Nabożeństwo trzech godzin Agonii Chrystusa, naszego Zbawiciela: Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
Nabożeństwo szybko zyskało ogromną popularność. Rozpowszechniło się w całej [[Hiszpania|Hiszpanii]], a następnie w Europie. W [[Rzym]]ie zostało wprowadzone około roku 1788 i nazwano je ''Tre ore di agonia'' lub krótko ''Tre ora''. Papież [[Pius VI]] w r. 1789 zezwolił na jego odprawianie i udzielił odpustu zupełnego wszystkim, którzy odprawią je w Wielki Piątek.<ref>[https://books.google.pl/books?id=Hj4_uC-57wMC&pg=PA1&dq=tre+ore&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwic_7TRoo7MAhVPb5oKHff5DK8Q6AEIUjAJ#v=onepage&q=tre%20ore&f=false ''Divozione alle tre ore dell'agonia di Gesù Cristo nostro redentore''..., strona tytułowa]</ref>, co sprawiło, że stało się jeszcze bardziej popularne.
 
Nabożeństwo zostało przetłumaczone na [[język włoski]], [[język francuski|francuski]], [[język angielski|angielski]], [[język niemiecki|niemiecki]], [[język polski|polski]] i [[język baskijski|baskijski]]. Było niezwykle rozpowszechnione zwłaszcza w XIX w.<ref>[http://www.misionjesuitaperuana.com/#!alonso-messia/cx61 Misión Jesuita peruana: Alonso Messia Bedoya, SJ]</ref> W XIX i pierwszej połowie XX wieku było też bardzo popularne w różnych wyznaniach protestanckich w krajach anglojęzycznych<ref>''Three-hours service'', w: J.G. Davies (red.): ''A Dictionary of Liturgy and Worship''. London, SCM Press 1972, s. 355 n, oraz James Monti: ''The week of salvation: history and traditions of Holy Week''. Huntington, Our Sunday Visitor 1993, ISBN 0879735325, s. 205 nn.</ref>.
 
W tym czasie powstawały też pobożne stowarzyszenia (''pia società''), których celem było organizowanie tych nabożeństw, jak np. stowarzyszenie ustanowione kanonicznie w r. 1868 we [[Florencja|Florencji]]<ref>[http://www.cronachemaceratesi.it/2013/03/25/le-tre-ore-di-agonia-a-montecosaro/305980/ Le "Tre Ore di Agonia" a Montecosaro]</ref>.
 
Po [[Reformy liturgiczne Piusa XII|reformach liturgicznych]] [[Pius XII|Piusa XII]] w Kościele katolickim jego popularność znacznie spadła, choć nadal jest praktykowane<ref>[http://ilpassionistaoggi.myblog.it/2013/03/29/testi-e-riflessioni-tre-ore-di-agonia-le-sette-parole-di-ges/ Zob. np. Le Sette Parole di Gesu’ sulla Croce. A cura di P. Antonio Rungi, passionista. Venerdi’ Santo 29-03-13]</ref>; w postaci szczątkowej przetrwało też w tradycji anglikańskiej i luterańskiej<ref>[http://mwm.nfm.wroclaw.pl/articles/248-bog-ktory-umarl Dorota Kozińska: Bóg, który umarł - Siedem Ostatnich Słów Chrystusa]</ref>.
 
==Struktura nabożeństwa==
 
[[Plik:Divotione alla tre ore.JPG|thumb|Strona tytułowa włoskiego wydania ''Divotione alla tre ore'' z roku 1793.]]
Książeczka [http://www.bibliotecavirtualdeandalucia.es/catalogo/catalogo_imagenes/imagen.cmd?path=1007131&posicion=1 ''Devoción a las tres horas de la agonía de Cristo nuestro Redentor...''] prezentuje następujący porządek nabożeństwa<ref>Podział na trzy części w oryginale nie jest zaznaczony</ref>:
 
* [[Giovanni Battista Pergolesi]] (1710–1736): cykl siedmiu kantat (zwanych też "oratoriami"<ref>[http://javanese.imslp.info/files/imglnks/usimg/3/35/IMSLP70786-PMLP142129-Score.pdf Rękopiśmienna partytura trzeciego "oratorium"]</ref>) ''Septem verba a Christo in cruce moriente prolata'' (ok. 1730-1736). Każda kantata obejmuje dwie [[aria|arie]] da capo. Pierwsza z nich zawiera słowa Chrystusa, którą śpiewa [[bas]] solo (oprócz kantaty drugiej, w której śpiewa ją [[tenor]] solo). Druga aria jest odpowiedzią "duszy" na słowa Chrystusa. W pierwszej i czwartej kantacie śpiewa ją [[alt]], w drugiej, trzeciej i szóstej - [[sopran]], w piątej i siódmej - tenor. W pięciu kantatach niektóre arie są poprzedzone [[recytatyw]]em. Solistom towarzyszy orkiestra, składająca się z dwóch [[trąbka|trąbek clarino]], dwóch [[Róg (instrument muzyczny)|rogów]] i [[Instrument smyczkowy|instrumentów smyczkowych]]. Dzieło było prawdopodobnie przeznaczone na nabożeństwo ''Tre Ore''<ref>[http://javanese.imslp.info/files/imglnks/usimg/3/35/IMSLP70786-PMLP142129-Score.pdf Rękopiśmienna partytura trzeciej kantaty]</ref><ref>[https://is.muni.cz/th/399853/ff_b/BAKALARSKA_PRACE_Najdekrova_Terezie.txt ''Sedm posledních slov Krista na kříži v hudbě. Historická perspektiva a téma v díle Pavla Nováka-Zemka'']. Terezie Najdekrová, Bakalářská diplomová práce, [[Uniwersytet Masaryka|Masarykova univerzita]], [[Brno]] 2015</ref>.
* [[Joseph Haydn]] (1732–1809): cykl ''[[Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu]]'' (niem. ''Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze'') - najbardziej znana kompozycji na Nabożeństwo Trzech Godzin:
** Utwór [[Orkiestra symfoniczna|orkiestrowy]] (Hob. XX/1:A), zmówiony w roku 1783 na nabożeństwo wielkopiątkowe ''Tres horas'' w ''Oratorio de la Santa Cueva'' w [[Kadyks]]ie ([[Hiszpania]])'';'' tytuł pierwszego wydania: ''Musica instrumentale sopra le 7 ultime parole del nostro Redentore in croce.'' W skład cyklu wchodzi Introdukcja, siedem utworówSonat do wykonania pomiędzy poszczególnymi rozważaniami słów Jezusa w czasie przewidzianym na medytację, oraz końcowe "Trzęsienie ziemi" - utwór nawiązujący do wydarzenia, jakie według opisu [[biblia|biblijnego]] miało miejsce po śmierci Jezusa (zob. Mt 27,51 nn.).
** W roku 1787 powstało opracowanie cyklu na [[kwartet smyczkowy]] (Hob. XX/1:B = Hob. III:50–56; autorstwo Haydna niektórzy muzykolodzy poddają w wątpliwość).
** Haydn osobiście zaakceptował opracowanie [[wyciąg fortepianowy|wyciągu fortepianowego]] przez swego wydawcę (Hob. XX/1:C). Wszystkie trzy powyższe wersje zostały opublikowane w lecie 1787 roku przez wydawnictwo ''Artaria'' w [[Wiedeń|Wiedniu]].
* [[Giuseppe Giordani]] ''Giordaniello'' (1751-1798): oratorium ''Tre ore dell’Agonia di N.S. Gesù Cristo'' (1790) na solistów i orkiestrę symfoniczną.
* [[Niccolò Antonio Zingarelli]] (1792–1837): oratorium ''Tre ore dell’Agonia'' (1825) na dwa tenory i bas solo oraz orkiestrę symfoniczną.
 
Istnieją też wzmianki o kompozycjach, które zaginęły, np.:
* Domenico Corigliano (1798–1838):
** ''Le tre ore di agonia di N.S.'' na 2 soprany i 2 alty z towarzyszeniem fortepianu i wiolonczeli;
** ''Le tre ore di agonia di N.S.'' na 2 tenory i bas z orkiestrą<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/domenico-corigliano_(Dizionario_Biografico)/ Treccani, Enciclopedia: Corigliano, Domenico]</ref><ref>[https://books.google.pl/books?id=wabdOHJuOpEC&pg=PA222&dq=il+villarosa+memorie+tre+ore&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwj1urSG053MAhWLFJoKHUmeAVYQ6AEIKjAB#v=onepage&q=il%20villarosa%20memorie%20tre%20ore&f=false ''Memorie dei compositori di musica del Regno di Napoli raccolte dal Marchese di Villarosa'', Neapol 1840, s. 61]</ref>.
* Raffaele Vastarella (?) - ksiądz z [[Neapol]]u (''sacerdote napoletano''):
** ''Le parole delle tre ore di agonia di N.S.'' na 4 głosy i instrumenty;
** ''Parole dell' agonia di N.S.'' na 4 głosy i 4 instrumenty<ref>[https://books.google.pl/books?id=wabdOHJuOpEC&pg=PA222&dq=il+villarosa+memorie+tre+ore&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwj1urSG053MAhWLFJoKHUmeAVYQ6AEIKjAB#v=onepage&q=il%20villarosa%20memorie%20tre%20ore&f=false ''Memorie dei compositori di musica del Regno di Napoli raccolte dal Marchese di Villarosa'', Neapol 1840, s. 222]</ref>.
 
Pokrewne tematycznie tym kompozycjom są utwory oparte na [https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82owa_Jezusa_na_krzy%C5%BCu#Opracowania_muzyczne Słowach Jezusa na krzyżu], choć podejście do ich opracowania muzycznego jest inne: nie stanowią one części nabożeństwa trzech godzin, lecz stanowią samodzielne kompozycje, które mogą też mieć różne zastosowania liturgiczne.