkiem klęski wikingów na terenach Irlandii
|}
 
== XII wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1155]] || || Król Anglii [[Henryk II Plantagenet]] uzyskuje zgodę papieża [[Hadrian IV|Hadriana IV]] na najazd na Irlandię
|-
| [[1167]] || || Wygnanie [[Dermot MacMurrough|Dermota MacMurrougha]], który szuka wsparcia u króla [[Henryk II Plantagenet|Henryka II]].
|-
| [[1171]] || || Henryk II przybywa do [[Waterford]], gdzie ogłasza się królem Irlandii.
|-
| [[1175]] || 6 październik || Umocnienie wpływów Normanów poprzez [[Traktat windsorski (1175)|Traktat windsorski z 1175 roku]].
|}
 
== XIII wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1252]] || || Upały i susze opisane w [[Kroniki Czterech Mistrzów|Kronikach Czterech Mistrzów]]
|-
| [[1297]] || || Pierwsze posiedzenie [[Parlament Królestwa Irlandii|Parlamentu Królestwa Irlandii]] w Dublinie
|}
 
== XIV wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1315]] || 26 maja || Walki [[Edward Bruce|Edwarda Bruce'a]] z irlandzkimi lordami przeciwko anglo-normandzkiej kontroli
|}
 
== XV wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1494]] || 1 grudnia || [[Edward Poyning]] wydaje oświadczenie znane jako prawo Poyninga (''Poynings' Law'')
|}
 
== XVI wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1534]] || 11 czerwca || [[Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare]] oficjalnie wyrzeka się zwierzchnictwa króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]]
|-
| [[1537]] || 3 lutego || Thomas FitzGerald zostaje powieszony w [[Tyburn]]
|-
| [[1542]] || || [[Parlament Królestwa Irlandii|Parlament irlandzki]] uchwala ''[[Crown of Ireland Act (1542)]]'' ustanawiający, iż [[Królestwo Irlandii]] będzie od teraz pod panowaniem [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]] i jego kolejnych następców
|-
| [[1579]] || 16 czerwca || [[James FitzMaurice FitzGerald]] wznieca bunt w [[An Daingean| An Daingean (Dingle)]]
|-
| [[1594]] || || Swój początek ma [[irlandzka wojna dziewięcioletnia]], w której [[Hugh O'Neill]] i [[Red Hugh O'Donnell]] przeciwstawia się władzy [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I]] w [[Ulster]]ze.
|}
 
== XVII wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1605]] || || Początek [[Plantacja Ulsteru|plantacji Ulsteru]]
|-
| [[1641]] || 22 października || [[Irlandzka rebelia w 1641]]
|-
| [[1642]] || || Początek [[Irlandzka wojna konfederacka|irlandzkiej wojny konfederackiej]]
|-
| [[1649]] || || Do Irlandii przybywa ze swoją armią [[Oliver Cromwell]] celem zwalczenia rebelii
|-
| [[1662]] || || Parlament w [[Londyn]]ie uchwala zbiór ustaw zwany [[kodeks Clarendona|kodeksem Clarendona]]
|-
| [[1690]] || 12 lipca || [[Bitwa nad Boyne|Bitwa nad rzeką Boyne]], w której wojska protestanckiego króla Anglii [[Wilhelm III Orański|Wilhelma Orańskiego]] pokonują katolicką armię króla [[Jakub II Stuart|Jakuba II]]
|-
| [[1691]] || || Ludność katolicka zostaje pozbawiona wszelkich [[prawo cywilne|praw cywilnych]] i [[prawa ekonomiczne|ekonomicznych]]
|}
 
== XVIII wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1740]] || || [[Mała epoka lodowa]] powoduje [[Klęska głodu w Irlandii (1740-1741)|klęskę głodu]]
|-
| rowspan="2" valign="top" | [[1798]] || 22 sierpnia || [[Rewolucja irlandzka]]
|-
| 27 sierpnia || [[Bitwa pod Castlebar]]; powstanie [[Republika Connaught|Republiki Connaught]]
|}
 
== XIX wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1801]] || 1 stycznia || Uchwalono [[Akt Unii z 1800]]; [[Królestwo Irlandii]] zostaje połączone z [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], powstaje [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
|-
| [[1803]] || 23 lipca || Druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista [[Robert Emmet]] próbuje przejąć [[Zamek w Dublinie]]
|-
| [[1831]] || 3 maja || [[Irlandzka wojna o dziesięcinę]] (''Tithe War'')
|-
| [[1836]] || || Uchwalenie ustawy zmniejszającej dziesięciny, zakończenie wojny
|-
| [[1842]] || || Założenie [[Młoda Irlandia|Młodej Irlandii]]
|-
| [[1845]] || || [[Wielki głód w Irlandii (1845-1849)|Wielki głód Irlandii]]
|-
| [[1893]] || || Powstanie [[Liga Gaelicka|Ligi Gaelickiej]]
|}
 
== XX wiek ==
{| class="wikitable" width="100%"
! style="width:6%" | Rok || style="width:10%" | Data || Wydarzenie
|-
| [[1916]] || 24 kwietnia || [[Powstanie wielkanocne]]; [[Patrick Pearse]] proklamuje Irlandię niepodległą republiką; [[Michael Collins (polityk irlandzki)|Michael Collins]] przekształca Irlandzkich Ochotników w [[Irlandzka Armia Republikańska|Irlandzką Armię Republikańską]]
|-
| [[1918]] || 14 grudnia || Pierwsze [[Wybory parlamentarne w Irlandii w 1918 roku|wybory parlamentarne]]; powstanie pierwszego rządu irlandzkiego z [[Éamon de Valera|Éamonem de Valerą]] na czele
|-
| [[1919]] || 21 stycznia || Pierwsze posiedzenie [[First Dáil|Dáil]] [[Republika Irlandzka|Republiki Irlandzkiej]] uchwala [[Deklaracja Niepodległości Irlandii|Deklarację Niepodległości]]; początek [[Irlandzka wojna o niepodległość|irlandzkiej wojny o niepodległość]]
|-
|[[1921]] || 6/7 grudnia || Podpisanie [[Traktat angielsko-irlandzki|Traktatu angielsko-irlandzkiego]]; powstanie [[Wolne Państwo Irlandzkie|Wolnego Państwa Irlandzkiego]]
|-
| [[1922]] || 28 czerwca || Wybuch [[Irlandzka wojna domowa|irlandzkiej wojny domowej]]
|-
| [[1937]] || 29 grudnia || W życie wchodzi [[Konstytucja Irlandii]], na mocy której Wolne Państwo Irlandzkie przekształca się w [[Irlandia|Irlandię]] (Éire), bez formalnego wprowadzenia republiki
|-
| [[1949]] || 18 kwietnia || Oficjalne ogłoszenie Irlandii republiką
|-
| [[1955]] || 14 grudnia || Irlandia staje się członkiem [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]]
|-
| [[1969]] || sierpień || Swój początek ma [[konflikt w Irlandii Północnej]]
|-
| [[1972]] || marzec || Rozwiązany zostaje [[parlament Irlandii Północnej]]
|-
| [[1973]] || 1 stycznia || Irlandia wstępuje do [[Wspólnota Europejska|Wspólnoty Europejskiej]]
|-
| [[1985]] || 15 listopada || Irlandia i Wielka Brytania podpisują [[porozumienie angielsko-irlandzkie]]
|-
| [[1995]] || || Irlandia wkracza w okres [[Celtycki tygrys|wielkiego wzrostu gospodarczego (celtycki tygrys)]]
|-
| [[1998]] || kwiecień || Podpisanie [[porozumienie wielkopiątkowe|porozumienia wielkopiątkowego]]
|-
| [[1999]] || || Przyjęcie przez Irlandię waluty [[euro]]
|}
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko=MacAnnaidh |imię=Séamas |tytuł=Illustrated Dictionary of Irish History |wydawca=Gill & Macmillan | miejsce=Dublin |rok=2001 |isbn=0-7171-3536-5}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=McCullough |imię=Joseph |tytuł=A Pocket History of Ireland |wydawca=Gill & Macmillan Ltd |miejsce=Dublin |rok=2010 |isbn=9780717147298}}
* {{cytuj stronę |url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574331 |tytuł=Irlandia. Historia|opublikowany=PWN}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Davies|imię=Norman|tytuł=Wyspy. Historia|wydawca=Wydawnictwo Znak|inni=przekład: Elżbieta Tabakowska|miejsce=Kraków|rok=2012|isbn=978-83-240-2222-9}}
 
29 478

edycji