Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 18 bajtów, 3 lata temu
m
drobne redakcyjne
 
=== Katastrofy naturalne ===
Częste są tajfuny, zwłaszcza latem i jesienią. W roku 1970 rekordowy cyklon zabił około 500 tysięcy ludzi, co było jedną z największych klęsk żywiołowych XX wieku. Cyklon tropikalny z 1991 roku zabił około 100 tysięcy osób i spowodował ogromne straty. W latach dziewięćdziesiątych wystąpiło 16 cyklonów. Ponadto duże wahania stanów wód powodują katastrofalne powodzie na większej części kraju. Ponadto w listopadzie 2007 roku przez południową część Bangladeszu przeszedł [[cyklon Sidr]], zabijając ok. 2000 osób.
 
=== Problemy ekologiczne ===
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!  L.p.
! Prowincja
! Nazwa<br /> bengalska
|}
 
Nazwa każdej prowincji pochodzi odpowiednio od jej stolicy administracyjnej.
Prowincje z kolei są podzielone na 66 dystryktów.
 
 
{{osobny artykuł|cyklon Bhola|wojna o niepodległość Bangladeszu}}
W 1970 ówczesny Pakistan Wschodni został spustoszony przez [[cyklon Bhola]], który spowodował śmierć około pół miliona osób. Działania rządu pakistańskiego były niewystarczające, co spowodowało pogorszenie i tak już napiętych stosunków między nim a Bengalczykami. Czarę goryczy przelało niedopuszczenie do objęcia funkcji premiera przez [[Sheikh Mujibur Rahman|Mujibura Rahmana]], mimo że jego partia, [[Liga Awami]], zdecydowanie wygrała wybory. Prezydent Pakistanu, generał [[Yahya Khan]], w porozumieniu z [[Zulfikar Ali Bhutto|Zulfikarem Alim Bhutto]], liderem [[Pakistańska Partia Ludowa|Partii Ludowej]], udaremnił zwołanie parlamentu i bezskutecznie usiłował stłumić ruch niepodległościowy, aresztując Mudżibura Rahmana 25 marca 1971 r. i ogłaszając stan wyjątkowy w Pakistanie Wschodnim. Zamach na demokrację przerodził się w falę krwawych represji: w ramach [[operacja Searchlight|operacji "Searchlight"]] armia pakistańska wymordowała w [[delta Gangesu|delcie Gangesu]] ok. 1-11–1,5 miliona cywilów i dopuściła się dużej liczby ok. 200 000 gwałtów. Mimo krwawej okupacji kraju [[wojna o niepodległość Bangladeszu]] nie wygasła, prowadzona metodami partyzanckimi pod dowództwem pułkownika [[M.A.G. Osmani]]ego. 17 kwietnia 1971 sformowany został na wygnaniu pierwszy rząd Bangladeszu. Armia indyjska wspomogła partyzantkę Bangladeszu, wkraczając 22 listopada 1971 roku na teren [[Bengal Wschodni|Bengalu Wschodniego]]<ref>Jan Rydel, ''Trzeci Świat'' [w:] ''Najnowsza historia świata 1945-1995'', t. II, Kraków 1997, s. 102-103</ref>.
 
[[Plik:Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg|150px|right|thumb|190px|Twórca niepodległego Bangladeszu [[Sheikh Mujibur Rahman]]]]
16 grudnia armia pakistańska skapitulowała. Władzę przejęła Liga Ludowa pod przewodnictwem Mujiba który to początkowo próbował przekształcić Bangladesz w państwo socjalistyczne<ref>Mascarenhas, A (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder & Stoughton, London. ISBN 0-340-39420-X. OCLC 13004864 16583315 242251870.</ref>. Przyjęta w grudniu 1972 roku konstytucja uznała świeckość, demokrację, wolność i [[socjalizm]] za filary państwowości kraju<ref>Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin. s.388. ISBN 0-395-73097-X.</ref>. Założenia nowej polityki gospodarczej były wzorowane na Indiach. Rząd rozpoczął realizację państwowych programów edukacyjnych, kanalizacyjnych, żywnościowych, zdrowotnych, w całym kraju dostarczano wodę i montowano sieć elektryczną. Plan pięcioletni z 1973 roku ukierunkował inwestycję państwową w dziedzinie rolnictwa i infrastruktury wiejskiej<ref>UNESCAP, Integration of Poverty Alleviation and Social Sector Development into the Planning Process in Bangladesh (2006-07-07). "Mujib's policies" (PDF).</ref>. Bangladesz zobowiązał się do sekularyzmu jednak Mujib stopniowo zbliżył się do politycznego islamu. Rząd pod wpływem islamizmu zakazał hazardu, produkcji i sprzedaży alkoholu<ref>Raman, B. (2006-08-29). "Mujib and Islam" (PHP)</ref>. W 1974 roku znormalizowano stosunki z Pakistanem<ref>Raman, B. (2006-08-29). "Mujib and Islam" (PHP)</ref>. Tymczasem przeludnienie, korupcja i brak kapitału zagranicznego pogłębiły kryzys gospodarczy i anarchizowały społeczeństwo. Rozwijały się grupy opozycji islamistycznej i [[komunizm|komunistycznej]]. Niezadowolenie obróciło się przeciw Lidze Ludowej i Mudżiburowi Rahmanowi.
 
15 sierpnia 1975 roku grupa oficerów zaatakowała czołgami rezydencję prezydencką oraz zabiły Mujiba, jego rodzinę i pracowników rezydencji. Z masakry udało się przeżyć tylko jego córkom, Sheikh Hasiną Wajed i Sheikh Rehaną<ref>Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin. s. 389. ISBN 0-395-73097-X.</ref>. W zamach powiązany mógł być [[Central Intelligence Agency|CIA]] i ambasador [[Stany Zjednoczone|USA]] w Dhace<ref>"Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman". 2006-07-07.</ref>. Przywódcy puczu wkrótce sami zostali obaleni, a seria zamachów i zabójstw politycznych sparaliżowała kraj<ref>Maniruzzaman, Talukder, "Bangladesh in 1975: The Fall of the Mujib Regime and Its Aftermath," Asian Survey, 16, No. 2, February 1976, 119–29.</ref>. Przez następne 15 lat wprowadzono rządy wojskowe, które utrzymywały cały czas stan wyjątkowy. W czasie ich rządów prowadzono roboty publiczne i dokonano [[reprywatyzacja|reprywatyzacji]] sektora państwowego. Bangladesz rezygnując ze świeckości, zwrócił się w stronę państw arabskich. Jednak cały czas wybuchały antyrządowe demonstracje. Bezrobocie i niski poziom życia oraz zależność od pomocy z zagranicy stały się także podłożem do nastrojów antyindyjskich, szczególnie gdy w [[Asam]]ie wybuchły zamieszki skierowane przeciwko uchodźcom z Bangladeszu. Odżył również konflikt o wody [[Ganges]]u.
 
W grudniu 1990 roku prezydent [[Hossain Mohammad Ershad]] został zmuszony do rezygnacji. W lutym 1991 roku odbyły się wybory, w których zwyciężyła Narodowa Partia Bangladeszu, pod przewodnictwem [[Chaleda Zia|Khaledy Zia]]. Po wyborach w 1996 roku na czele rządu stanęła [[Sheikh Hasina Wajed]], córka Mudżibura Rahmana, przywódczyni Ligi Ludowej. W 2001 [[Narodowa Partia Bangladeszu]] pod przewodnictwem Khaledy Zia powróciła do władzy. Na przełomie maja i czerwca 2006 Bangladeszem wstrząsały strajki i zamieszki. Do tego doszły blokady dróg wiodących do Dhaki. W styczniu 2007 po kolejnych zamieszkach władzę objął tymczasowy rząd pod kierownictwem [[Fakhruddin Ahmed|Fakhruddina Ahmeda]]. Pełnił on swoje obowiązki do czasu wyborów parlamentarnych w grudniu 2008, w których zwycięstwo odniosła Liga Awami. Jej przywódczyni, [[Sheikh Hasina Wajed]], 6 stycznia 2009 objęła stanowisko szefa rządu.
 
== Demografia ==
[[Bengalczycy]] stanowią 98% ludności, pozostali to głównie [[Biharczycy]]. W latach 1950-20051950–2005 liczba ludności kraju zwiększyła się o 97 mln, głównie w wyniku wysokiego przyrostu naturalnego osiągającego w 2004 roku 2,08%. Przeciętna długość życia wynosi 61,7 roku i należy do najniższych w świecie. 57% ludności to analfabeci. Bangladesz należy do najgęściej zaludnionych (1040 os./km²) i najsłabiej zurbanizowanych krajów świata. Główne miasta to [[Dhaka|Dakka]], [[Ćottogram]] i [[Khulna]].
 
{| class="wikitable sortable" width="60%"
 
=== Literatura ===
[[Język bengalski]] cieszy się bogatym dziedzictwem literatury wspólnym z indyjskim regionem [[Bengal Zachodni|Bengalu Zachodniego]]. Pochodząca z VIII w. [[Charyapada]] jest najwcześniejszym tekstem w języku bengalskim. Średniowieczna bengalska literatura była zwykle o tematyce religijnej (np. pieśni [[Ćandidas]]a) lub też zaczerpnięta z innych języków (m. in. twórczość [[Alaol]]a). Największy rozkwit kultury bengalskiej przypada na XIX w., kiedy to to tworzyli m.in. [[Rabindranath Tagore]], [[Michael Madhusudan Dutt]], [[Kazi Nazrul Islam]], [[Jasimuddin]], [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] i [[Ishwar Chandra Vidyasagar]]. Obecnie jednym z najbardziej znanych twórców literackich Bangladeszu jest [[Humayun Ahmed]], będący również uznanym scenarzystą i reżyserem.
 
=== Media ===
W Bangladeszu ukazuje się około 200 gazet codziennych i 1800 czasopism. Mimo to jedynie 15% populacji regularnie czyta. Jest to spowodowane wysokim analfabetyzmem w kraju i wciąż jeszcze wysokim poziomem ubóstwa. Dość powszechne jest natomiast słuchanie radia, zarówno rozgłośni lokalnych, jak i ogólnokrajowych. Istnieje również kontrolowany przez państwo kanał telewizyjny oraz coraz prężniej rozwijające się kanały prywatne<ref>[http://www.odyssei.com/pl/culture/bangladesz.php Odyssei.com – kultura i obyczaje]</ref>.
 
== Opieka zdrowotna ==
Bangladesz należy do krajów, gdzie występują poważne problemy zdrowotne, a duża część społeczeństwa jest niedożywiona. Szacuje się, że braki [[żelazo|żelaza]] ludności Bangladeszu powodują utratę nawet 7,9% PKB tego kraju<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Horton | imię = S. | nazwisko2 = Ross | imię2 = J. | tytuł = The economics of iron deficiency | url = https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:4vqmV2s00D8J:www.idpas.org/pdf/2206TheEconomicsofIronDeficiency.pdf+Horton+S.+Ross+The+economics+of+iron+deficiency&hl=pl&gl=fr&pid=bl&srcid=ADGEESj7Jsp0lY2ieb2EvyX220EV3FWYK-lRwXjmy2ddQCKbDRgC9D815qDmg0qN4WDcTKfb9W_r41EgmJdA1xqAWmMCJwH_CEzAd_wrOaRqcphKaIBukSuKZMsw05SR6-eSIHpyMfl3&sig=AHIEtbSE7IBDYAmpLDjayDUW6PqBEnBHhQ | wydanie = 28 | wydawca = | miejsce = | data = | rok = 2003 | miesiąc = | strony = 51-7551–75 | część = 1 | tytuł części = | seria = Food Policy| id = | isbn = | doi =10.1016/S0306-9192(02)00070-2 | język = en}}</ref>.
 
{{Uwagi}}