Kalendarium historii Irlandii: Różnice pomiędzy wersjami

źródła, uzupełnienie historii współczesnej
m (drobne techniczne)
(źródła, uzupełnienie historii współczesnej)
*'''ok. 12000 p.n.e.''' – utworzył się wąski kanał pomiędzy Irlandią a południowo-zachodnią [[Szkocja|Szkocją]].
*'''ok. 8000 p.n.e.''' – migracja na wyspę myśliwych z kontynentu europejskiego.
*'''ok. 65006000 p.n.e.''' – [[GóraIrlandia Sandel|góryzostała Sandel]] w [[Irlandia Północnazasiedlona{{R|Irlandii Północnej]] zostały zasiedloneoxford2}}.
*'''ok. 4000 p.n.e.''' – początki rolnictwa (hodowla zwierząt i uprawa roślin) w [[Céide Fields]] w hrabstwie [[Mayo (hrabstwo)|Mayo]].
*'''ok. 3500 p.n.e.''' – w [[Brú na Bóinne]] wybudowano neolityczne [[grobowiec komorowy|grobowce komorowe]] i stojące kamienie ([[Newgrange]]).
* '''ok. 2500 p.n.e.''' – do Irlandii sprowadzono [[złoto]]{{R|archeowiesci2}}
*'''ok. 2000 p.n.e.''' – rozpoczęto wydobywanie [[miedź|miedzi]] w rejonach [[Góra Gabriela|góry Gabriela]] w hrabstwie [[Kerry]].
*'''ok. 300 p.n.e.''' – początki [[kultura celtycka|kultury celtyckiej]] w języku i sztuce{{R|pwn}}.
*'''ok. 300 p.n.e.''' – zamordowano [[Człowiek z Clonycavan|człowieka z Clonycavan]]{{R|archeowiesci}}.
*'''ok. 200 p.n.e.''' – wpływ kontynentalnej [[Kultura lateńska|kultury lateńskiej]] na rzeźby ([[Kamień Turoe]] w [[Bullaun]] w hrabstwie [[Galway (hrabstwo)|Galway]]).
*'''ok. 100 n.e.''' – utworzono serię liniowych kanałów naziemnych w południowo-zachodniej części prowincji [[Ulster]] i północno-wschodniej części [[Connacht]] (''Black Pig's Dyke'').
*'''okpoł. 140II w.''' – [[Klaudiusz Ptolemeusz]] opisał w dziele „Geographia” ludy zamieszkujące okolice [[Dublin]]a, nawiązując do osady zwanej [[Eblana]]; była to najwcześniejsza znana pisemna wzmianka na„Nauka tengeograficzna” tematIrlandię{{R|oxford2}}.
*'''431''' – papież [[Celestyn I]] wysłał biskupa [[Palladiusz (biskup irlandzki)|Palladiusza]] w celu szerzenia chrześcijaństwa na wyspie{{R|histmag2}}.
*'''432 lub 456''' – według tradycji do Irlandii przybył [[Święty Patryk]]{{R|histmag2oxford2}}.
* '''444''' – św. Patryk utworzył opactwo i biskupstwo w Armagh{{R|oxford2}}.
* '''461''' – zmarł św. Patryk{{R|oxford}}.
 
== Średniowiecze ==
* '''ok. 525''' – patronami Irlandii zostali św. Patryk i [[św. Brygida]]{{R|oxford2}}.
*'''535/536''' – nastąpiły nieurodzaj i głód spowodowane [[Ochłodzenie w latach 535-536|ochłodzeniem klimatu]].
* '''546''' – [[św. Kolumba]] założyła klasztor w Derry{{R|oxford2}}.
*'''563''' – w „złotym wieku” (400–800) powstały pierwsze szkoły przyklasztorne założone przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]] oraz [[Brendan Żeglarz|Brendana]] w [[Clonfert]].
* '''547''' – biskup Kieran wzniósł [[Clonmacnois]]{{R|oxford2}}.
*'''563''' – w „złotym wieku” (400–800) powstały pierwsze szkoły przyklasztorne założone przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]] oraz [[Brendan Żeglarz{{R|Brendana]] w [[Clonfert]]oxford2}}.
*'''790''' – rozpoczęły się najazdy pierwszych [[Wikingowie|wikingów]]{{R|histmag}}.
*'''795''' – wikingowie spustoszyli [[Inismurray]] i [[Inisbofin]]{{R|histmag}}.
*'''820''' – wikingowie osiągnęli wpływy na całej wyspie{{R|histmag}}.
*'''830''' – [[Óengus z Tallaght]] napisał dzieło [[Martyrology of Tallaght]], którego ''Prolog'' opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii.
* '''841''' – powstały kolonie wikingów: [[Annagassen]] i [[Dublin]]{{R|oxford2}}.
*'''852''' – wikingowie [[Ivar Beinlaus]] i [[Olaf Biały]] wybudowali w [[Zatoka Dublińska|Zatoce Dublińskiej]] fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto Dublin.
*'''902''' – wypędzenie wikingów z Dublina{{R|histmag}}.
*'''917''' – wikingowie ponownie zajęli Dublin{{R|histmag}}.
* '''976''' – Irlandia porozumiała się z wikingami{{R|oxford2}}.
*'''980''' – [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] pokonał w [[Bitwa pod Tarą|bitwie pod Tarą]] króla [[Olaf Cuaran|Olafa Cuarana]], który po klęsce abdykował{{R|histmag}}.
*'''981''' – Máel Sechnaill odzyskał Dublin{{R|histmag}}.
*'''23 kwietnia 1014''' – w [[Bitwa pod Clontarf|bitwie pod Clontarf]] armia [[Brian Śmiały|Briana Śmiałego]] pokonała wojska [[Máel Mórda mac Murchada|Máela Mórdy mac Murchady]] – początek klęski wikingów na terenach Irlandii{{R|histmag}}.
* '''1025''' – papież [[Leon IX]] zatwierdził podział Irlandii na cztery arcybiskupstwa i 36 biskupstw{{R|oxford2}}.
*'''1155''' – król Anglii [[Henryk II Plantagenet]] uzyskał zgodę papieża [[Hadrian IV|Hadriana IV]] na najazd na Irlandię.
*'''1167''' – wygnano [[Dermot MacMurrough|Dermota MacMurrougha]], który szukał wsparcia u króla [[Henryk II Plantagenet|Henryka II]].
*'''11 czerwca 1534''' – [[Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare]] oficjalnie wyrzekł się zwierzchnictwa króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]].
*'''3 lutego 1537''' – Thomas FitzGerald został powieszony w [[Tyburn]].
* '''1541''' – królem Irlandii został Henryk VIII{{R|pwn}}.
*'''1542''' – parlament irlandzki uchwalił ''[[Crown of Ireland Act (1542)|Crown of Ireland Act]]'' ustanawiający, że [[Królestwo Irlandii]] będzie pod panowaniem Henryka VIII i jego kolejnych następców.
 
*'''22 października 1641''' – wybuchła [[Irlandzka rebelia w 1641|irlandzka rebelia]].
*'''1642''' – wybuchła [[irlandzka wojna konfederacka]].
* '''1649''' – do Irlandii przybył ze swoją armią [[Oliver Cromwell]] w celu zwalczenia rebelii{{R|pwn}}.
* '''16621661–65''' – parlament w [[Londyn]]ie uchwalił zbiór ustaw zwany [[kodeks Clarendona|kodeksem Clarendona]]{{R|pwn2}}.
* '''12 lipca 1690''' – [[Bitwa nad Boyne|bitwa nad rzeką Boyne]], w której wojska protestanckiego króla Anglii [[Wilhelm III Orański|Wilhelma Orańskiego]] pokonały katolicką armię króla [[Jakub II Stuart|Jakuba II]]{{R|theirishstory}}.
*'''1691''' – ludność katolicka została pozbawiona wszelkich [[prawo cywilne|praw cywilnych]] i [[prawa ekonomiczne|ekonomicznych]].
*'''1740''' – [[mała epoka lodowa]] spowodowała [[Klęska głodu w Irlandii (1740–1741)|klęskę głodu]].
* '''22 sierpnia 17981778–93''' – wybuchłauchwalono ''[[rewolucjaAkty irlandzkaulżenia katolikom]]''{{R|pwn}}.
* '''27 sierpnia 1798''' – [[bitwa pod Castlebar]]; powstanławybuchła [[Republikarewolucja Connaughtirlandzka]]{{R|pwn}}.
*'''1 stycznia 1801''' – uchwalono [[Akt Unii z 1800]]; Królestwo Irlandii zostało połączone z [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], tworząc [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
* '''23 lipca 1803''' – wybuchła druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista [[Robert Emmet]] bez sukcesu próbował przejąć [[zamek w Dublinie]]{{R|libraryireland}}.
*'''3 maja 1831''' – wybuchła [[irlandzka wojna o dziesięcinę]] (''Tithe War'').
*'''1836''' – uchwalano ustawę zmniejszającą dziesięcinę; koniec wojny.
*'''1842''' – założono [[Młoda Irlandia|Młodą Irlandię]].
* '''1845-1849''' – [[Wielki głód w Irlandii (1845-1849)|wielki głód w Irlandii]]{{R|pwn}}.
* '''1893grudzień 1848''' – powstaławybuchła epidemia [[Liga Gaelickacholera|cholery]]{{R|historiairlandii}}.
* '''31 lipca 1893''' – powstała [[Liga Gaelicka]]{{R|historiairlandii}}.
* '''24 kwietnia 1916''' – wybuchło [[powstanie wielkanocne]]; [[Patrick Pearse]] proklamował Irlandię niepodległą republiką; [[Michael Collins (polityk irlandzki)|Michael Collins]] przekształcił Irlandzkich Ochotników w [[Irlandzka Armia Republikańska|Irlandzką Armię Republikańską]]{{R|historiairlandii}}.
* '''14 grudnia 1918''' – odbyły się pierwsze [[Wybory parlamentarne w Irlandii w 1918 roku|wybory parlamentarne]]; powstał pierwszy rząd irlandzki z [[Éamon de Valera|Éamonem de Valerą]] na czele{{R|historiairlandii}}.
* '''21 stycznia 1919''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[First Dáil|Dáil]] [[Republika Irlandzka|Republiki Irlandzkiej]], podczas którego uchwalono [[Deklaracja Niepodległości Irlandii|Deklarację Niepodległości]]; wybuchła [[irlandzka wojna o niepodległość]]{{R|pwn}}.
 
== Czasy najnowsze ==
* '''6 grudnia 1921''' – podpisano [[traktat angielsko-irlandzki]]; powstało [[Wolne Państwo Irlandzkie]]{{R|histmag3}}.
* '''2812 czerwcalutego 1922''' – wybuchław [[irlandzkaBelfaście wojnawybuchły domowa]]zamieszki{{R|wyspa}}.
* '''19231922''' – koniecwybuchła [[irlandzka wojnywojna domowejdomowa]]{{R|histmag3wyspa}}.
* '''296 grudnia 19371922''' – wUlster życieformalnie weszła [[konstytucja Irlandii]], na mocy którejopuścił Wolne Państwo Irlandzkie przekształciło się w [[Irlandia|Irlandię]] ([[Język irlandzki|irl.]] ''Éire'') bez formalnego wprowadzenia republiki{{R|taoiseachwyspa}}.
* '''1824 kwietniamaja 19491923''' – Irlandiakoniec zostaławojny republikądomowej{{R|wyspa}}.
* '''11 grudnia 1931''' – parlament brytyjski uchwalił „[[Statut westminsterski]]”{{R|wyspa}}.
*'''14 grudnia 1955''' – Irlandia stała się członkiem [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]].
* '''18 grudnia 1936''' – IRA została zdelegalizowana{{R|wyspa}}.
*'''sierpień 1969''' – początek [[konflikt w Irlandii Północnej|konfliktu w Irlandii Północnej]].
* '''1 lipca 1937''' – Irlandczycy przyjęli w referendum konstytucję{{R|wyspa}}.
*'''marzec 1972''' – rozwiązano [[parlament Irlandii Północnej]].
* '''29 grudnia 1937''' – w życie weszła [[konstytucja Irlandii]], na mocy której Wolne Państwo Irlandzkie przekształciło się w [[Irlandia|Irlandię]] ([[Język irlandzki|irl.]] ''Éire'') bez formalnego wprowadzenia republiki{{R|taoiseach}}.
*'''1 stycznia 1973''' – Irlandia wstąpiła do [[Wspólnota Europejska|Wspólnoty Europejskiej]].
* '''styczeń 1942''' – wojska amerykańskie przybyły do Irlandii{{R|wyspa}}.
*'''15 listopada 1985''' – Irlandia i Wielka Brytania podpisały [[porozumienie angielsko-irlandzkie]].
* '''1945''' – Irlandia jako jedyny kraj na świecie przesłał do Berlina wyrazy kondolencji po samobójczej śmierci [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]{{R|wyspa}}.
*'''1994''' – Irlandia wkroczyła w okres [[Celtycki tygrys|wielkiego wzrostu gospodarczego]]{{R|bancenolan}}.
* '''1021 kwietniagrudnia 19981948''' – podpisanoprzyjęto „Ustawę [[porozumienieo wielkopiątkowe]]Republice”{{R|oxfordwyspa}}.
* '''200218 kwietnia 1949''' – Irlandia przyjęławystąpiła walutęz [[euroWspólnota Narodów|Wspólnoty Narodów]]{{R|pwnwyspa}}.
* '''2 czerwca 1949''' – Wielka Brytania uchwaliła „Ustawie o Irlandii” w której znalazła się informacja, że „Republika Irlandii nie jest już częścią Zjednoczonego Królestwa i nie przestanie nią być bez zgody swojego parlamentu”{{R|wyspa}}.
* '''1949''' – Irlandia odmówiła wstąpienia do [[NATO]]{{R|wyspa}}.
* '''sierpień 1969''' – początek [[konflikt w Irlandii Północnej|konfliktu w Irlandii Północnej]]{{R|wyspa}}.
* '''styczeń 1971''' – IRA rozpoczęła walki{{R|wyspa}}.
* '''1 stycznia 1973''' – Irlandia wstąpiła do [[Wspólnota Europejska|Wspólnoty Europejskiej]]{{R|wyspa}}.
* '''15 listopada 1985''' – Irlandia i Wielka Brytania podpisały [[porozumienie angielsko-irlandzkie]]{{R|wyspa}}.
* '''1994''' – Irlandia wkroczyła w okres [[Celtycki tygrys|wielkiego wzrostu gospodarczego]]{{R|bancenolan}}.
* '''1997''' – IRA ogłosiła zawieszenie broni{{R|wyspa}}.
* '''10 kwietnia 1998''' – podpisano [[porozumienie wielkopiątkowe]]{{R|oxford}}.
* '''2002''' – Irlandia przyjęła walutę [[euro]]{{R|pwn}}.
 
{{przypisy|2|przypisy=
<ref name="archeowiesci">{{Cytuj stronę | url = http://archeowiesci.pl/2011/08/16/zmumifikowane-cialo-z-irlandzkiego-torfowiska/ | tytuł = Mumia z irlandzkiego torfowiska | nazwisko = Pastuszka | imię = Wojciech | data = 2011-08-16 | opublikowany = archeowiesci.pl | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="archeowiesci2">{{Cytuj stronę | url = http://archeowiesci.pl/2015/06/06/prehistoryczna-irlandia-sprowadzala-zloto/ | tytuł = Prehistoryczna Irlandia sprowadzała złoto | nazwisko = Pastuszka | imię = Wojciech | data = 2015-06-06 | opublikowany = archeowiesci.pl | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="bancenolan">{{Cytuj stronę | url = http://www.bancenolan.ie/viewnews.php?id=1217 | tytuł = WIT gets its young entrepreneurs to test their e-factor | data = 2008-02-25 | opublikowany = bancenolan.ie | język = en | data dostępu = 2016-04-18 | archiwum = http://web.archive.org/web/20120220043440/http://www.bancenolan.ie/viewnews.php?id=1217 | zarchiwizowano = 2012-02-20}}</ref>
<ref name="histmag">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/Wikingowie-w-Irlandii-bitwa-pod-Clontarf-1014-9344 | tytuł = Wikingowie w Irlandii – bitwa pod Clontarf (1014) | nazwisko = Kozłowski | imię = Michał | data = 2014-04-23 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
<ref name="histmag2">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/Sw.-Patryk-i-chrystianizacja-Irlandii-9214 | tytuł = Św. Patryk i chrystianizacja Irlandii | nazwisko = Kozłowski | imię = Michał | data = 2014-03-17 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
<ref name="histmag3">{{Cytuj stronę | url = http://histmag.org/eamon-de-valera-konserwatywny-ojciec-wspolczesnej-irlandii-11737 | tytuł = Éamon de Valera - konserwatywny ojciec współczesnej Irlandii | nazwisko = Gadziński | imię = Michał | data = 2015-08-29 | opublikowany = Histmag | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
<ref name="historiairlandii">{{Cytuj stronę | url = http://www.historiairlandii.friko.pl/text/unia.html | tytuł = Unia Irlandii z Anglią | opublikowany = historiairlandii.friko.pl | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="libraryireland">{{Cytuj stronę | url = http://www.libraryireland.com/biography/RobertEmmet.php | tytuł = Robert Emmet | opublikowany = Library Ireland | język = en | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="oxford">{{cytuj książkę | tytuł = Oxford Wielka Encyklopedia Świata | wydawca = Oxford Educational | miejsce = Poznań | data = 2004 | strony = 103-104 | isbn = 83-7325-546-X | tom = 6}}</ref>
<ref name="oxford2">{{Cytuj książkę | tytuł = Oxford Wielka Historia Świata | wydawca = Oxford Educational | miejsce = Poznań | data = 2006 | strony = 9-18 | isbn = 83-7425-568-4 | tom = 16 | tytuł tomu = Średniowiecze Na wyspach Brytyjskich - Arabowie - Karolingowi | rozdział = W kraju św. Patryka}}</ref>
<ref name="pwn">{{Cytuj stronę | url = http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;4574331 | tytuł = Irlandia. Historia | opublikowany = Encyklopedia PWN | język = pl | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
<ref name="pwn2">{{Cytuj stronę | url = http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Clarendona-kodeks;3886957.html | tytuł = Clarendona kodeks | opublikowany = Encyklopedia PWN | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="taoiseach">{{Cytuj stronę | url = http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/Pdf%20files/Constitution%20of%20IrelandNov2004.pdf | tytuł = CONSTITUTION OF IRELAND – BUNREACHT NA hÉIREANN | opublikowany = taoiseach.gov.ie | język = en | data dostępu = 2016-04-18}}</ref>
<ref name="theirishstory">{{Cytuj stronę | url = http://www.theirishstory.com/2010/07/12/today-in-irish-history-the-battle-of-the-boyne-july-12/#.Vx8N3Rz95C0 | tytuł = Today in Irish History -The Battle of the Boyne, July 12. | opublikowany = The Irish Story | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
<ref name="wyspa">{{Cytuj stronę | url = http://www.wyspa.ie/wyspa.php?get=page,69,22 | tytuł = Historia Irlandii ostatnich stu lat | nazwisko = Wybranowski | imię = Tomasz | data = 2007 | opublikowany = wyspa.ie | język = pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>
}}
 
29 478

edycji