Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 9 bajtów, 3 lata temu
m
|opis zdjęcia = Kałuszyn – zdjęcie lotnicze znad wschodniej części miasta w kierunku zachodnim
|herb = POL Kałuszyn COA.svg
|flaga =
|dewiza =
|województwo = mazowieckie
|powiat = [[powiat miński|miński]]
|gmina = [[Kałuszyn (gmina)|Kałuszyn]]
|aglomeracja = warszawska
|data założenia =
|prawa miejskie =
|stanowisko zarządzającego =
|zarządzający = Marian Soszyński
|powierzchnia = 12,3<ref name="gus">{{cytuj pismo |tytuł=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015&nbsp;r. |url=http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/7/12/1/powierzchnia_i_ludnosc.pdf |wydawca=[[Główny Urząd Statystyczny]] |miejsce = Warszawa |issn=1505-5507 |data=2015-07-22 |strony=101 |data dostępu=2015-10-13|url=http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/7/12/1/powierzchnia_i_ludnosc.pdf|strony=101}}</ref>
|wysokość =
|rok = 31.12.2014
|liczba ludności = 2938<ref name="gus" />
|gęstość zaludnienia = 239<ref name="gus" />
|strefa numeracyjna = 25
|kod pocztowy = 05-310
|współrzędne = 52°12′30″N, 21°48′42″E
|TERYT = 1142012094
|SIMC =
|slogan =
|adres urzędu miasta = ul.&nbsp;Pocztowa 1<br />05-310&nbsp;Kałuszyn
|commons = Category:Kałuszyn
|wikipodróże =
|wikinews =
|wikicytaty =
|wikisłownik = Kałuszyn
|www = http://www.kaluszyn.pl
|bip =
}}
 
ImageSize = width:350 height:250
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
id:gray1 value:gray(0.8)
DateFormat = yyyy
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
bar:1995 color:gray1 width:1
from:0 till:2834 width:15 text:2834 textcolor:red fontsize:8px
bar:2000 color:gray1 width:1
from:0 till:2887 width:15 text:2887 textcolor:red fontsize:8px
bar:2004 color:gray1 width:1
from:0 till:2877 width:15 text:2877 textcolor:red fontsize:8px
bar:2006 color:gray1 width:1
from:0 till:2903 width:15 text:2903 textcolor:red fontsize:8px
bar:2010 color:gray1 width:1
from:0 till:2921 width:15 text:2921 textcolor:red fontsize:8px
</timeline>
 
* Piramida wieku mieszkańców Kałuszyna w 2014 roku <ref>[http://www.polskawliczbach.pl/Kaluszyn#dane-demograficzne http://www.polskawliczbach.pl/Kaluszyn], w oparciu o dane GUS.</ref>.
<br />[[Plik:Piramida_wieku_KaluszynPiramida wieku Kaluszyn.png|690x480px]]
 
== Historia ==
Kałuszyn dzięki staraniom możnego rodu [[Opaccy|Opackich]], otrzymał w 1718 [[prawa miejskie]], nadane przez króla [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]]. W czasie kampanii napoleońskiej miasto zostało zniszczone. Podczas [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]], trzykrotnie doszło do walk w mieście.
 
[[I bitwa pod Kałuszynem]] odbyła się 17 lutego 1831 podczas [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]] w okolicach Kałuszyna [[dywizja]] generała [[Franciszek Żymirski|Franciszka Żymirskiego]], licząca 7 [[baon]]ów, 8 [[szwadron]]ów i 14 dział, toczyła opóźniające walki odwrotowe z przeważającymi siłami [[Imperium Rosyjskie|rosyjskimi]] tworzącymi przednią straż armii rosyjskiej [[Iwan Dybicz Zabałkański|Iwana Dybicza]]. 2 kwietnia tego roku stoczono [[II bitwa pod Kałuszynem|II bitwę pod Kałuszynem]]. [[III bitwa pod Kałuszynem|III bitwę]] miała miejsce 10 lipca 1831 podczas [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]], kilka dni przed bojem spotkaniowym [[II bitwa pod Mińskiem Mazowieckim|pod Mińskiem Mazowieckim]] przednia straż [[Królestwo Polskie (kongresowe)|polskiego]] [[Korpus (wojsko)|korpusu]] generała [[Wojciech Chrzanowski|Wojciecha Chrzanowskiego]] stoczyła pod Kałuszynem bój z tylną strażą [[Imperium Rosyjskie|rosyjskiego]] korpusu [[Jewgienij Gołowin|Jewgienija Aleksandrowicza Gołowina]]. Siłami polskimi liczącymi 5 [[baon]]ówbaonów, 13 [[szwadron]]ówszwadronów i 8 dział dowodził generał [[Bonifacy Jagmin]]. Wojska polskie odniosły zdecydowane zwycięstwo biorąc do niewoli 1200 żołnierzy rosyjskich.
 
Kałuszynianie brali też czynny udział w [[powstanie styczniowe|powstaniu styczniowym]].
 
W czasie [[Kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej w 1939]], I Dywizja Piechoty Legionów im. [[Józef Piłsudski|Józefa Piłsudskiego]] podczas [[bitwa pod Kałuszynem (1939)|bitwy pod Kałuszynem]] stoczyła bój z 44. Infanterie-Regiment przyporządkowanym do SS-Regiment "Deutschland"„Deutschland”, który należał organizacyjnie do dywizji "Kempf"„Kempf”. Liczna ludność żydowska w 1941 została masowo wysiedlona do [[Getto warszawskie|getta w Warszawie]].
 
W 1991 Kałuszyn przystąpił do Stowarzyszenia Miast Pokoju.
Kałuszyn był ważnym obszarem osadnictwa [[Żydzi|żydowskiego]]. W XVII w. powstała samodzielna gmina żydowska, a pod koniec XVIII w. wzniesiono nową [[synagoga|synagogę]]. W 1827 w mieście było 145 domów i 1826 mieszkańców<ref>{{SgKP|III|728|Kałuszyn (2)}}</ref>. Żydzi stanowili 80% ogółu mieszkańców. Trudnili się oni głównie rzemiosłem, wielu pracowało przy produkcji [[talit|tałesów]] – żydowskich szali religijnych. Miasto było prężnym ośrodkiem [[Chasydyzm polski|ruchu chasydzkiego]].
 
Tuż przed [[I wojna światowa I|I wojną światową]] (1913) w Kałuszynie żyło 8257 Żydów oraz oraz 1413 chrześcijan. Żydzi prowadzili w tym czasie 105 sklepów, a ich średnie miesięczne zarobki wynosiły 150 rubli<ref>"Izraelita",„Izraelita” nr 35, 28.808. 1913, s. 2.</ref>. 50% Żydów było wówczas analfabetami. W okresie międzywojennym (1921) w Kałuszynie mieszkało 5033 Żydów, co stanowiło 82% ludności miasteczka.
 
W czasie niemieckiej okupacji większość kałuszyńskich Żydów została zamordowana. W 1941 rozstrzelano ok. {{formatnum:2000}} Żydów, których pochowano następnie na miejscowym cmentarzu. Likwidacja getta nastąpiła we wrześniu 1942.
== Zabytki ==
[[Plik:Church of the Assumption in Kałuszyn - 02.jpg|thumb|250px|[[Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława w Kałuszynie|Kościół pw. Wniebowzięcia NMP]]]]
 
=== Istniejące ===
* klasycystyczny ratusz i poczta z pierwszej połowy XIX w.,
 
== Zobacz też ==
* [[Parafiaparafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kałuszynie]]
 
{{Przypisy}}
{{Powiat miński (dawny)}}
 
[[Kategoria:Kałuszyn|! ]]
[[Kategoria:Miasta w województwie mazowieckim]]