Rozmaitość liniowa: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 28 bajtów ,  4 lata temu
m
(- szablon)
m (WP:SK+Bn)
: <math>M_0+\mathbb{W}:=\{ M_0 + w : w\in\mathbb{W} \}</math>,
 
dla pewnego punktu <math>M_0\in \mathfrak{U}</math> i pewnej [[podprzestrzeń liniowa|podprzestrzeni wektorowej]] <math>\mathbb{W}< \mathbb{V}</math><ref name=definicja>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 227, Definicja 12.8'''.</ref>.
 
Punkt <math>M_0</math> nazywany jest ''punktem początkowym rozmaitości liniowej'', a podprzestrzeń wektorowa <math>\mathbb{W}</math> nazywana jest ''przestrzenią kierunkową rozmaitości''<ref name=definicja />.
 
Własności:
* Każdy punkt danej rozmaitości liniowej można przyjąć za jej punkt początkowy<ref name=start>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 227, Twierdzenie 12.7'''.</ref>.
 
* Przestrzeń kierunkowa danej rozmaitości jest wyznaczona jednoznacznie<ref name=start />.
 
== Wymiar rozmaitości ==
'''Wymiarem rozmaitości''' nazywa się wymiar jej przestrzeni kierunkowej.
 
Jeśli więc przestrzeń kierunkowa rozmaitości ma [[wymiar (matematyka)#Wymiar przestrzeni liniowej|wymiar]] ''m'', to o rozmaitości mówi się '''Rozmaitość liniowa ''m''-wymiarowa'''<ref name=wymiary>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 227'''.</ref>.
 
Rozmaitość z przestrzenią kierunkową <math>\mathbb{W}</math>, dla której
* <math>\dim\mathbb{W}=1</math> nazywa się ''[[prosta|prostą]]''
* <math>\dim\mathbb{W}=2</math> nazywa się ''[[płaszczyzna|płaszczyzną]]'':
* <math> \dim\mathbb{W}=\dim\mathbb{V}-1</math> nazywa się ''[[hiperpłaszczyzna|hiperpłaszczyzną]]'':<ref name=wymiary />'':.
 
== Przykłady rozmaitości liniowych ==
Przykłady rozmaitości liniowych:
* ''[[przestrzeń afiniczna]]'':
: Przestrzeń afiniczna jest rozmaitością liniową, której przestrzeń kierunkową stanowi przestrzeń wektorowa, nad którą rozpięta jest przestrzeń afiniczna, a punktem początkowym – dowolny punkt tej przestrzeni afinicznej<ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 227, Przykład 1)'''.</ref>;
* ''rozmaitość zerowymiarowa'':
: Jeśli <math>M_0\in\mathfrak{U}</math>, to rozmaitość <math>M_0+\{0\}=\{M_0\}</math>. Zatem rozmaitość jest zerowymiarowa wtedy i tylko wtedy, gdy jest jednopunktowa<ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 227, Przykład 2)'''.</ref>
[[Plik:Af.png|thumb|Proste równoległe]]
* ''proste [[równoległość|równoległe]]'':
: Niech <math>\mathfrak{U}</math> będzie [[układ współrzędnych kartezjańskich|płaszczyzną kartezjańską]]. Rozpatrzmy przestrzeń afiniczną <math>\mathfrak{U}</math> rozpiętą nad <math>\mathbb{R}^2</math>. Niech <math>\mathbb{W}</math> będzie jednowymiarową podprzestrzenią przestrzeni liniowej <math>\mathbb{R}^2</math>. Niech <math>M_0</math> będzie punktem płaszczyzny <math>\mathfrak{U}</math>. Wtedy <math>M_0+\mathbb{W}</math> to prosta równoległa do prostej <math>0+\mathbb{W}</math>, gdzie <math>0</math> to początek układu współrzędnych<ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Przykład 3)'''.</ref> (patrz: rysunek obok).
 
== Rozmaitości liniowe a przestrzenie afiniczne ==
=== Lemat ===
<math>M,N\in M_0+\mathbb{W} \Rightarrow \overrightarrow{MN}\in\mathbb{W}</math><ref name=lemat>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.8'''.</ref>
 
==== Dowód lematu ====
Jeśli <math>M\in M_0+\mathbb{W}</math>, to <math>M_0+\mathbb{W}=M+\mathbb{W}</math>. Zatem <math>N\in M+\mathbb{W}</math> i istnieje taki wektor <math>\mathfrak{m}\in\mathbb{W}</math>, dla którego <math>N=M+\mathfrak{m}</math>. Stąd wynika, że <math>\overrightarrow{MN}=\mathfrak{m}\in\mathbb{W}</math><ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.8 - Dowód'''.</ref>.
 
=== Twierdzenie ===
Rozmaitość liniowa <math>M_0+\mathbb{W}</math> przestrzeni afinicznej <math>\mathfrak{U}</math> rozpiętej nad przestrzenią wektorową <math>\mathbb{V}</math> jest przestrzenią afiniczną związaną z przestrzenią liniową <math>\mathbb{W}</math><ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.9'''.</ref>.
 
==== Dowód twierdzenia ====
Jeśli <math>M\in M_0+\mathbb{W}</math>, to <math>M+\mathbb{W}=M_0+\mathbb{W}</math>. Stąd:
: <math>\mathfrak{f}\colon (N,x)\mapsto N+x</math>.
Łatwo zauważyć, że funkcja ta posiada następującą własność:
: <math>\mathfrak{f}\colon (M_0+\mathbb{W})\times\mathbb{W}\to M_0+\mathbb{W}</math><ref name=proof>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.9 - Dowód'''.</ref>.
 
Aby zakończyć dowód, wystarczy sprawdzić, czy funkcja <math>\mathfrak{f}</math> spełnia aksjomatykę przestrzeni afinicznej.
 
Rzeczywiście, korzystając z tego, że <math> M\in \mathfrak{U},\ \ x,y\in \mathbb{V}</math> dostaniemy
: <math>\mathfrak{f}(M,x+y)=M+(x+y)=(M+x)+y=\mathfrak{f}( \mathfrak{f}( M,x) ,y)</math>
co oznacza, że <math>\mathfrak{f}</math> spełnia I aksjomat [[przestrzeń afiniczna#definicja|przestrzeni afinicznej]]<ref name=proof />..
 
Z kolei jeśli <math>N,P\in M_0+\mathbb{W}</math>, to na mocy lematu<ref name=lemat /> otrzymujemy <math>\overrightarrow{NP}\in\mathbb{W}</math>. A stąd
: <math> \mathfrak{f}(N,\overrightarrow{NP})= N+\overrightarrow{NP}=P</math>.
Czyli funkcja <math>\mathfrak{f}</math> spełnia III aksjomat [[przestrzeń afiniczna#definicja|przestrzeni afinicznej]]<ref name=proof />.
 
== Równoległość rozmaitości ==
Dwie rozmaitości liniowe danej przestrzeni afinicznej nazywa się '''równoległymi''', jeśli mają tę samą przestrzeń kierunkową<ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Definicja 12.9'''.</ref>.
 
Relacja równoległości jest relacją równoważności.
 
Każde dwie rozmaitości równoległe są równe lub rozłączne<ref>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.10'''.</ref>.
 
W niektórych źródłach<ref>Np. R.I. Tyszkiewicz, A.S. Fiedienko, ''Liniejnaja ałgiebra i analiticzieskaja gieometrija'', Minsk 1976.</ref> dodatkowo żąda się, by rozmaitości równoległe nie posiadały punktów wspólnych. Tak rozumiana równoległość nie będzie jednak równoważnością, a każde dwie rozmaitości równoległe będą rozłączne.
 
=== Uwaga ===
Niektórzy autorzy przyjmują ogólniejszą definicję<ref>Np. ''Algebra liniowa wraz z geometrią wielowymiarową'' (Jefimow, Rozendorn).</ref>:
 
Rozmaitość liniowa <math>M_0+\mathbb{W}</math> jest '''równoległa''' do rozmaitości liniowej <math>N_0+\mathbb{T}</math>, gdy <math>\mathbb{W}</math> jest podprzestrzenią przestrzeni wektorowej <math>\mathbb{T}</math>, tzn., gdy <math>\mathbb{W}<\mathbb{T}</math>.
 
Ta ogólniejsza definicja obejmuje np. przypadek równoległości prostej do płaszczyzny<ref name=kom>[[Bolesław Gleichgewicht]], ''Algebra'', Oficyna Wydawnicza GiS, Wrocław 2004, ISBN 978-83-89020-35-2; '''s. 228, Twierdzenie 12.10 (1)'''.</ref>.
 
Tak zdefiniowana równoległość nie jest relacją symetryczną, jest jedynie zwrotna i przechodnia<ref>[[:en:Nikolai Efimov|N. Jefimow]], E. Rozendorn, ''Algebra liniowa wraz z geometrią wielowymiarową'', wyd. II, Warszawa, 1976.</ref>.
 
W niektórych żródłach<ref>[[Karol Borsuk|K. Borsuk]], ''Geometria analityczna wielowymiarowa'', wyd. V, Warszawa 1976.</ref> tę ogólniejszą niesymetryczną równoległość określa się ''równoległością'', a zdefiniowaną wyżej ''ścisłą równoległością''.
 
{{Przypisy}}