Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 2320 bajtów ,  3 lata temu
brak opisu edycji
|przyczyna =
|terytorium = {{państwo|Libia|1951}}
|strona1 = {{Flaga|Libia|1969}} Wolny Ruch OficerskiWolnych Oficerów
|strona2 = {{Flaga|Libia|1951}} [[Królestwo Libii]]
|dowódca1 = {{Flaga|Libia|1969}} [[Muammar al-Kaddafi]]
Niepodzielną władze w Libii sprawował od 1951 roku (a więc daty ogłoszenia niepodległości) król [[Idris I]]. Władca zaprowadził [[monarchia absolutna|monarchię absolutną]], zakazał istnienia [[partia polityczna|partii politycznych]] a jego rządy oparte były na [[izolacjonizm]]ie<ref name=PWN>{{cytuj stronę|url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia-Historia;4574625.html|tytuł =Libia. Historia|opublikowany=encyklopedia.pwn.pl|język=pl}}</ref><ref>Blundy & Lycett 1987, s. 38–39; Kawczynski 2011, s. 7–9, 14; Bruce St. John 2012, s. 108.</ref>. Odkrycie dużych zasobów [[ropa naftowa|ropy naftowej]] w 1959 roku doprowadziło do szybkiego bogacenia się Libii będącej dotychczas jednym z najbiedniejszych państw świata. Z szybkiego wzrostu przychodów korzystał głównie rządzący monarcha co budziło niezadowolenie urzędników państwowych i zwykłych obywateli coraz bardziej skłaniających się do [[naseryzm]]u i innych form [[panarabizm|nacjonalizmów arabskich]]. W zamyśle nacjonalistycznej ideologii rząd królewski postrzegany był przez wielu mieszkańców jako pro[[izrael]]ski. Takie postrzeganie monarchii doprowadziło do nastrojów antykrólewskich i antyzachodnich protestów które nasiliły się po porażce sąsiedniego [[Egipt]]u w [[wojna sześciodniowa|wojnie sześciodniowej]] (pracownicy naftowi rozpoczęli [[strajk]] solidarnościowy z Egiptem a w [[Bengazi]] i [[Trypolis]]ie wybuchły zamieszki). W ostatnich latach dekady lat 60. rząd króla był coraz bardziej niepopularny. Scentralizowany system formalnie federalnej Libii pogłębiał tradycyjne podziały regionalne i plemienne<ref>Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 52; Kawczynski 2011, s. 15–16.</ref>. Kraj nadto trawiło powszechne zjawisko [[korupcja|korupcji]]<ref>Blundy & Lycett 1987, s. 51; Kawczynski 2011, s. 136.</ref>.
 
Przeciwko rządom króla spiskować zaczęła grupa wojskowych zrzeszonych w organizacji Wolny Ruch OficerskiWolnych Oficerów. Na czele spiskowcyspisku stał [[pułkownik]] [[Muammar al-Kaddafi]]. Ruch za cel postawił sobie odsunięcie rządzących drogą [[zamach stanu|puczu]]<ref name=BLKB>Blundy & Lycett 1987, s. 53; Kawczynski 2011, s. 19; Bruce St. John 2012, s. 139–140.</ref>.
 
== Przebieg ==
4 sierpnia 1969 Idris [[abdykacja|abdykował]] na rzecz swojego bratanka [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusiego]], który miał przejąć rządy w kraju 2 września 1969. Wolny Ruch Oficerski wykorzystał okres przejściowy i zdecydował o przeprowadzeniu operacji (wojskowi nadali jej kryptonim „Jeruzalem”) zamachu stanu 1 września kiedy ustępujący monarcha miał przebywać za granicą. O działalności wywrotowców wiedziała [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] agencja [[Central Intelligence Agency|CIA]] jednak jej funkcjonariusze zbagatelizowali doniesienia o możliwym przewrocie<ref name=BLKB>Blundy & Lycett 1987, s. 53; Kawczynski 2011, s. 19; Bruce St. John 2012, s. 139–140.</ref><ref>Kawczynski 2011, s. 18.</ref>.
 
Przewrót rozpoczął się w [[Bengazi]] i trwał około dwóch godzin. Oddziały wojskowe szybkona poparłyterenie siłycałego rewolucjonistówkraju ipoparły prędkorewolucjonistów. uzyskałyWojskowi kontrolęw nad [[Trypolis]]em i resztą kraju. Tego samegociągu dnia wojskowi zajęli lotniska, magazyny policyjne, stacje radiowe i biura rządowe w dwóch największych miastach. Al-Kadafi osobiście przejął kontrolę nad barakami Berka w Bengazi a [[Omar Meheisha]] zajął baraki w Trypolisie i baterie przeciwlotnicze. [[Khweldi Hameidi]]oraz aresztowałaresztowali księcia [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusi]]. iKsiążę zmusiłpod go doprzymusem zrzeczeniazrezygnował sięz roszczeń do tronu<ref>Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 57–59; Kawczynski 2011, s. 18.</ref>. Puczyści, nie dokonując przewrotu<ref>Kawczynski 2011, nies. napotkali18.</ref>. poważnegoZamach oporu,stanu został pierwotnie ogłoszony „białą rewolucję” (ze względu na bezkrwawy przebieg) a wobecpóźniej zwolennikówprzemianowany monarchyna użyli„rewolucję jedynie1 niewielkiejwrześnia” siły(ze względu na dzień w którym pucz miał miejsce)<ref>KawczynskiBruce 2011St John 2012, s. 18134.</ref>.
 
Wolny Ruch Oficerski wyłonił dwunastoosobowy dyrektoriat, który nazwano Radą Dowódczą Rewolucji. Przewodniczącym Rady, a więc de facto głową państwa został Kaddafi któremu przyznano stopień [[pułkownik]]a i tytuł dowódcy naczelnego sił zbrojnych<ref>Harris 1986, s. 15; Blundy & Lycett 1987, s. 64; Bruce St John 2012, s. 134.</ref>. Owo ciało ogłosiło Libię republikę i jeszcze 1 września wyznaczyło pierwszy rząd republikański<ref>[https://docs.google.com/fileview?id=0B7-KFQOKhAl1ZjAxNzkwMWItMGJhMS00NTg1LTk4NjgtOTRhZmIzYmQ4ZTI0&hl=en "Pierwszy dekret Rewolucji"] {{lang|ar}}, 1 września 1969, w [http://emerglobal.com/lex EMERglobal Lex]. Dostęp 31 marca 2010.</ref>.
 
W 1969 roku, [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] agencja [[Central Intelligence Agency|CIA]] spodziewała się że pewna część sił zbrojnych chce dokonać w Libii przewrotu. Mimo że CIA wiedziało o Ruchu Wolnych Oficerów to błędnie ignorowali grupę i skupili się na monitorowaniu rewolucyjnej grupy Czarnych Butów, założoną przez Abd al-Aziza asz-Szalahiego<ref name=BLKB>Blundy & Lycett 1987, s. 53; Kawczynski 2011, s. 19; Bruce St. John 2012, s. 139–140.</ref>. 4 sierpnia 1969 Idris [[abdykacja|abdykował]] na rzecz swojego bratanka [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusiego]], który miał przejąć rządy w kraju 2 września 1969.
 
== Przebieg przewrotu ==
1 września 1969, tzw. Wolny Ruch Oficerski, grupa około 70 młodych oficerów wojskowych, głównie ze służb komunikacyjnych, przejęła władzę i położyła kres libijskiej monarchii. Puczyści wykorzystali to że król wyjechał za granicę aby spędzić lato w [[Turcja|Turcji]] i [[Grecja|Grecji]]. Puczyści zamach przygotowali pod nazwą "Operacji Jeruzalem"<ref>Kawczynski 2011, s. 18.</ref>.
Przewrót rozpoczął się w [[Bengazi]] i trwał około dwóch godzin. Oddziały wojskowe szybko poparły siły rewolucjonistów i prędko uzyskały kontrolę nad [[Trypolis]]em i resztą kraju. Tego samego dnia wojskowi zajęli lotniska, magazyny policyjne, stacje radiowe i biura rządowe w dwóch największych miastach. Al-Kadafi osobiście przejął kontrolę nad barakami Berka w Bengazi a [[Omar Meheisha]] zajął baraki w Trypolisie i baterie przeciwlotnicze. [[Khweldi Hameidi]] aresztował księcia [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusi]] i zmusił go do zrzeczenia się roszczeń do tronu<ref>Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 57–59; Kawczynski 2011, s. 18.</ref>. Puczyści, nie dokonując przewrotu, nie napotkali poważnego oporu, a wobec zwolenników monarchy użyli jedynie niewielkiej siły<ref>Kawczynski 2011, s. 18.</ref>.
Ze względu na bezkrwawy charakter zamach stanu, został początkowo określony jako "biała rewolucja", a później został przemianowany na "rewolucję 1 września" (ze względu na dzień, w którym pucz miał miejsce)<ref>Bruce St John 2012, s. 134.</ref>.
 
Wolny Ruch Oficerski, który wziął odpowiedzialność za rewolucję, wyłonił dwunastoosobowy dyrektoriat, który nazwał siebie Radą Dowódczą Rewolucji (RCC). Owo ciało wyznaczyło pierwszy rząd republikańskiej Libii, proklamowany 1 września<ref>[https://docs.google.com/fileview?id=0B7-KFQOKhAl1ZjAxNzkwMWItMGJhMS00NTg1LTk4NjgtOTRhZmIzYmQ4ZTI0&hl=en "Pierwszy dekret Rewolucji"] {{lang|ar}}, 1 września 1969, w [http://emerglobal.com/lex EMERglobal Lex]. Dostęp 31 marca 2010.</ref>. RCC ogłosiła, że Libia będzie wolnym, suwerennym państwem pod nazwą ''Libijska Republika Arabska'', postępującą "drogą wolności, jedności i sprawiedliwości społecznej, gwarantując prawa równości swoim obywatelom i otwierając im drzwi do godnej pracy".
RCC zapewniła obcych dyplomatów w Libii, iż zmiany rewolucyjne nie były sterowane zza granicy. [[Stany Zjednoczone Ameryki]] uznały nowy rząd już 6 września.
 
== Skutki zamachu ==
7 września 1969 RCC oświadczyła o wyznaczeniu rządu nowej republiki. Wyszkolony w Stanach Zjednoczonych technik [[Mahmud Sulayman al-Maghribi]], od roku 1967 więziony za swoją działalność polityczną został premierem. Przewodniczył ośmioosobowej Radzie Ministrów, spośród których sześciu członków było cywilami, a dwaj - 'Adam Said Hawwaz oraz Musa Ahmad – oficerami. W rządzie nie było członków RCC. Kolejnego dnia RCC postanowiła awansować kapitana Kadafi do stopnia pułkownika i mianować go głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Libii.
 
RCC w ostatnich miesiącach 1969 podjęła wiele reform wewnętrznych, proklamowała neutralność w konfrontacji supermocarstw i opór przeciwko wszystkim formom kolonializmu oraz imperializmu. Podkreśliła także libijskie zaangażowanie w sprawę [[Palestyna|Palestyny]]. Zniesiono ustanowione przez króla instytucje parlamentarne i podtrzymano obowiązujący od 1952 roku zakaz działania partii politycznych. System wybrany przez RCC został określony jako arabska interpretacja socjalizmu, łącząca zasady [[islam]]u z reformami socjalnymi, ekonomicznymi i politycznymi.
 
Następca tronu, książę Hasan, w zamian za własne bezpieczeństwo zrzekł się prawa do tronu, ale został uwięziony. Król Idris, przebywający w czasie zamachu stanu na leczeniu za granicą, zmarł w roku 1983 w [[Egipt|Egipcie]].
 
{{Przypisy}}