Pancho Villa: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 38 bajtów ,  3 lata temu
m
- zbędne linki nie związane z hasłem
m (ilustracja, drobne redakcyjne)
m (- zbędne linki nie związane z hasłem)
[[Plik:Villa51.jpg|thumb|240px|Villa w dzieciństwie]]
[[Plik:Plaza de la Revolucion Chihuahua.jpg|thumb|240px|Pomnik Pancho Villi w Chihuahua.]]
'''Francisco (Pancho) Villa''', właśc. '''Doroteo Arango Arámbula''' (ur. [[5 czerwca]] [[1878]] w [[Hacienda de Río Grande]]; zm. [[20 lipca]] [[1923]] w [[Parral]]) – [[meksyk]]ańskimeksykański przywódca partyzantki [[Chłopi|chłopskiej]], generał z okresu [[rewolucja meksykańska|rewolucji meksykańskiej]]. Przeciwnik reżimów [[Porfirio Díaz]]a i [[Victoriano Huerta|Victoriano Huerty]].
 
== Biografia ==
Villa był synem robotnika rolnego, który osierocił go we wczesnym dzieciństwie. Mszcząc się za [[gwałt]] na swojej siostrze, zabił właściciela posiadłości ziemskiej, w której był zatrudniony. Z tego powodu został zmuszony do ucieczki w góry. Tam też pędził rozbójnicze życie, ciągle ukrywając się przed policją. Po przyłączeniu się do grupy przestępczej, zastąpił jej szefa zabitego w zasadzce i został jej hersztem.
 
W 1909 r. Villa przyłączył się do [[Francisco Madero|Francisco Madera]], który rozpoczął walkę o władzę z dyktatorem Porfirio Díazem (był to początek [[rewolucja meksykańska|rewolucji meksykańskiej]]). Villa wprawdzie nie posiadał formalnego wykształcenia, ale umiał czytać i pisać, ponadto przejawiał duże zdolności dowódcze i organizacyjne. Dzięki znajomości terenu i charakteru ludności zamieszkującej północny Meksyk, udało mu się stworzyć duży oddział zbrojny, który pozostawał do jego dyspozycji. Gdy Madero pokonał Diaza, Villa nie rozpuścił swoich ludzi i oczekiwał na dalszy rozwój wydarzeń.
 
W 1912 r., w czasie powstania wywołanego przez [[Pascual Orozco|Pascuala Orozco]], Villa wydał się podejrzany gen. Victoriano Huercie, który nakazał jego aresztowanie, a następnie skazał go na śmierć. Madero nakazał jednak jedynie osadzić go w więzieniu. W listopadzie Villi udało się zbiec, a następnie przedostać się do [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]. Po zamordowaniu Madera w 1913 r., powrócił do kraju. Następnie stworzył kilkutysięczny oddział, który nazwał „Dywizją Północną” (''División del Norte''). Później sprzymierzył się z [[Venustiano Carranza|Venustiano Carranzą]], razem z którym wystąpił przeciwko coraz bardziej represyjnym rządom Huerty. Ponownie wykazał się dużym talentem wojskowym, wygrywając kilka starć z wojskami federalnymi. W grudniu 1913 r. Villa został mianowany gubernatorem stanu [[Chihuahua (stan)|Chihuahua]]. W czerwcu 1914 r. z siłami Carranzy zdecydowanie pokonał Huertę. Następnie obydwaj zwycięzcy wkroczyli triumfalnie do miasta [[Meksyk (miasto)|Meksyk]].
 
Niedługo później, między Villą i Carranzą zaczął narastać coraz większy konflikt. Villa został zmuszony do ucieczki ze stolicy, a towarzyszył mu inny przywódca chłopski – [[Emiliano Zapata]]. Carranza zadał oddziałom Zapaty i Villi kilka poważnych klęsk i zmusił ich do wycofania się w góry, na północ. Villa, chcąc udowodnić sąsiadom Meksyku, że Carranza nie kontroluje sytuacji w kraju, nakazał stracenie 18 obywateli amerykańskich (głównie pracowników kolei) w [[Santa Isabel (Meksyk)|Santa Isabel]] (czerwiec 1916 r.). Dwa miesiące później uderzył na [[Columbus (Nowy Meksyk)|Columbus]] w [[Nowy Meksyk|Nowym Meksyku]]. Również i tutaj zabijał osiemnastu Amerykanów (10 żołnierzy i 8 mieszkańców miasta) i palił doszczętnie miasto, tracąc 80 swoich ludzi. Villa uzasadniał swój atak wsparciem materialnym (głównie uzbrojenie) i politycznym, udzielanym Carranzy przez USA. W odpowiedzi na to prezydent [[Woodrow Wilson]] wysłał ekspedycję karną do północnego Meksyku, pod dowództwem gen. [[John Pershing|Johna Pershinga]]. Pershing nie mógł sobie jednak poradzić w tym trudnym górzystym terenie i musiał wrócić z pustymi rękami, a Villi udało się uniknąć pojmania.