Kalendarium historii Irlandii: Różnice pomiędzy wersjami

m
(źródła, uzupełnienie historii współczesnej)
 
== Czasy najdawniejsze ==
* '''ok. 16000 p.n.e.''' – podczas ostatniego [[Zlodowacenie|zlodowacenia]] Irlandia została pokryta lodem.
* '''ok. 12000 p.n.e.''' – utworzył się wąski kanał pomiędzy Irlandią a południowo-zachodnią [[Szkocja|Szkocją]].
* '''ok. 8000 p.n.e.''' – migracja na wyspę myśliwych z kontynentu europejskiego.
* '''ok. 6000 p.n.e.''' – Irlandia została zasiedlona{{R|oxford2}}.
* '''ok. 4000 p.n.e.''' – początki rolnictwa (hodowla zwierząt i uprawa roślin) w [[Céide Fields]] w hrabstwie [[Mayo (hrabstwo)|Mayo]].
* '''ok. 3500 p.n.e.''' – w [[Brú na Bóinne]] wybudowano neolityczne [[grobowiec komorowy|grobowce komorowe]] i stojące kamienie ([[Newgrange]]).
* '''ok. 2500 p.n.e.''' – do Irlandii sprowadzono [[złoto]]{{R|archeowiesci2}}
* '''ok. 2000 p.n.e.''' – rozpoczęto wydobywanie [[miedź|miedzi]] w rejonach [[Góra Gabriela|góry Gabriela]] w hrabstwie [[Kerry]].
* '''ok. 300 p.n.e.''' – początki [[kultura celtycka|kultury celtyckiej]] w języku i sztuce{{R|pwn}}.
* '''ok. 300 p.n.e.''' – zamordowano [[Człowiek z Clonycavan|człowieka z Clonycavan]]{{R|archeowiesci}}.
* '''ok. 200 p.n.e.''' – wpływ kontynentalnej [[Kultura lateńska|kultury lateńskiej]] na rzeźby ([[Kamień Turoe]] w [[Bullaun]] w hrabstwie [[Galway (hrabstwo)|Galway]]).
* '''ok. 100 n.e.''' – utworzono serię liniowych kanałów naziemnych w południowo-zachodniej części prowincji [[Ulster]] i północno-wschodniej części [[Connacht]] (''Black Pig's Dyke'').
* '''poł. II w.''' – [[Klaudiusz Ptolemeusz]] opisał w dziele „Nauka geograficzna” Irlandię{{R|oxford2}}.
* '''431''' – papież [[Celestyn I]] wysłał biskupa [[Palladiusz (biskup irlandzki)|Palladiusza]] w celu szerzenia chrześcijaństwa na wyspie{{R|histmag2}}.
* '''432''' – według tradycji do Irlandii przybył [[Święty Patryk]]{{R|oxford2}}.
* '''444''' – św. Patryk utworzył opactwo i biskupstwo w Armagh{{R|oxford2}}.
* '''461''' – zmarł św. Patryk{{R|oxford}}.
== Średniowiecze ==
* '''ok. 525''' – patronami Irlandii zostali św. Patryk i [[św. Brygida]]{{R|oxford2}}.
* '''535/536''' – nastąpiły nieurodzaj i głód spowodowane [[Ochłodzenie w latach 535-536|ochłodzeniem klimatu]].
* '''546''' – [[Kolumba z Kordowy|św. Kolumba]] założyła klasztor w Derry{{R|oxford2}}.
* '''547''' – biskup Kieran wzniósł [[Clonmacnois]]{{R|oxford2}}.
* '''563''' – powstały pierwsze szkoły przyklasztorne założone przez [[Kolumba opat z Hy|Kolumbę]] w [[Iona (wyspa)|Iona]]{{R|oxford2}}.
* '''790''' – rozpoczęły się najazdy pierwszych [[Wikingowie|wikingów]]{{R|histmag}}.
* '''795''' – wikingowie spustoszyli [[Inismurray]] i [[Inisbofin]]{{R|histmag}}.
* '''812–813''' – wikingowie zajęli północno-zachodnią Irlandię{{R|histmag}}.
* '''820''' – wikingowie osiągnęli wpływy na całej wyspie{{R|histmag}}.
* '''830''' – [[Óengus z Tallaght]] napisał dzieło [[Martyrology of Tallaght]], którego ''Prolog'' opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii.
* '''841''' – powstały kolonie wikingów: [[Annagassen]] i [[Dublin]]{{R|oxford2}}.
* '''852''' – wikingowie [[Ivar Beinlaus]] i [[Olaf Biały]] wybudowali w [[Zatoka Dublińska|Zatoce Dublińskiej]] fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto Dublin.
* '''902''' – wypędzenie wikingów z Dublina{{R|histmag}}.
* '''917''' – wikingowie ponownie zajęli Dublin{{R|histmag}}.
* '''976''' – Irlandia porozumiała się z wikingami{{R|oxford2}}.
* '''980''' – [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] pokonał w [[Bitwa pod Tarą|bitwie pod Tarą]] króla [[Olaf Cuaran|Olafa Cuarana]], który po klęsce abdykował{{R|histmag}}.
* '''981''' – Máel Sechnaill odzyskał Dublin{{R|histmag}}.
* '''23 kwietnia 1014''' – w [[Bitwa pod Clontarf|bitwie pod Clontarf]] armia [[Brian Śmiały|Briana Śmiałego]] pokonała wojska [[Máel Mórda mac Murchada|Máela Mórdy mac Murchady]] – początek klęski wikingów na terenach Irlandii{{R|histmag}}.
* '''1025''' – papież [[Leon IX]] zatwierdził podział Irlandii na cztery arcybiskupstwa i 36 biskupstw{{R|oxford2}}.
* '''1155''' – król Anglii [[Henryk II Plantagenet]] uzyskał zgodę papieża [[Hadrian IV|Hadriana IV]] na najazd na Irlandię.
* '''1167''' – wygnano [[Dermot MacMurrough|Dermota MacMurrougha]], który szukał wsparcia u króla [[Henryk II Plantagenet|Henryka II]].
* '''1169''' – rozpoczął się podbój Irlandii przez rycerzy anglonormandzkich{{R|pwn}}.
* '''1171''' – Henryk II przybył do [[Waterford]], gdzie ogłosił się królem Irlandii.
* '''6 października 1175''' – umocniono wpływy Normanów poprzez [[Traktat windsorski (1175)|traktat windsorski z 1175]].
* '''1252''' – w [[Kroniki Czterech Mistrzów|Kronikach Czterech Mistrzów]] opisano upały i susze.
* '''1297''' – odbyło się pierwsze posiedzenie [[Parlament Królestwa Irlandii|parlamentu Królestwa Irlandii]] w Dublinie.
* '''26 maja 1315''' – wybuchły walki [[Edward Bruce|Edwarda Bruce’a]] z irlandzkimi lordami przeciwko anglo-normandzkiej kontroli.
* '''1 grudnia 1494''' – [[Edward Poyning]] wydał oświadczenie znane jako prawo Poyninga (''Poynings' Law'').
* '''11 czerwca 1534''' – [[Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare]] oficjalnie wyrzekł się zwierzchnictwa króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]].
* '''3 lutego 1537''' – Thomas FitzGerald został powieszony w [[Tyburn]].
* '''1541''' – królem Irlandii został Henryk VIII{{R|pwn}}.
* '''1542''' – parlament irlandzki uchwalił ''[[Crown of Ireland Act (1542)|Crown of Ireland Act]]'' ustanawiający, że [[Królestwo Irlandii]] będzie pod panowaniem Henryka VIII i jego kolejnych następców.
 
== Panowanie brytyjskie ==
* '''16 czerwca 1579''' – [[James FitzMaurice FitzGerald]] wzniecił bunt w [[An Daingean]].
* '''1594''' – wybuchła [[irlandzka wojna dziewięcioletnia]], w której [[Hugh O’Neill]] i [[Red Hugh O’Donnell]] przeciwstawili się władzy [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I]] w Ulsterze.
* '''1605''' – początek [[Plantacja Ulsteru|plantacji Ulsteru]].
* '''22 października 1641''' – wybuchła [[Irlandzka rebelia w 1641|irlandzka rebelia]].
* '''1642''' – wybuchła [[irlandzka wojna konfederacka]].
* '''1649''' – do Irlandii przybył ze swoją armią [[Oliver Cromwell]] w celu zwalczenia rebelii{{R|pwn}}.
* '''1661–65''' – parlament w [[Londyn]]ie uchwalił zbiór ustaw zwany [[kodeks Clarendona|kodeksem Clarendona]]{{R|pwn2}}.
* '''12 lipca 1690''' – [[Bitwa nad Boyne|bitwa nad rzeką Boyne]], w której wojska protestanckiego króla Anglii [[Wilhelm III Orański|Wilhelma Orańskiego]] pokonały katolicką armię króla [[Jakub II Stuart|Jakuba II]]{{R|theirishstory}}.
* '''1740''' – [[mała epoka lodowa]] spowodowała [[Klęska głodu w Irlandii (1740–1741)|klęskę głodu]].
* '''1778–93''' – uchwalono ''[[Akty ulżenia katolikom]]''{{R|pwn}}.
* '''1798''' – wybuchła [[rewolucja irlandzka]]{{R|pwn}}.
* '''1 stycznia 1801''' – uchwalono [[Akt Unii z 1800]]; Królestwo Irlandii zostało połączone z [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], tworząc [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
* '''1803''' – wybuchła druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista [[Robert Emmet]] bez sukcesu próbował przejąć [[zamek w Dublinie]]{{R|libraryireland}}.
* '''3 maja 1831''' – wybuchła [[irlandzka wojna o dziesięcinę]] (''Tithe War'').
* '''1836''' – uchwalano ustawę zmniejszającą dziesięcinę; koniec wojny.
* '''1842''' – założono [[Młoda Irlandia|Młodą Irlandię]].
* '''1845-1849''' – [[Wielki głód w Irlandii (1845-1849)|wielki głód w Irlandii]]{{R|pwn}}.
* '''grudzień 1848''' – wybuchła epidemia [[cholera|cholery]]{{R|historiairlandii}}.
* '''6 grudnia 1922''' – Ulster formalnie opuścił Wolne Państwo Irlandzkie{{R|wyspa}}.
* '''24 maja 1923''' – koniec wojny domowej{{R|wyspa}}.
* '''11 grudnia 1931''' – parlament brytyjski uchwalił „[[Statut Westminsterski (1931)|Statut westminsterski]]”{{R|wyspa}}.
* '''18 grudnia 1936''' – IRA została zdelegalizowana{{R|wyspa}}.
* '''1 lipca 1937''' – Irlandczycy przyjęli w referendum konstytucję{{R|wyspa}}.
29 473

edycje