Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 63 bajty, 2 lata temu
m
Drobne redakcyjne - poprawa linków, apostrofów, cudzysłowów...
 
==== Rewolucja francuska ====
Podczas Rewolucji Francuskiej dawny pałac królewski oddano społeczeństwu, odtąd Luwr stał się muzeum. W maju [[1791]], Zgromadzenie Narodowe zadeklarowało, iż Luwr zostanie "miejscem„miejscem przynoszącym razem świadectwa wszystkich nauk i sztuk"sztuk”<ref name="Nora 278"/>. Dnia 10 sierpnia 1792, [[Ludwik XVI|Ludwik&nbsp;XVI]] został uwięziony, natomiast królewskie zbiory stały się własnością narodową. Z powodu obaw przed rosnącymi aktami wandalizmu albo kradzieży z rąk rewolucjonistów, dnia 19 sierpnia Zgromadzenie Narodowe ogłosiło nakaz zabezpieczenia zbiorów przed wszelkim zaprzepaszczeniem francuskiego dziedzictwa. Po ustaniu społecznych rewolt w październiku, w celu "zachowania„zachowania narodowej pamięci"pamięci” komitet nakazał udostępnienie zbiorów narodowi i urządzenie ekspozycji<ref>Oliver,&nbsp;s.&nbsp;21–22</ref>.
 
==== Otwarcie muzeum ====
Inauguracja otwarcia muzeum które otrzymało nazwę ''Museum Central des Arts'' (Centralne Muzeum Sztuk Pięknych) przypadła na dzień 10 sierpnia 1793, z okazji pierwszej rocznicy końca monarchii francuskiej. Publiczności dano wolny wstęp przez trzy dni w tygodniu, który był "spostrzeżony„spostrzeżony jako główne osiągnięcie i ogólnie zostały doceniony"doceniony”<ref>Oliver,&nbsp;p.&nbsp;35</ref>. Zbiory początkowo liczyły 537&nbsp;obrazy i 184&nbsp;dzieła rzeźby i rzemiosła artystycznego. Trzy czwarte zbiorów stanowiły skonfiskowane przez rewolucjonistów dobra królewskie i kościelne<ref name="Alex 24"/><ref name="Nave">Mignot,&nbsp;ss.&nbsp;68,&nbsp;69</ref>. W celu rozwoju i organizacji muzeum władze nowo ustanowionej Republiki ofiarowały 100,000&nbsp;[[liwr]]ów rocznie<ref name="Nora 278">Nora,&nbsp;s.&nbsp;278</ref>. W 1794 r. rewolucyjne armie Francji zaczęły sprowadzać do Luwru dzieła z Europy często metodą rabunków i konfiskat, w ten sposób sprowadzono m.in. ''[[Grupa Laokoona|Grupę Laokoona]]'' i ''[[Apollo Belwederski|Apolla Belwederskiego]]'', w celu założenia Luwru jako muzeum i jako "znak„znak społecznej suwerenności"suwerenności”<ref name="Alex 24"/><ref>McClellan,&nbsp;s.&nbsp;7</ref>.
 
Pierwsze dni otwarcia muzeum były gorące; to wielkie wydarzenie wykorzystali artyści żyjący w pozostałych pomieszczeniach, prezentując nawet nieobramione dzieła "od„od ściany do ściany, od podłogi po sufit"sufit”<ref name="Alex 24">Alderson,&nbsp;s.24,&nbsp;25</ref>. Ze względu na zły stan budowli w maju 1796 r. nakazano zamknąć muzeum aż do odwołania. W dwunastą rocznicę zdobycia Bastylii dnia 14 lipca 1801, otwarto ponownie Luwr, którego zbiory ułożono w porządku chronologicznym, ponadto zaaranżowano nowe oświetlenie sal ekspozycyjnych ściśle zaadaptowanych na potrzeby muzealne<ref name="Alex 24"/>.
[[Plik:Louvre palais 5.jpg|thumb|left|Luwr w 1805 r. według P. Philiberta]]
 
==== Luwr za Napoleona I ====
Za panowania Napoleona I, północne skrzydło budynku równoległe do ''Grande Galerie'' zaczęto wyposażać w zbiory dzieł pochodzących ze splądrowanych przez wojska francuskie muzeów i zbiorów prywatnych<ref>Mignot,&nbsp;p.&nbsp;52</ref>. W wyniku [[Kampania egipska (1798)|kampanii egipskiej]] w latach 1798–1801, Napoleon wyznaczył na dyrektora muzeum [[Dominique Vivant Denon]]a. W hołdzie dla Pierwszego Konsula Denon zaproponował w [[1803]] nazwę "Musée„Musée Napoléon"Napoléon”, a do sal muzeum sprowadzano również dzieła malarstwa hiszpańskiego, austriackiego, holenderskiego i włoskiego<ref name="Alderson 25"/>. Część tych zbiorów pochodziła z kontrybucji wojennych, część (np. Kolekcja Borghese) została zakupiona przez samego Napoleona. Po francuskiej porażce pod [[Bitwa pod Waterloo|Waterloo]] dawni właściciele dzieł ubiegali się o ich odzyskanie. Administracja Luwru negatywnie przyjmowała żądania, część zbiorów została ewakuowana i ukryta w zbiorach prywatnych władz muzeum i urzędników. W odpowiedzi na to poszkodowane przez kampanię napoleońską państwa posłały swoich emisariuszy do Londynu w celu ich wsparcia oraz ewentualnej interwencji brytyjskiej we Francji. Ostatecznie Luwr przyjął prawa obcych państw i lwia część łupów powróciła na swoje miejsce, lecz nie wszystkie<ref name="Alderson 25">Alderson,&nbsp;s.25</ref><ref>Mignot,&nbsp;p. 69. Według Mignota, dzieła takie jak m.in. ''Kalwaria'' [[Andrea Mantegna|Mantegni]], ''Gody w Kanie'' [[Paolo Veronese|Paola Veronese]] czy ''Zwiastowanie'' Rogiera van der Weydena, nie zostały odzyskane</ref>. Wśród dzieł, które podarował [[Napoleon Bonaparte|Napoleon&nbsp;I]] była ''[[Psyche budzona przez pocałunek Kupidyna]]'', z 1787 r. dłuta Antonio Canovy<ref>[http://gallery.sjsu.edu/paris/the_academy/canova.htm Sean M. Monaghan, Michael Rodgers, French Sculpture 1800-1825, Canova 19th Century Paris Project School of Art and Design, San Jose State University 2000], dostęp 2008-04-24</ref>.
[[Plik:Dining room in the Louvre museum.jpg|thumb|Jadalnia w Apartamentach Napoleona III]]
 
Odtąd dzięki szeroko zakrojonym badaniom i odkryciom archeologicznym zbiory egipskie wzrastały. [[Jean-François Champollion]], [[Egiptologia|egiptolog]], odkrywca m.in. [[Kamień z Rosetty|kamienia Rosetty]], zainicjował kampanię nabywania dzieł sztuki, w tym trzech wielkich kolekcji: Duranda, Salta i Drovettiego; liczących ponad 7 000&nbsp;wyrobów artystycznych. Król [[Karol X Burbon|Karol X]] zarządził dekret o utworzeniu specjalnego działu obejmującego zbiory egipskie, które wciąż wzrastały m.in. przez nabytki Augusta Mariettego, założyciela [[Muzeum Egipskie w Kairze|Muzeum Egipskiego]] w [[Kair]]ze. Mariette, przeprowadził liczne odkrycia na terenie [[Memphis]] i [[Sakkara|Sakkary]], co zaowocowało m.in. odkryciem ''[[Siedzący skryba|Siedzącego skryby]]''<ref name="Mignot 74"/><ref name=autonazwa1>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211727&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211727&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181077&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en Musée du Louvre. Egyptian Antiquities], dostęp 2008-04-30</ref>.
 
"Strzeżona"„Strzeżona” przez ''Wielkiego Sfinksa'' z ok. 2000&nbsp;p.n.e., kolekcja zbiorów sztuki egipskiej mieści się w 20&nbsp;salach ekspozycyjnych. Są to dzieła malarstwa na [[papirus]]ie, mumie, malowane stele nagrobne, narzędzia, odzież, biżuterię, gry, instrumenty muzyczne oraz militaria<ref name="Nave 42"/><ref name="Mignot 74"/>.
 
Przykładami okresu archaicznego i Starego Państwa są m.in. ''[[Nóż z Gebel el-Arak]]'' z ok. 3400&nbsp;r.&nbsp;p.n.e., ''Siedzący Skryba'', oraz ''Głowa króla Djedefre''. Sztukę Średniego Państwa, "znaną„znaną z jej złotych dzieł i posągów"posągów”, charakteryzującą się pewną idealizacją egzemplifikują łupkowa figura Amenemhatankh oraz drewniany ''Ofiarujący''. Sztukę Nowego Państwa i sztukę koptyjską reprezentują m.in. figura bogini [[Neftyda|Neftydy]] i piaskowcowe przedstawienie bogini [[Hathor]] które są świadectwem prosperity i bogactwa Nowego Państwa<ref name="Nave 42"/><ref name=autonazwa1 />.
 
[[Plik:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n2.jpg|thumb|upright|[[Nike z Samotraki]] (skrzydlata Wiktoria), marmur, ok&nbsp;190&nbsp;r.&nbsp;p.n.e.]]
Dział Sztuki Starożytnej Grecji, [[Etruria|Etrurii]] i Rzymu prezentuje dzieła sztuki z basenu Morza Śródziemnego datowane od [[neolit]]u do VI&nbsp;wieku&nbsp;n.e.<ref name=autonazwa2>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211729&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211729&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181112&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en Musée du Louvre. Greek, Etruscan, and Roman Antiquities.], dostęp 2008-04-30</ref>. Zakres zbiorów obejmuje zabytki z [[Cyklady|okresu cykladzkiego]] do upadku [[Cesarstwo Rzymskie|Imperium rzymskiego]]. Część ta należy do najstarszych zbiorów, wchodziła w skład kolekcji królewskiej, część z nich została nabyta przez [[Franciszek I Walezjusz|Franciszka I]]<ref name="Nave 42"/><ref name="Mignot 155">Mignot,&nbsp;ss.&nbsp;155–58</ref>.
 
Początkowo, zakres zbioru oscylował wokół rzeźb z marmuru, z "[[Wenus z Milo]]" na czele. Wiele dzieł takie jak "[[Apollo Belwederski]]" przybyły w okresie kampanii napoleońskiej, lecz po [[Kongres wiedeński|Kongresie Wiedeńskim]] lwia część zdobyczy została zwrócona prawowitym właścicielom i muzeom. W XIX&nbsp;wieku, nabyto greckie dzieła z Kolekcji Duranda czy [[Biblioteka Narodowa Francji|Francuskiej Biblioteki Narodowej]], głównie dzieła [[Malarstwo wazowe|malarstwa wazowego]] – naczynia ceramiczne i brązy m.in. "[[Waza Borghese]]"<ref name="Pocket"/><ref name=autonazwa2 />.
 
Okres archaiczny reprezentują dzieła jubilerskie i rzeźba m.in. wapienna ''[[Dama z Auxerre]]'', z 640&nbsp;r.&nbsp;p.n.e.; oraz ''[[Hera z Samos]]'', ok. 570–560&nbsp;p.n.e.<ref name="Nave 42"/><ref>Hannan,&nbsp;s.252</ref>. Liczne rzeźby figuralne w tym ''[[Szermierz Borghese]]'' są przykładami wzrostu zainteresowania ludzką anatomią proporcjami i pięknem, nacisk na to miał miejsce po IV&nbsp;wieku&nbsp;p.n.e. Bogaty zbiór sztuki doby [[Sztuka grecka w okresie hellenistycznym|hellenistycznej]], egzemplifikują słynne ''[[Nike z Samotraki]]'' (190&nbsp;r.&nbsp;p.n.e.) oraz ''[[Wenus z Milo]]''<ref name="Mignot 155"/>.
 
=== Dział Sztuki Islamu ===
Zbiory sztuki islamskiej są najnowszą ekspozycją w Luwrze, jej bogaty zakres z "trzynastu„trzynastu wieków i trzech kontynentów"kontynentów”<ref>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211731&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211731&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181076&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en Islamic Art, Musée du Louvre] dostęp 2008-04-30</ref>. Ekspozycja ta prezentuje głównie dzieła rzemiosła artystycznego, ponieważ inne sztuki plastyczne jak rzeźba czy malarstwo w krajach islamskich nie rozwijały się na szeroką skalę w stosunku do innych kultur, są to dzieła ceramiki, szkła, metaloplastyki, drewna, kości słoniowej, ponadto tekstylia i dywany, oraz malarstwo miniaturowe. Zbiory liczą ponad 5 000&nbsp;dzieł<ref name="Ahlund">Ahlund, p. 24</ref>. Z dzieł sztuki wyróżniają się m.in. ''Pyxis al-Mughira'', z X&nbsp;w.&nbsp; wyrób z [[Andaluzja|Andaluzji]]; tzw. ''Chrzcielnica Świętego Ludwika'' – grawerowana brązowa misa z XIII&nbsp;lub&nbsp;XIV&nbsp;w. wykonana w kręgu [[kalifat]]u [[Mamelucy|Mameluckiego]] (dolny Egipt); pochodzący z X&nbsp;w. ''Całun Jossego'' z Iranu<ref name="Mignot 119">Mignot,&nbsp;pp.&nbsp;119–21</ref><ref>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211731&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211731&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181076&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en[Islam Art]</ref>. Ponadto m.in. trzy strony ''[[Szahname]]'' – [[epos]]u pióra [[Ferdousi]]ego napisanego w [[Język perski|języku perskim]] oraz ''Waza Barberini, wyrób [[Syria|syryjskiej]] metaloplastyki<ref name="Ahlund"/>.
[[Plik:Charles V et Jeanne de Bourbon.jpg|thumb|Anonimowy artysta francuski, ''[[Karol V i Joanna de Burbon (rzeźby)|Karol V i Joanna de Burbon]]'', piaskowiec, XIV w. Dawniej dekoracja elewacji gotyckiego Luwru]]
 
Kolekcja ''Objets d'art'' zawiera dzieła od wieków średnich do połowy XIX&nbsp; stulecia. Bazuje ona na dawnych kolekcjach królewskich, oraz kościelnych, w tym ze skarbca [[Bazylika Saint-Denis|bazyliki Saint-Denis]], ponadto dzieła wydobyte z grobów monarchów francuskich i insygnia królewskie w tym miecz koronacyjny królów Francji<ref name="Nave 130"/><ref name="Mignot 451">Mignot,&nbsp;ss.&nbsp;451–54</ref> Wśród obiecujących zbiorów należą naczynia brązowe i wykonane w technice [[Pietra dura]]. Lwią część działu tworzy Kolekcja Duranda która w Luwrze znajduje się od 1825 zawierająca ceramikę, emalie i witraże, ponadto 800&nbsp;wyrobów które przekazał Pierre Révoil. Kolejne nabytki miały miejsce w okresie [[romantyzm]]u, przekazano liczne dzieła średniowieczne i renesansowe. Kolejnym zbiorowym nabytkiem było przekazanie Luwrowi kolekcji Sauvageot liczącej 1 500&nbsp; dzieł gł. średniowiecznych oraz wyrobów z [[fajans]]u. W 1862 r. przekazano muzeum Kolekcję Campana którą tworzy złota biżuteria i majoliki głównie z XV&nbsp;i&nbsp;XVI&nbsp;w.<ref name="Mignot 451"/><ref>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211732&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211732&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181114&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en Musee de Louvre, Decorative Arts], dostęp 2008-04-30</ref>.
 
Zbiory są prezentowane na pierwszym piętrze w Pawilonie Richelieu oraz w Galerii Apollona, nazwanej tak przez malarza Charles'aCharles’a Le Bruna, który udekorował tę cześć Luwru na zlecenie króla Ludwika&nbsp;XIV (Króla Słońce). Ekspozycję otwierają dzieła sztuki bizantyjskiej, głównie plastyki z kości słoniowej z [[Tryptyk Harbaville|Tryptykiem Harbaville]] z X w. na czele. Sztukę średniowieczną tworzą m.in. pamiątki po opacie [[Suger]]ze, [[korona relikwiarzowa z klasztoru Dominikanów w Liège]], [[berło Karola V Mądrego]], pozłacana [[Madonna z Dzieciątkiem Joanny d'Evreux]], wyroby z emalii limuzyjskiej i kości słoniowej (m.in. ''[[Koronacja Marii (Luwr)|Koronacja Marii]]'', ''[[Zdjęcie z krzyża (Luwr)|Zdjęcie z krzyża]]'' z około 1260-80, [[Madonna z Dzieciątkiem z Sainte-Chapelle]], [[Poliptyk z Marią i Dzieciątkiem Jezus]] z ok. 1340 r.)<ref>Lasko,&nbsp;s.&nbsp;242</ref> Przykładami rzemiosła renesansowego są dzieła plastyki brązowej [[Giambologna|Giambologny]] ''Nessus i Dejanira'' i tapiserie flamandzkie i francuskie m.in. ''Maksymilian na polowaniu''<ref name="Nave 130">Nave,&nbsp;s&nbsp;130</ref>. Do ważnych przykładów z późniejszych epok należą wazy z [[Sèvres|Sevres]] z kolekcji [[Madame Pompadour|Madame de Pompadour]] oraz wielkie apartamenty [[Napoleon III Bonaparte|Napoleona&nbsp;III]]<ref name="Nave 130"/>.
[[Plik:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|[[Leonardo da Vinci]], ''[[Mona Lisa]]'', olej na desce, 1503-19, prawdopodobne wykonana podczas pobytu artysty na dworze króla [[Franciszek I Walezjusz|Franciszka I]].]]
 
 
[[Plik:Chardin pastel selfportrait.jpg|thumb|left|[[Jean Chardin|Jean-Baptiste Siméon Chardin]], ''Autoportret w okularach''<br />pastel na papierze, 1771 r.]]
Z dzieł pochodzących z kolekcji prywatnych za największą w dziejach Luwru uznaje się Kolekcja La Caze, przekazaną w 1869 przez [[Louis La Caze|Louisa La Caze]]. Ofiarodawca podarował 584 obrazów w tym dzieła francuskich malarzy z [[Jean Antoine Watteau|Antoine Watteau]] na czele. W roku 2007, kolekcję wykorzystano do wielkiej wystawy poświęconej Louisowi La Caze zatytułowanej "1869„1869: Watteau, Chardin... entrent au Louvre. La collection La Caze"Caze”<ref>[http://www.louvre.fr/llv/exposition/detail_exposition.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673469921&CURRENT_LLV_EXPO%3C%3Ecnt_id=10134198673469921&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500927&bmLocale=en www.louvre.fr] Musée du Louvre – Exhibitions – Past Exhibitions – The La Caze Collection. Aktualizacja z 2009-05-23</ref>.
 
=== Dział Rysunku i Grafiki ===
Dział Rysunku i Grafiki gromadzi dzieła wykonane na papierze<ref name="Mignot 495">Mignot,&nbsp;496</ref>. Zbiór tego typu dzieł powstała na bazie 8 600&nbsp;rysunków i grafik z Kolekcji Królewskiej (''Cabinet du Roi''), który wzbogacił się przez asygnacje państwowe, darowizny i zakupy, m.in. w 1806 r. zakupiono 1,200&nbsp; prac z kolekcji Fillipo Baldinucciego<ref>[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/presentation_departement.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673211728&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198673211728&CURRENT_LLV_DEP%3C%3Efolder_id=1408474395181116&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500768&bmLocale=en Musée du Louvre, Prints and Drawings], dostęp 2008-04-23</ref>. W marcu 1856 roku Luwr nabył liczący 386 rysunków [[Codex Vallardi]] [[Pisanello|Antonia di Puccio Pisana]], zawierający m.in. liczne portrety, rysunki roślin i zwierząt.
 
Cabinet des Dessins otwarto publiczności 5 sierpnia 1797, wraz 415&nbsp;dziełami, które były prezentowane w ''Galerie d'Apollon''. Obecnie zbiory podzielono na trzy sekcje: ''Cabinet du Roi'', rdzeń działu z 14 000&nbsp;odbitkami graficznymi i rysunkami; Kolekcja [[Edmond James de Rothschild|Edmonda de Rothschild]], z 40 000&nbsp; grafikami, 3 000&nbsp; rysunkami oraz kolekcję dawnych ksiąg i manuskryptów złożona z 5 000&nbsp; dzieł. Część z dzieł prezentowane są w Pawilonie Flory; ze względu na słabą wytrzymałość materiału ekspozycja jest często wymieniana<ref>Mignot, s. 495"495”</ref>.
 
Najstarsze rysunki sięgają późnego gotyku, m.in. Mistrza Antependium z Narbonny, [[Mistrz E.S.|Mistrza E. S.]] czy Hieronima Boscha m.in. liczne studia chłopów, czarownic i demonów, a także rysunkowa wersja ''[[Statek szaleńców|Statku szaleńców]]''. Cennym rysunkiem jest portret [[Erazm z Rotterdamu|Erazma z Rotterdamu]] Albrechta Dürera, z jego innych rysunków i grafik w Luwrze znajdują się m.in. studia hełmów rycerskich. Kolekcja posiada bogaty zbiór rysunków włoskich, prócz wspomnianego Codex Vallardi prezentowane są rysunki m.in. [[Francesco Primaticcio|Francesca Primaticcia]], [[Francesco Salviati (malarz)|Francesca Salviatiego]], [[Giovanni Maria Morandi|Giovanniego Morandiego]] oraz mistrzów dojrzałego renesansu – Leonarda da Vinci (m.in. ''[[Portret Isabelli d'Ested’Este]]'') Michała Anioła (liczne studia postaci) i Rafaela (portrety i Madonny z Dzieciątkiem). Ważnym pod względem ikonicznym przykładem są przerysy jednego z niedokończonych dzieł Leonarda da Vinci – ''[[Bitwa pod Anghiari (obraz Leonarda da Vinci)|Bitwy pod Anghiari]]'' wykonane przez Petera Paula Rubensa. Spośród mistrzów holenderskiego złotego wieku wyróżniają się rysunki i grafiki Rembrandta, m.in. ''Widok na most Grimnessesluis, w Amsterdamie''. Pluralizm treści, technik i form egzemplifikują dzieła artystów francuskich XVII-XIX wieku, m.in. szkice [[Charles Le Brun|Charles'aCharles’a le Bruna]], cykl pastelowych portretów starców [[Jean Chardin|Jeana Chardina]], rysunkowe tonda [[Jean-Honoré Fragonard|Jeana Fragonarda]], rysunki i akwarele [[Eugène Delacroix|Eugène'a Delacroix]] etc.
 
== Wybrane eksponaty ==
==== Malarstwo Niemiec, Flandrii i Holandii ====
<gallery>
Plik:Jan van Eyck 070.jpg|[[Jan van Eyck]]<br />''[[Madonna kanclerza RolinRolina]]''
Plik:Quentin Massys 001.jpg|[[Quentin Massys]]<br />''[[Bankier z żoną]]''
Plik:Albrecht-self.jpg|[[Albrecht Dürer]]<br />''[[Autoportret z kwiatem mikołajka]]''
Plik:Portrait of a Young Woman, by Hans Holbein the Younger.jpg|[[Hans Holbein (młodszy)|Hans Holbein Młodszy]]<br />''Portret młodej kobiety''
Plik:TheShipOfFools(BoschDrawingStudy).jpg|[[Hieronim Bosch]]<br />''[[Statek szaleńców]]''
Plik:Isabella d'este.jpg|Leonardo da Vinci<br />''[[Portret Isabelli d'Ested’Este]]''
Plik:Rembrandt van Rijn 189.jpg|Rembrandt van Rijn<br />''Widok na most Grimnessesluis, w Amsterdamie''
Plik:Trois têtes d'hommes en relation avec le lion.jpg|[[Charles Le Brun|Charles le Brun]], ''Trzy głowy'', 1671 r.
297 937

edycji