Rijeka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 53 bajty ,  4 lata temu
WP:SK+ToS+Bn, drobne redakcyjne
(→‎Zabytki: drobne techniczne)
(WP:SK+ToS+Bn, drobne redakcyjne)
{{Miasto infobox
|nazwa = Rijeka
|nazwa oryginalna =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|herb =
|flaga =
|dopełniacz nazwy = Rijeki
|dewiza =
|przydomek =
|państwo = HRV
|1. jednostka administracyjna = [[Primorsko-goranskaŻupania županijaprimorsko-gorska|Primorskoprimorsko-goranskagorska]]
|data założenia =
|prawa miejskie =
|stanowisko zarządzającego = burmistrz
|zarządzający = Vojko Obersnel
|wysokość = 0
|rok = 2011
|liczba ludności = 128 735<ref name="ludność" />
|gęstość zaludnienia = 2926
|numer kierunkowy = 051
|tablice rejestracyjne = RI
|podział miasta = 7 dzielnic
|plan miasta =
|stopniN = 45 |minutN = 19 |sekundN =
|stopniE = 14 |minutE = 25 |sekundE =
|commons = Rijeka
|wikinews =
|wikicytaty =
|wikisłownik =
|www = http://www.rijeka.hr
}}
[[Plik:GradskitoranjRijeka.jpg|thumb|242px|Rijeka, [[Zegar wieżowy|wieża zegarowa]]]]
[[Plik:Theatre of Ivan pl. Zajc, Rijeka.jpg|thumb|242px|HNK Ivana pl. Zajca]]
'''Rijeka''' ([[język chorwacki|chorw.]] „rzeka”; [[język włoski|wł.]] ''Fiume'' - „rzeka”, [[język niemiecki|niem.]] ''St. Veit am Flaum'', także ''Pflaum'') – miasto w północno-zachodniej [[Chorwacja|Chorwacji]], nad [[Zatoka Rijecka|Zatoką Rijecką]] [[Morze Adriatyckie|Morza Adriatyckiego]]. Leży na wzgórzach u podnóża masywu [[Park Narodowy Risnjak|Risnjak]]. Liczy 128 tys. mieszkańców<ref name="ludność">{{cytuj stronę |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/htm/H11_Zup31_3735.html |tytuł=POPISANE OSOBE, KUĆANSTVA I STAMBENE JEDINICE, PRVI REZULTATI POPISA 2011. |język=hr |data dostępu=2012-05-16}}</ref>. Stolica i największe miasto [[Primorsko-goranskaŻupania županija|Primorskoprimorsko-goranskiejgorska|żupanii županijiprimorsko-gorskiej]].
 
[[Ośrodek przemysłowy]] kraju i największy chorwacki [[port wodny|port handlowy]] (m.in. dowóz ropy naftowej), rybacki i tranzytowy. Rozwinięty [[przemysł]]: stoczniowy, maszynowy, chemiczny, papierniczy, materiałów budowlanych, włókienniczy i spożywczy. Znajduje się tu rafineria ropy naftowej z rurociągiem naftowym do rafinerii w [[Sisak]]u oraz [[Lotnisko|port lotniczy]].
 
== Historia ==
Największe znaczenie i świetność miasto przeżywało w [[Średniowiecze|średniowieczu]] – dogodne położenie sprzyjało bogaceniu się na handlu, wysokie mury chroniły przed najeźdźcami. Rijeka należała początkowo do Chorwacji, następnie przeszła we władanie [[Węgry|węgierskie]], a w XV wieku pod rządy [[Habsburgowie|Habsburgów]]. W 1723 proklamowana "wolnym„wolnym portem"portem”. W XIX wieku rozwój gospodarczy; od 1870 samodzielna jednostka administracyjna wchodząca w skład [[Kraje Korony Świętego Stefana|Krajów Korony Świętego Stefana]] – węgierskiej części dualistycznych [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]].
 
Początkowo po [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] miasto stało się przedmiotem sporów pomiędzy [[Włochy|Włochami]] a nowo powstałym [[Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców|Królestwem Serbów, Chorwatów i Słoweńców]]. W czasie negocjacji dotyczących przyszłości Rijeki miasto zajął włoski awanturnik [[Gabriele d'AnnunzioD’Annunzio|Gabriele d’Annunzio]] (1919) i proklamował objęcie władzy na tym obszarze ([[Regencja Carnaro]]).
 
W 1920 Włochy oraz Królestwo SHS porozumiały się i powstało [[Wolne Miasto RijekaFiume|Wolne Miasto Rijeka (Fiume)]], jednak w 1924 uległo ono podziałowi – większość terytorium i samo miasto zostało przyłączone do Królestwa Włoch. Granica pomiędzy Rijeką a miejscowością [[Sušak]] biegła jak dawna granica pomiędzy terytorium Rijeki i [[Trójjedyne Królestwo Chorwacji, Slawonii i Dalmacji|Królestwem Chorwacji]] (autonomicznym regionem w węgierskiej części Austro-Węgier).
 
Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] w 1947 miasto oficjalnie zostało przyłączone do Jugosławii.