Otwórz menu główne

Zmiany

Rozmiar się nie zmienił, 3 lata temu
lit., WP:SK
{{Duchowny infobox
|imię i nazwisko =
|imię i nazwisko oryginalne =
|imię przybrane = Jan XIV Kalekas
|imię przybrane oryginalne = Ιωάννης ΙΔ΄ Καλέκας
|tytuł =
|grafika =
|opis grafiki =
|herb =
|dewiza =
|dewiza - j. polski =
|państwo = [[Cesarstwo Bizantyńskie]]
|wariant flagi =
|data urodzenia = 1282
|miejsce urodzenia = Apros
|wyznanie = [[chrześcijaństwo]]
|kościół = [[Patriarchat Konstantynopolitański]]
|inkardynacja =
|data ślubów zakonnych =
|data diakonatu =
|data ordynacji =
|data święceń =
|data nominacji =
|data sakry =
|data patriarchatu = luty 1334
|data kreacji =
|papież kreujący =
|kościół tytularny =
|data pontyfikatu =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|wikinews =
|www =
}}
'''Jan XIV Kalekas''' lub '''Aprenos''' ([[język grecki|gr.]]: Ίωάννης ΙΔ' Καλέκας, ''Jōannēs XIV Kalekas'', ur. w 1282, zm. 29 grudnia 1347) – patriarcha [[Konstantynopol]]a od lutego 1334 do 2 lutego 1347<ref name="Ven">Venance Grumel, ''Traité d'études byzantines'', s. 437</ref>.
 
== Życie ==
Jan urodził się w Apros w 1282 roku<ref>Stąd jego przydomek "Aprenos". {{Cytuj książkę |tytuł= Encyklopedia katolicka |tom=7 |strony=868 |nazwisko r=Modzelewska|imię r=Bożena |autor link= }}</ref>. Wychował się w skromnym środowisku. Był żonaty miał syna i córkę<ref name="Nic211">{{Cytuj książkę | nazwisko= Nicol |imię=Donald M. |autor link= |tytuł=Les derniers siècles de Byzance |strony=211 }}</ref>. Został kapelanem [[Domestyk|megadomestyka]] [[Jan VI Kantakuzen|Jana VI Kantakuzena]]<ref name="Enc868"/> i dzięki jego poparciu, mimo sprzeciwu synodu prowincjonalnego został wybrany najpierw arcybiskupem [[Saloniki|Tesaloniki]], a następnie w lutym 1334 roku patriarchą Konstantynopola<ref name="Nic211"/><ref name="Ven"/>.
 
Na okres jego patriarchatu przypadł początek sporów [[Hezychazm|palamickich]]. Pod wpływem [[Grzegorz Synaita|Grzegorza Synaity]], ascety i mistyka wędrującego w latach 30. XIV wieku po ziemiach Cesarstwa, w klasztorach bizantyńskich, a zwłaszcza na [[Athos|Atosie]] rozpowszechniła się doktryna ascetyczna, której celem było ujrzenie światłości boskiej, do czego miała doprowadzić specjalna praktyka. Przebywający w odosobnieniu mnisi mieli powtarzać tzw. [[Modlitwa Jezusowa|Modlitwę Jezusową]] (''Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem''), wstrzymując za każdym razem, podczas odmawiania formuły, oddech. Przeciwko możliwości ujrzenia światłości boskiej przez człowieka wystąpił [[Barlaam z Kalabrii]], w obronie mnichów stanął [[Grzegorz Palamas]]<ref name="Ost474">{{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrogorski |imię=G. |autor link= Georg Ostrogorski |tytuł= Dzieje Bizancjum |strony=474 }}</ref>.
 
Chcąc zakończyć zataczający coraz szersze kręgi spór [[Cesarze bizantyńscy|cesarz]] [[Andronik III Paleolog]] zwołał do Konstantynopola synod. 10 czerwca 1341 roku Jan XIV podpisał tomos [[synod]]u, na którym w obecności cesarza uznano prawowierność [[Grzegorz Palamas|Grzegorza Palamasa]] i wyklęto polemizującego z nim [[Barlaam z Kalabrii|Barlaama z Kalabrii]] ([[Patrologia Graeca|PG]], 152, 1241)<ref name="Enc868">{{Cytuj książkę |tytuł= Encyklopedia katolicka |tom=7 |strony=868 |nazwisko r=Modzelewska|imię r=Bożena |autor link= }}</ref>. Sześć dni później cesarz umarł i sytuacja uległa zmianie. Do władzy w stolicy doszło stronnictwo cesarzowej Anny, Jan XIV, zdeklarowany przeciwnik Palamasa, zdecydowanie wystąpił przeciw niemu. Palamas znalazł się w więzieniu, a jego obrońca [[Domestyk|megadomestyk]] [[Jan VI Kantakuzen|Jan Kantakuzen]] został wypędzony z Konstantynopola<ref name="Ost475">{{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrogorski |imię=G. |autor link= Georg Ostrogorski |tytuł= Dzieje Bizancjum |strony=475 }}</ref>. W kwestii dotyczącej palamityzmu Jan wydał encyklikę i list do mnichów z góry [[Athos|Atos]] oraz urzędowy komentarz do tomosu z 1341 roku (encyklika: PG 150, 891-894; list: PG 152, 1269-1273; komentarz: PG 150, 900-903)<ref name="Enc868"/>. Po wyjeździe z Konstantynopola Barlaama, na głównego przeciwnika hezychazmu wyrósł [[Grzegorz Akyndyn]]. Patriarcha popierał go, a w 1344 roku wyświęcił go na diakona<ref name="Enc285">{{Cytuj książkę |nazwisko= |imię= autor link= |tytuł= Encyklopedia katolicka |tom=1 |strony=285 |rozdział=Akindinos Gregorios }}</ref>. Kolejna zmiana w sytuacji politycznej cesarstwa doprowadziła antyhezychastów do utraty poparcia cesarzowej w 1346 roku. 2 lutego 1347 roku Jan Kalekas został złożony ze stolicy patriarszej, a GrzgorzGrzegorz Palamas wypuszczony z więzienia. W maju 1347 roku Jan Kantakuzen koronował się w Konstantynopolu na cesarza. Synod zwołany w tym samym 1347 roku zatwierdził fakt złożenia z urzędu Jana XIV i ponownie potępił Barlaama<ref name="Ost481">{{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrogorski |imię=G. |autor link= Georg Ostrogorski |tytuł= Dzieje Bizancjum |strony=481–482 }}</ref><ref name="Enc868"/>. Jan zmarł w 1347 roku w klasztorze Pera<ref name="Jur288">{{Cytuj książkę |nazwisko= Jurewicz |imię=O.|autor link=Oktawiusz Jurewicz |tytuł= Historia literatury bizantyńskiej |strony=288 }}</ref>
 
== Pisma ==
Jan pozostawił liczne pisma dyplomatyczne i rozporządzenia kościelne (PG 152, 1215-1284), pisma polemiczne (PG 150, 864-872) oraz homilie (PG 150, 253-280)<ref name="Enc868"/>. W traktacie ''O bycie i energii'' (''Perí usías kaj energéjas'') zwalczał zarówno Palamasa, jak i jego zwolenników powtarzając argumenty swych poprzedników. Był zwolennikiem współdziałania z Zachodem. W swoim dziele cytował [[Ojcowie Kościoła|Ojców Kościoła]], dowodząc że w kwestii [[Filioque]], którą przyjmował za Kościołem rzymskim, Ojcowie Kościoła Wschodu i Zachodu IV i V w. nie różnili się w swoich poglądach. Już jako katolik napisał główne dzieło swego życia ''O wierze i początkach wiary katolickiej'' (''Perí tes pistéos kuj perí ton archon tes katholikes pistéos''). Jan Kalekas przetłumaczył też kilka pism teologów łacińskich, m. in. ''De Trinitate'' [[Anicius Manlius Severinus Boethius|Boecjusza]]<ref name="Jur288"/>.
 
{{Przypisy|2}}
* Venance Grumel, ''Traité d'études byzantines'', « La Chronologie I. », Presses universitaires de France, Paryż, 1958, s. 437.
* {{Cytuj książkę |nazwisko= Jurewicz |imię=O.|autor link=Oktawiusz Jurewicz |tytuł= Historia literatury bizantyńskiej|wydawca= Ossolineum |miejsce=Wrocław |rok=1984 |strony=284 |isbn=83-04-01422-X}}
* {{Cytuj książkę |tytuł= Encyklopedia katolicka |wydawca= Towarzystwo Naukowe KUL |miejsce=Lublin |rok=1997 |tom=7 |strony=868 |rozdział=Jan XIV Kalekas |nazwisko r=Modzelewska|imię r=Bożena |autor link= }}
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Nicol |imię=Donald M. |autor link= |tytuł=Les derniers siècles de Byzance 1261-1453 |data=2005 |wydawca=Les Belles Lettres |miejsce=Paryż |isbn=2-251-38074-4 }}.
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrogorski |imię=G. |autor link= Georg Ostrogorski |tytuł= Dzieje Bizancjum |data=2008 |wydawca= Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa |strony=432 i 452 |isbn=978-83-01-15268-0}}
 
27 816

edycji