Difference between revisions of "Kalendarium historii Irlandii"

m
drobne techniczne
m (drobne techniczne)
m (drobne techniczne)
 
== Średniowiecze ==
*'''535/536''' – nastąpiłnastąpiły nieurodzaj i głód spowodowanyspowodowane [[Ochłodzenie w latach 535-536|ochłodzeniem klimatu]].
*'''563''' – w „złotym wieku” (400–800) powstały pierwsze szkoły przyklasztorne, założonychzałożone przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]] oraz [[Brendan Żeglarz|Brendana]] w [[Clonfert]].
*'''790''' – rozpoczęły się najazdy pierwszych [[Wikingowie|wikingów]]{{R|histmag}}.
*'''795''' – wikingowie spustoszyli [[Inismurray]] i [[Inisbofin]]{{R|histmag}}.
*'''812–813''' – wikingowie zajęli północno-zachodnią Irlandię{{R|histmag}}.
*'''820''' – wikingowie osiągnęli wpływy na całej wyspie{{R|histmag}}.
*'''830''' – [[Óengus ofz Tallaght]] napisał dzieło [[Martyrology of Tallaght]], którego ''Prolog'' opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii.
*'''852''' – wikingowie [[Ivar Beinlaus]] i [[Olaf the WhiteBiały]] wybudowali w [[Zatoka Dublińska|Zatoce Dublińskiej]] fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto [[Dublin]].
*'''902''' – wypędzenie wikingów z Dublina{{R|histmag}}.
*'''917''' – wikingowie ponownie zajęli Dublin{{R|histmag}}.
*'''980''' – [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] pokonał w [[Bitwa pod Tarą|bitwie pod Tarą]] króla [[Olaf Cuaran|Olafa Cuarana]], który to po klęsce abdykował{{R|histmag}}.
*'''981''' – Máel Sechnaill odzyskał Dublin{{R|histmag}}.
*'''23 kwietnia 1014''' – w [[Bitwa pod Clontarf|bitwie pod Clontarf]] armia [[Brian Śmiały|Briana BoruŚmiałego]] pokonała wojska [[Máel Mórda mac Murchada|Máela Mórdy mac Murchady]] – początek klęski wikingów na terenach Irlandii{{R|histmag}}.
*'''1155''' – król Anglii [[Henryk II Plantagenet]] uzyskał zgodę papieża [[Hadrian IV|Hadriana IV]] na najazd na Irlandię.
*'''1167''' – wygnano [[Dermot MacMurrough|Dermota MacMurrougha]], który szukał wsparcia u króla [[Henryk II Plantagenet|Henryka II]].
*'''6 października 1175''' – umocniono wpływy Normanów poprzez [[Traktat windsorski (1175)|traktat windsorski z 1175]].
*'''1252''' – w [[Kroniki Czterech Mistrzów|Kronikach Czterech Mistrzów]] opisano upały i susze.
*'''1297''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[Parlament Królestwa Irlandii|Parlamentuparlamentu Królestwa Irlandii]] w Dublinie.
*'''26 maja 1315''' – wybuchły walki [[Edward Bruce|Edwarda Bruce’a]] z irlandzkimi lordami przeciwko anglo-normandzkiej kontroli.
*'''1 grudnia 1494''' – [[Edward Poyning]] wydał oświadczenie znane jako prawo Poyninga (''Poynings' Law'').
*'''11 czerwca 1534''' – [[Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare]] oficjalnie wyrzekł się zwierzchnictwa króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]].
*'''3 lutego 1537''' – Thomas FitzGerald został powieszony w [[Tyburn]].
*'''1542''' – [[Parlament Królestwa Irlandii|parlament irlandzki]] uchwalił ''[[Crown of Ireland Act (1542)|Crown of Ireland Act]]'' ustanawiający, że [[Królestwo Irlandii]] będzie od teraz pod panowaniem [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]] i jego kolejnych następców.
 
== Panowanie brytyjskie ==
*'''16 czerwca 1579''' – [[James FitzMaurice FitzGerald]] wzniecił bunt w [[An Daingean| An Daingean (Dingle)]].
*'''1594''' – wybuchła [[irlandzka wojna dziewięcioletnia]], w której [[Hugh O’Neill]] i [[Red Hugh O’Donnell]] przeciwstawili się władzy [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I]] w [[Ulster]]zeUlsterze.
*'''1605''' – początek [[Plantacja Ulsteru|plantacji Ulsteru]].
*'''22 października 1641''' – wybuchła [[Irlandzka rebelia w 1641|Irlandzkairlandzka rebelia]].
*'''1642''' – wybuchła [[irlandzka wojna konfederacka]].
*'''1649''' – do Irlandii przybył ze swoją armią [[Oliver Cromwell]] celemw celu zwalczenia rebelii{{R|pwn}}.
*'''1662''' – parlament w [[Londyn]]ie uchwalił zbiór ustaw zwany [[kodeks Clarendona|kodeksem Clarendona]].
*'''12 lipca 1690''' – [[Bitwa nad Boyne|Bitwabitwa nad rzeką Boyne]], w której wojska protestanckiego króla Anglii [[Wilhelm III Orański|Wilhelma Orańskiego]] pokonały katolicką armię króla [[Jakub II Stuart|Jakuba II]].
*'''1691''' – ludność katolicka została pozbawiona wszelkich [[prawo cywilne|praw cywilnych]] i [[prawa ekonomiczne|ekonomicznych]].
*'''1740''' – [[Małamała epoka lodowa]] spowodowała [[Klęska głodu w Irlandii (1740-17411740–1741)|klęskę głodu]].
*'''22 sierpnia 1798''' – wybuchła [[Rewolucjarewolucja irlandzka]].
*'''27 sierpnia 1798''' – [[Bitwabitwa pod Castlebar]]; powstanła [[Republika Connaught]].
*'''1 stycznia 1801''' – uchwalono [[Akt Unii z 1800]]; [[Królestwo Irlandii]] zostało połączone z [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], powstałotworząc [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
*'''23 lipca 1803''' – wybuchła druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista [[Robert Emmet]] bez sukcesu próbował przejąć [[Zamekzamek w Dublinie]].
*'''3 maja 1831''' – wybuchła [[Irlandzkairlandzka wojna o dziesięcinę]] (''Tithe War'').
*'''1836''' – uchwalano ustawę zmniejszającą dziesięcinę,; koniec wojny.
*'''1842''' – założono [[Młoda Irlandia|Młodą Irlandię]].
*'''1845''' – [[Wielki głód w Irlandii (1845-1849)|wielki głód w Irlandii]].
*'''1893''' – powstała [[Liga Gaelicka]].
*'''24 kwietnia 1916''' – wybuchło [[Powstaniepowstanie wielkanocne]]; [[Patrick Pearse]] proklamował Irlandię niepodległą republiką; [[Michael Collins (polityk irlandzki)|Michael Collins]] przekształcił Irlandzkich Ochotników w [[Irlandzka Armia Republikańska|Irlandzką Armię Republikańską]].
*'''14 grudnia 1918''' – odbyły się pierwsze [[Wybory parlamentarne w Irlandii w 1918 roku|wybory parlamentarne]]; powstał pierwszy rząd irlandzki z [[Éamon de Valera|Éamonem de Valerą]] na czele.
*'''21 stycznia 1919''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[First Dáil|Dáil]] [[Republika Irlandzka|Republiki Irlandzkiej]], podczas którego uchwalono [[Deklaracja Niepodległości Irlandii|Deklarację Niepodległości]]; wybuchła [[irlandzka wojna o niepodległość]]{{R|pwn}}.
*'''28 czerwca 1922''' – wybuchła [[irlandzka wojna domowa]].
*'''1923''' – koniec wojny domowej{{R|histmag3}}.
*'''29 grudnia 1937''' – w życie weszła [[konstytucja Irlandii]], na mocy której Wolne Państwo Irlandzkie przekształciło się w [[Irlandia|Irlandię]] ([[Język irlandzki|irl.]] ''Éire''), bez formalnego wprowadzenia republiki{{R|taoiseach}}.
*'''18 kwietnia 1949''' – Irlandia została republiką.
*'''14 grudnia 1955''' – Irlandia stała się członkiem [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]].
*'''1 stycznia 1973''' – Irlandia wstąpiła do [[Wspólnota Europejska|Wspólnoty Europejskiej]].
*'''15 listopada 1985''' – Irlandia i Wielka Brytania podpisały [[porozumienie angielsko-irlandzkie]].
*'''1994''' – Irlandia wkroczyła w okres [[Celtycki tygrys|wielkiego wzrostu gospodarczego (celtycki tygrys)]]{{R|bancenolan}}.
*'''10 kwietnia 1998''' – podpisano [[porozumienie wielkopiątkowe]]{{R|oxford}}.
*'''2002''' – Irlandia przyjęła walutę [[euro]]{{R|pwn}}.
9,525

edits