Dinar: Różnice pomiędzy wersjami

[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
Usunięta treść Dodana treść
Mistyk07 (dyskusja | edycje)
Przebudowa artykułu. Uzupełnienie o informacje i grafiki zawarte w angielskiej wersji artykułu. Zamiana wyliczeń na dane przedstawione w tabelkach., źródła/przypisy, ilustracja, drobne merytoryczne
Linia 1:
[[Plik:Dinar.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Dinar.svg|mały|300x300px|Państwa aktualnie używające dinarów oznaczono kolorem ciemnozielonym. Państwa w przeszłości używające dinarów oznaczono kolorem jasnozielonym. Państwa jugosłowiańskie zostały umieszczony w lewym dolnym rogu. Dodatkowo w Iranie dinar irański jako jednostka zdawkowa; nie oznaczony na mapie.]]
'''Dinar''' – [[arabowie|arabska]] [[złoto|złota]] [[moneta]], bita w [[VII wiek|VII]] – [[XV wiek]]u, używana głównie w [[handel zagraniczny|handlu międzynarodowym]]. Początkowo moneta ważyła ok. 4,25 [[gram]]a [[złoto|złota]].
'''Dinar''' – [[Arabowie|arabska]] [[Złoto|złota]] [[moneta]], bita w [[VII wiek|VII]] – [[XV wiek|XV wieku]], używana głównie w [[Handel zagraniczny|handlu międzynarodowym]]. Początkowo moneta ważyła ok. 4,25 [[Gram|grama]] [[Złoto|złota]].
[[Plik:WLA lacma North Africa or Spain Gold Dinar Coin 1184-99.jpg|thumb|150px|Złoty dinar z XII w.]]
; Dinar to obecnie [[jednostka monetarna]]:
* [[Algieria|Algierii]] – [[dinar algierski]]
* [[Bahrajn]]u – [[dinar Bahrajnu]]
* [[Irak]]u – [[dinar iracki]]
* [[Jordania|Jordanii]] – [[dinar jordański]]
* [[Kuwejt]]u – [[dinar kuwejcki]]
* [[Libia|Libii]] – [[dinar libijski]]
* [[Serbia|Serbii]] – [[dinar serbski]]
* [[Tunezja|Tunezji]] – [[dinar tunezyjski]]
* [[Iran]]u – zdawkowy dinar irański jako 1/100 jednostki podstawowej – [[rial irański|riala irańskiego]] (wobec niskiej wartości riala dinar wyszedł z użycia)
 
== Historia ==
[[Plik:BanknoteYug.jpg|thumb|280px|50 miliardów dinarów jugosłowiańskich z 1993]]
Słowo "dinar" jest transliteracją [[Język arabski|arabskiego]] słowa دينار (''dīnār''), które zostało zapożyczone poprzez [[Język syryjski|syryjskie]] ''dīnarā'' z [[Język grecki|greckiego]] δηνάριον (''denárion''), które zaś pochodzi od [[Łacina|łacińskiego]] ''[[Denar|dēnārius]]''.<ref>[[Oxford English Dictionary]], Second edition, 1989, ''s.v.'' ''dinar''; online version November 2010</ref><ref>Versteegh, C. H. M.; Versteegh, Kees (2001). ''The Arabic Language''. Edinburgh University Press, str. 60, <nowiki>ISBN 978-0-7486-1436-3</nowiki></ref> [[Złoty dinar]] był jedną z pierwszych islamskich monet, będącą odpowiednikiem bizantyjskiego ''[[Aureus|denarius auri]]''.<ref>Koehler, Benedikt (2014). ''Early Islam and the Birth of Capitalism''. Lexington Books. Str. 102, <nowiki>ISBN 978-0-7391-8883-5</nowiki></ref> Złota moneta znana jako ''dīnāra'' została również sprowadzona do [[Półwysep Indyjski|Indii]] przez [[Królestwo Kuszanów]] w [[I wiek|I wieku]]. Następnie została przejęta przez [[Dynastia Guptów|Imperium Guptów]] i ich spadkobierców aż do [[VI wiek|VI wieku]].<ref>Friedberg, Arthur L.; Friedberg, Ira S. (2009). ''Gold Coins of the World: From Ancient Times to the Present''. Coin & Currency Institute. Str. 457, <nowiki>ISBN 978-0-87184-308-1</nowiki></ref><ref>Mookerji, Radhakumud (2007). ''The Gupta Empire''. Motilal Banarsidass. Str. 30–31, <nowiki>ISBN 978-81-208-0440-1</nowiki></ref> Obecnie część osób w [[Indonezja|Indonezji]], [[Malezja|Malezji]], a także na terenach tzw. [[Państwo Islamskie|Państwa Islamskiego]] opowiada się za wprowadzeniem [[Złoty dinar (współczesny)|współczesnego złotego dinara]], który byłby [[Bilon (moneta)|bilonem]] bitym z [[Kruszce|kruszcu]].
; [[Plik:Coin_of_Stefan_Uroš_I.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coin_of_Stefan_Uro%C5%A1_I.jpg|mały|154x154px|Srebrny dinar z czasów panowania serbskiego króla [[Stefan Urosz I|Stefana Urosza I]] (1243–1276).]]
[[Plik:WLA_lacma_North_Africa_or_Spain_Gold_Dinar_Coin_1184-99.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:WLA_lacma_North_Africa_or_Spain_Gold_Dinar_Coin_1184-99.jpg|mały|150x150px|Złoty dinar pochodzący z Afryki Północnej lub Hiszpanii (1184–1199).]]
 
== Środek płatniczy ==
; W przeszłości istniały także:
 
* [[dinar jugosłowiański]] – przed rozpadem [[Jugosławia|Jugosławii]]
=== Państwa aktualnie wykorzystujące dinary lub walutę o podobnej nazwie ===
* [[dinar chorwacki]] – przejściowo w [[Chorwacja|Chorwacji]], przed wprowadzeniem tam [[Kuna (waluta)|kuny]]
{| class="wikitable"
* [[dinar Serbskiej Krajiny]] – przejściowo w [[Krajina|Krajinie]], przed przyłączeniem tego regionu do [[Chorwacja|Chorwacji]] i wprowadzeniem tam [[Kuna (waluta)|kuny]]
!Państwo
* [[dinar Republiki Serbskiej]] – przejściowo w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]] – części [[Bośnia i Hercegowina|Bośni]], przed wprowadzeniem tam [[Marka zamienna (jednostka monetarna)|marki transferowej]]
!Waluta
* [[dinar bośniacki]] – przejściowo w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni]], przed wprowadzeniem tam [[Marka zamienna (jednostka monetarna)|marki transferowej]]
!Kod [[ISO 4217]]
* [[dinar Abu Zabi]] – w [[Abu Zabi (emirat)|Abu Zabi]]
|-
* [[dinar południowoarabski]] – na terytoriach Arabii Południowej nad [[Zatoka Adeńska|Zatoką Adeńską]]
|[[Algieria]]
* [[dinar jemeński|dinar Południowego Jemenu]] – w latach 1965-1991 w [[Jemen]]ie Południowym przed wprowadzeniem tam [[Rial jemeński|riala]]
* |[[dinar sudańskialgierski]] – w latach 1992-1997
|DZD
|-
|[[Bahrajn]]
|[[dinar Bahrajnu]]
|BHD
|-
|[[Irak]]
|[[dinar iracki]]
|IQD
|-
|[[Iran]]
|[[Rial irański|dinar irański]]*
|nd.
|-
|[[Jordania]]
|[[dinar jordański]]
|JOD
|-
|[[Kuwejt]]
|[[dinar kuwejcki]]
|KWD
|-
|[[Libia]]
|[[dinar libijski]]
|LYD
|-
|[[Macedonia]]
|[[denar macedoński]]
|MKN (1992–1993)
MKD (1993− )
|-
|[[Serbia]]
|[[dinar serbski]]
|RSD
|-
|[[Tunezja]]
|[[dinar tunezyjski]]
|TND
|}
[[Plik:Dinar_of_Abd_al-Malik,_AH_75.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Dinar_of_Abd_al-Malik,_AH_75.jpg|mały|240x240px|Dinar [[Umajjadzi|umajjadzkiego]] kalifa [[Abd al-Malik ibn Marwan|Abd al-Malika]] (685–705).]]
<blockquote>* Zdawkowy dinar irański początkowo jako 1/1250, następnie 1/100 jednostki podstawowej – [[Rial irański|riala irańskiego]] (wobec niskiej wartości riala dinar wyszedł z użycia).</blockquote>
[[Plik:BanknoteYug.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:BanknoteYug.jpg|mały|280x280px|50 miliardów dinarów jugosłowiańskich z 1993]]
[[Plik:Offa_king_of_Mercia_757_793_gold_dinar_copy_of_dinar_of_the_Abassid_Caliphate_774.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Offa_king_of_Mercia_757_793_gold_dinar_copy_of_dinar_of_the_Abassid_Caliphate_774.jpg|mały|207x207px|Mancus lub złoty dinar anglosaskiego króla Offy (757–796), kopia dinarów używanych w Kalifacie Abbasydów (774). Łączy łaciński napis OFFA REX z napisami arabskimi. ([[Muzeum Brytyjskie]])]]
 
=== Państwa wykorzystujące dinary w przeszłości ===
{| class="wikitable"
!Państwo
!Waluta
!Kod ISO 4217
!Używano w latach
!Zamieniona na
|-
|[[Abu Zabi (emirat)|Abu Zabi]]
|[[dinar Bahrajnu]]
|BHD
|1966–1973
|[[dirham]]
|-
|[[Bośnia i Hercegowina]]
|dinar bośniacki
|BAD
|1992–1998
|[[marka zamienna]]
|-
|[[Chorwacja]]
|[[dinar chorwacki]]
|HRD
|1991–1994
|[[Kuna (waluta)|kuna]]
|-
|[[Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu|Jemen Południowy]]
|[[dinar południowojemeński]]
|YDD
|1965–1990
|[[rial jemeński]]
|-
|[[Republika Serbska]]
|dinar Republiki Serbskiej
|nd.
|1992–1998
|[[marka zamienna]]
|-
|[[Republika Serbskiej Krajiny]]
|dinar Krajiny
|nd.
|1992–1994
|[[Kuna (waluta)|kuna]]
|-
|[[Sudan]]
|[[dinar sudański]]
|SDD
|1992–2007
|[[funt sudański]]
|-
|[[Królestwo Jugosławii]]
[[Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii]]
 
[[Federalna Republika Jugosławii]]
|[[dinar jugosłowiański]]
|YUD (1965–1989)
YUN (1990–1992)
 
YUR (1992–1993)
 
YUO (1993)
 
YUG (1994)
 
YUM (1994–2003)
|1918–2003
|nd.
|}
W 774 roku [[Anglosasi|anglosaski]] król [[Offa (król Mercji)|Offa]] wybił kopie [[Abbasydzi|abbasydzkich]] dinarów kalifa [[Al-Mansur|Al-Mansura]] z napisem "OFFA REX" ([[Język polski|pol.]] "KRÓL OFFA") umieszczonym w centrum [[Awers i rewers|rewersu]].<ref>British Museum</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=TGkz9NGFXIMC&pg=PA327&dq=manqush+coin#PPA330,M1 Medieval European Coinage By Philip Grierson p.330]</ref> Mincerz wybijający monety prawdopodobnie nie znał [[Język arabski|arabskiego]], gdyż arabski tekst zawiera wiele błędów. Monety te produkowano prawdopodobnie celem wykorzystania ich w handlu w [[Al-Andalus|muzułmańskiej Hiszpanii]].
 
== Zobacz też ==
* [[waluta]]
* [[denar]]
* [[talar]], [[dolar]]
 
== Przypisy ==
<references />
[[Kategoria:Dinar (waluta)| ]]
[[Kategoria:Złote monety]]