Historia szermierki: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 39 bajtów ,  3 lata temu
m
Od zarania dziejów ludzie żyjący we wszystkich kręgach kulturowych i [[cywilizacja]]ch wykorzystywali [[broń biała|broń białą]] w najrozmaitszych jej postaciach. Służyła ona zarówno jednostkom jak i całym [[armia|armiom]] do rozstrzygania sporów, [[obrona|obrony]] i prowadzenia [[zawojowanie|podbojów]]. Sztuka władania [[broń biała|bronią białą]] była więc przede wszystkim umiejętnością użytkową, przydatną przy pojedynkach i działaniach wojennych. [[maczuga (broń)|Maczuga]], [[włócznia]] i [[topór]] należały do najważniejszych broni używanych w walce zanim w [[Epoka brązu|epoce brązu]] rozpowszechniły się [[miecz]]e i [[Tarcza (uzbrojenie)|tarcze]]. Na początku były to [[chopeszChepesz|chopesze]]e, a następnie miecze właściwe. Rozliczne opisy walk na miecze, a także wiele innych rodzajów broni, odnaleźć można w prastarych [[Podanie (literatura)|podaniach]] i [[Pieśń (gatunek literacki)|pieśniach]]. [[Biblia]] opisuje pojedynek [[Dawid (król Izraela)|Dawida]] z [[Goliat]]em. W [[Iliada|''Iliadzie'']] [[Homer]]a [[Hektor (syn Priama)|Hektor]] przyjmuje wyzwanie [[Achilles]]a.
 
== Starożytność ==
Studiując malowidła ścienne z dworu [[faraon]]a w Górnym [[Luksor]]ze (z około 1200 roku p.n.e.) można spostrzec, że w [[Starożytny Egipt|Starożytnym Egipcie]] organizowano zawody, podczas których zawodnicy walczyli z użyciem drewnianych [[Palcat (broń)|palcatów]], używali też [[Tarcza (uzbrojenie)|tarcz]] i zakładali swego rodzaju osłony na twarz. Sędzia posługiwał się chorągiewkami w kolorze zielonym i czerwonym. A publiczność, jak wywnioskować można z malowideł, pochodziła z wielu krajów.
 
[[Starożytny Rzym|Rzymianie]], którzy mieli zwyczaj uczęszczać do sal ćwiczeń fizycznych (tzw. [[Gimnazjum|gimnazjów]]) i do [[termy|łaźni]] często ćwiczyli walcząc ze sobą [[kij]]kamikijkami, na których końcach znajdowało się coś na kształt kulki. O podejściu rzymian do walk można dowiedzieć się sporo ze spisanych przez nich reguł i zasad. W kontekście starożytnego Rzymu nie sposób nie wspomnieć o walkach [[gladiator]]ów, wywodzących się z [[rytuał]]ów [[Etruskowie|kultury Etruskiej]], które toczono podczas igrzysk organizowanych przez cesarzy (z okazji święta lub wygrania jakiejś ważnej bitwy). Gladiatorzy byli specjalnie szkolonymi niewolnikami. Ich walki niewiele miały wspólnego z pojedynkami z późniejszych czasów. Jeśli odmówili wyjścia na arenę karani byli śmiercią, wobec niezbyt aktywnych gladiatorów stosowano [[chłosta|chłostę]] i wypędzano ich na arenę prętami z żelaza rozpalonego do czerwoności. Walki odbywały się na śmierć i życie. Los pokonanego gladiatora spoczywał w rękach organizatora igrzysk i publiczności. Wygrany jednak otrzymywał wolność i zyskiwał podziw społeczności. Były to wówczas widowiska, które wzbudzały ogromne zainteresowanie tak wśród [[Patrycjusze|patrycjuszy]] jak i zwyczajnych obywateli Rzymu.
 
== Średniowieczne – czasy ciężkich mieczów i jeszcze cięższych zbroi ==
W owym czasie wyróżnić można trzy typy [[pojedynek|pojedynków]]: [[Pojedynek sądowy|pojedynki sądowe]] (tzw. Sądy Boże), pojedynki [[Honor (etyka)|honorowe]] i pojedynki [[Rycerstwo|rycerskie]]. Sądy Boże były zbrojnymi pojedynkami oskarżyciela z oskarżonym – wierzono wówczas, że winny musi przegrać bo jak to wyraził [[Augustyn z Hippony|św. Augustyn]]: ''Podczas pojedynku typu sąd boży Pan Bóg patrzy szeroko otwartymi oczyma, bacząc, by niewinnemu nie stała się krzywda''. Sądy Boże były pojedynkami na śmierć i życie. Przed walką uzgadniano co w walce wolno, a czego nie wolno. Można było jednak posłużyć się zastępcą, którego zwano ''championem''.
 
W kulturze [[Dwór monarszy|dworskiej]] rozkwitł zwyczaj organizowania [[Turniej rycerski|turniejów rycerskich]]. Turnieje takie wywodziły się z ćwiczeń wojskowych (przygotowywać miały do realnych pojedynków wojennych) były też jednocześnie pewna formą dworskiej rozrywki. W pojedynkach stosowano broń tępą lub ostrą. Takie "zabawy" często kończyły się jednak niejednokrotnie ciężkimi ranami lub [[śmierć|śmiercią]] biorących w nich udział rycerzy. Ogłaszano je na kilka miesięcy wcześniej by rycerze z odległych krajów mogli przybyć na czas. Jeśli, jakaś dama złożyła oświadczenie, że dany rycerz zachował się wobec niej w sposób łamiący etykietę dworską był wykluczany z udziału w turnieju. Na dziedzińcach [[zamek|zamków]] lub pod murami miasta budowano amfiteatralną widownię z lożą dla książąt, księżniczek i dam dworu a miastu nadawano odświętny wygląd. Z okazji tej do miast ściągali też wędrowni [[Trubadurzy (literatura)|trubadurzy]], sztukmistrzowie i linoskoczkowie – niektórzy z nich występowali podczas wystawnej uczty wystawianej wieczorem na [[zamek|zamku]].
 
Z tego okresu wywodzą się też tak zwane [[Etos rycerski|zasady rycerskie]] ([[kodeks rycerski]]) w tym zasada równych szans (walczący byli uzbrojeni w równorzędną broń, oddawali honor przed i po walce). Walczono na [[miecz]]e i [[Kopia (broń)|kopie]] (pieszo i konno) oraz na [[topór|topory]] i [[Halabarda|halabardy]]. Zwycięzcy zyskiwali chwałę i sławę (wymienić tu można na przykład [[Zawisza Czarny z Garbowa|Zawiszę Czarnego]] – jednego ze znakomitszych rycerzy tamtych czasów). Znana też jest legenda o [[celtowie|celtyckim]] [[Król Artur|królu Arturze]] i jego [[Rycerze Okrągłego Stołu|dwunastu rycerzach]], którzy jak inni [[błędny rycerz|''błędni rycerze'']] przemierzali Europę w poszukiwaniu godnych rywali, i potykali się z nimi dla sławy.
 
== Szabla – broń z Azji upowszechniona w Europie wschodniej ==
[[Szabla]] wywodzi się z Azji Centralnej - powstała tam około V–VI wieku. [[Lud koczowniczynomada|Ludy koczownicze]], które zamieszkiwały na rozległych [[step]]ach wschodu Europy i Azji, prowadziły taki tryb życia, który wiązał się z [[Jazda konnaJeździectwo|jazdą konną]]. Skoro spędzano większość czasu na koniu, na koniu też walczono. Broń przybrała więc cechy, które czyniły ją przydatną w walkach pomiędzy jeźdźcami. A walki takie nie miały, jak w przypadku walki pieszej, długotrwałego charakteru. Pojedynek często rozstrzygał jeden mocny, celny cios zadany w górną część ciała (głowę, szyję albo bok) podczas mijania przeciwnika cwałującego na koniu. Podczas gdy budowa miecza nadaje się dobrze do rąbania to krzywizna umożliwia krojenie. Wobec lżej osłoniętego przeciwnika (np. odzianego w kilka warstw tkanin) zakrzywiona broń jest więc skuteczniejsza – tkaniny mogą wyhamować energię miecza broń z krzywizną natomiast z łatwością je rozetnie. Powyższe wyjaśnia zarówno budowę szabli jak i zasady władania nią.
 
Pierwsze szable miały stosunkowo niedużą krzywiznę i przywędrowały do Europy wraz z [[Awarowie|Awarami]], jednak wówczas nie przyjęły się. Rozpowszechniły się dopiero gdy pojawiły się ponownie się, około XV w. przy kontaktach z [[Turcy|Turkami]] (wtedy też przyjęto je w świecie [[arabowie|arabskim]]), najpierw przede wszystkim jako broń warstw niższych, w XV wieku miały jeszcze często prostą, mieczowatą rękojeść. W Europie zachodniej szable nigdy nie zyskały popularności. Natomiast w Europie środkowo-wschodniej (na Węgrzech i w Polsce) w XVI i XVII wieku nastąpił jej prawdziwy rozkwit. Podczas gdy w Europie zachodniej popularność zdobywała szpada, w krajach wschodnich (na Węgrzech, w Polsce i na Rusi), narażonych na nieustanne, ciągle powtarzające się wojny z ludami Wschodu (Turkami, Tatarami), przyswojono sobie szable przydatne w walkach konnych. Przykładowo Polacy wyśmiewali francuskie rożny (czyli szpady), pogardliwie odnosili się też do podstępnych metod walki proponowanych przez mistrzów z Włoch. Wyjątkiem byli tu być może niektórzy bardziej kosmopolitycznie nastawieni możnowładcy, którzy w pewnym okresie wraz z modą na stroje i język francuski zainteresowali się też francuskimi szpadami. Głownia wczesnych szabel na Węgrzech miała niewielką krzywiznę. Wzorowano je na szablach [[Turcy|turków]], miały bardzo długie jelca mieczowe. Ten rodzaj szabli, rozpowszechniony także w Polsce, przekształcił się w szablę [[Husaria|husarską]], którą uznaje się za najbardziej uniwersalną szablę świata. Była ona wyważona zarówno do cięć zamachowych z ramienia, a także do cięć bezpośrednich.
== Koniec wieku XIX – narodziny szermierki sportowej ==
[[Plik:Salle Wagram-Gaudin-Tainturier-1927.jpg|thumb|300px|right|Pojedynek szermierczy w [[Paryż|paryskiej]] hali Wagram w [[1927]] roku.]]
W XIX wieku praktyki szermiercze, do tej pory użyteczne przede wszystkim w starciach wojskowych i pojedynkach osobistych, szukały swoich nowych form ekspresji. Już w XVIII wieku zaznaczył się nurt zgodnie z którym ćwiczenia szermiercze traktowano jako pewną formę doskonalenia ruchowego i duchowego. Taką rozrywkę praktykowały ówczesne elity. Prowadzono też różnego rodzaju pokazy, podczas których widzowie podziwiali styl i złożoność działań szermierczych. Pewną nową formą szermierki, która pojawiła się w XIX wieku, była też wspomniana już wyżej akademicka [[menzura (pojedynek)|menzura]]. Jednak, choć można odnaleźć pewne wzmianki o zawodach szermierczych z końca XVII wieku (były to słynne turnieje z okazji święta kwiatów w [[Tuluza|Tuluzie]]), przez niemal cały wiek XIX nikt nie organizował zawodów, w których na przykład punktowano by zawodników i wyłaniano zwycięzców. Takie turnieje rozpoczęto organizować dopiero w końcu XIX wieku początkowo wewnątrz samych klubów szermierczych, potem były to zawody miejskie, dalej krajowe i w końcu międzynarodowe. W ten sposób ostatecznie narodziła się szermierka sportowa, która w zasadzie w pewnych formach sportowych była przez elity praktykowana już od początku XIX wieku. W 1896 roku z inicjatywy francuskiego działacza [[baron]]a [[Pierre de Coubertin]]a, notabene zapalonego [[Szermierka sportowa|szermierza]] i [[jeździectwo|jeźdźca]], zorganizowano dużą międzynarodową imprezę nawiązując do starożytnych igrzysk olimpijskich – odtąd imprezy te stały się powszechnie znane jako (nowożytne) igrzyska olimpijskie. W ramach pierwszych igrzysk w Atenach rozegrano też konkursy szermierczych mistrzostw świata (wówczas walki rozgrywano na świeżym powietrzu do jednego trafienia, dopiero z czasem zwiększono ilość trafień w walce i walki przeniesiono do sali). Powstała w owym czasie szermierka sportowa borykała się z niejednolitością przepisów. Duży wpływ na ich uporządkowanie miało powstanie w 1914 roku [[Międzynarodowa Federacja Szermiercza|FIE]]. Opracowując przepisy dla floretu opierano się na prawidłach z Francji i z Włoch a odnośnie szabli na prawidłach węgierskich.
 
Drugą sprawą jaka stała się wyzwaniem dla powstałej szermierki sportowej była sprawa zapewnienia obiektywnego sędziowania. Z uwagi na specyfikę szermierki o pomyłkę bardzo łatwo a jeszcze łatwiej o spory powstające na tym gruncie. Do czasu wprowadzenia aparatów elektrycznych (dla szpady w 1936, dla floretu w 1955 i szabli w 1988 roku) dużo zależało od klasy sędziego, a zawodnicy uciekali się do iście teatralnych gestów chcąc w ten sposób wpłynąć na decyzje sędziującego (po części ma to miejsce nadal do dziś, szczególnie we florecie i szabli gdzie obowiązują konwencje). Wprowadzanie aparatów szermierczych w kolejnych broniach wywoływało pewne „wstrząsy” wpływając na nauczanie, styl i psychologię walki szermierczej.
| 35
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| align="left" | jako {{flaga|BRD}} [[NiemcyRepublika ZachodnieFederalna Niemiec (1949–1990)|RFN]]
| style="background:#F7F6A8;" | 7
| style="background:#DCE5E5;" | 8
 
== Zobacz też ==
* [[Szermierka sportowa|szermierka]]
* [[pojedynek]]
* [[broń biała]]
* [[Menzura (pojedynek)|menzura – szermierka akademicka]]
* [[Polski kodeks honorowy|Polski Kodeks Honorowy]]
 
== Bibliografia ==