Otwórz menu główne

Zmiany

m
WP:SK, drobne techniczne
== Najwcześniejsze wzmianki ==
=== Najwcześniejsze przedstawienia i ewolucja wizerunku ===
 
{{Galeria|Nazwa=Przedstawienia herbu ''Nałęcz'' na przestrzeni wieków|wielkość=200|pozycja=left
| Plik:POL Herbarz Złotego Runa Herby Polskie.jpg|Strona z ''Herbarza Złotego Runa'', Nałęcz w drugim wierszu, czwartej kolumnie
Lista [[herbowni|herbownych]] w artykule sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych [[Herbarz (heraldyka)|herbarzy]]. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie [[legitymacja szlachectwa|legitymacji szlachectwa]] przed zaborczymi [[heroldia]]mi, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania [[genealogia|genealogiczne]].
 
Pełna lista [[herbowni|herbownych]] nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] (m.in. w czasie [[powstanie warszawskie|powstania warszawskiego]] w [[1944]] spłonęło ponad 90% zasobu [[Archiwum Główne Akt Dawnych|Archiwum Głównego]] w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)<ref>{{cytuj stronę| url =http://www.agad.archiwa.gov.pl/about/zarys_dziejow.html | tytuł =AGAD historia: Zarys dziejów kształtowania się zasobu |data dostępu =13.08.2013 | autor = | język =PLpl}}</ref>. Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z ''Herbarza polskiego'' Tadeusza Gajla<ref name="Gajl">{{Cytuj książkę | nazwisko= Gajl | imię=Tadeusz | autor link=Tadeusz Gajl | tytuł= Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów | data= 2007| strony=406-539|wydawca= L&L| miejsce= | isbn= 978-83-60597-10-1}}</ref> i została uzupełniona o jedno pominięte przez tego autora nazwisko. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach ''Herbarza''. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Nałęcz. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.
 
Niektóre z wymienionych rodzin [[herbowni|herbownych]] weszły do rodu Nałęczytów drogą [[adopcja herbowa|adopcji herbowej]]. Pierwszą taką adopcją była ta z 1413 dla bojara litewskiego Koczana, protoplasty Koczanów, Koczanowiczów i Koczanowskich<ref>{{Cytuj książkę | autor=Adam Boniecki | tytuł= Herbarz polski|url=http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=145&dirids=1|strony=164|tom=5 | data= 1907| wydawca= skł. gł. Gebethner i Wolff| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>. W przypadku późniejszych adopcji, część dopuszczonych do Nałęcza otrzymała herby odmienione, ale niektórzy przyjęli Nałęcza bez żadnych zmian. Grono herbownych poszerzył w 1581 Andrzej Hanowiecki, przypuszczony do herbu przez Jakuba i Tomasza Wierzbińskich<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=52|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Jan Dziećmiarowski został dopuszczony do Nałęcza w 1590<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=38|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. [[Stefan Batory]] zaliczył w grono szlachty swojego kancelistę, Mateusza Postha w 1591<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=97|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Protoplasta rodziny Cal, Niemiec Wilhelm Cal, został adoptowany w 1596 przez Hieronima Gostomskiego<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=27|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Kolejnym nobilitowanym był wojskowy, Stanisław Papuskowski, adoptowany przez Jana Górskiego w 1611<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=92|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Ostatnim przypuszczonym do niezmienionego Nałęcza był [[neofita]] Stefan Wolański w 1765<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=128|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>.
Podobnie wyglądała sprawa adopcji Mikołaja Bucelli i jego siostrzeńca, Prospera Lippi, indygenowanych za zasługi w wojnie z Moskwą. Mikołaj został adoptowany do herbów Nałęcz [[Stanisław Gostomski|Stanisława Gostomskiego]] i [[Lis (herb szlachecki)|Lis]] [[Lew Sapieha|Lwa Sapiehy]], czego efektem jest herb własny [[Bucella]], powstały przez połączenie godeł wzmiankowanych herbów i herbu rodowego. Prospero natomiast, miał według Szymańskiego otrzymać jedynie dodatek Nałęcza, bez Lisa. Kasper Niesiecki podaje, że rodzina Lippich używała Nałęcza bez połączenia z herbem rodowym Bucellich<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Niesiecki | imię=Kasper | tytuł= Herbarz polski |tom=6| |strony=107|data=1839-1846 | wydawca= | miejsce= | isbn=}}</ref>. Boniecki wzmiankuje jeszcze matkę Prospera, Małgorzatę, która wyszła powtórnie za mąż w Polsce<ref>{{Cytuj książkę | autor=Adam Boniecki | tytuł= Herbarz polski|url=http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=143&from=publication&tab=1 |strony=316|tom=14| data= 1899| wydawca= skł. gł. Gebethner i Wolff| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>.
 
Stanisław Dziadulewicz twierdzi, że Korkuciowie są rodziną pochodzenia tatarskiego. Świadczyć miałoby o tym częste użycie imienia Eljasz w rodzinie. Według niego Nałęcza miały też używać tatarskie rodziny Mićkiewiczów, Grocholskich i Sołtanowiczów<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Dziadulewicz | imię=Stanisław | autor link=Stanisław Dziadulewicz | tytuł= Herbarz rodzin tatarskich w Polsce | data= 1929| strony=215,305,398,413,|wydawca= Stanisław Dziadulewicz| miejsce=Wilno}}</ref>. Serwis ''Tatarzy polscy'' wymienia nazwisko Jałomowicz, nie przytaczane przez Tadeusza Gajla, jako nazwisko rodziny tatarskiej, używającej Nałęcza<ref>{{cytuj stronę| url = http://tataria.eu/index.php/lista-herbow-rodzinnych/153-nalecz| tytuł = Tatarzy Polscy| data dostępu = 16 stycznia 2015| autor = | opublikowany = | praca = | data = | język = PLpl}}</ref>.
 
Seweryn Uruski pisze, że [[Adam Jocher|Adam Benedykt Jocher]] otrzymał wraz z synami szlachectwo z Nałęczem w roku 1845, w [[Imperium Rosyjskie|Cesarstwie]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Uruski | imię=Seweryn | autor link=Seweryn Uruski| tytuł= Rodzina.Herbarz szlachty polskiej |url=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=82995&dirids=1| strony=91|tom=6|rok= 1913| wydawca= | miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>. Jest to dość niespotykana sytuacja, gdy obcy władca nadaje rdzennie polski herb bez żadnych odmian.
 
=== Znani herbowni ===
Obok szeroko rozpowszechnionych rodów takich jak [[:Kategoria:Ostrorogowie|Ostrorogowie]], [[:Kategoria:Małachowscy herbu Nałęcz|Małachowscy]] i [[:Kategoria:Raczyńscy|Raczyńscy]], które wydały wielu zasłużonych mężów stanu, również niektórzy członkowie pomniejszych rodzin używających Nałęcza zapisali się w historii kraju. Józef Konrad Korzeniowski, znany szerzej jako [[Joseph Conrad]], syn [[Apollo Korzeniowski|Apolla]] herbu Nałęcz przyznawał się do swego szlacheckiego pochodzenia i był z niego dumny. Herb nakazał umieszczać w angielskiej edycji swoich dzieł<ref>{{cytuj stronę |tytuł=Odmiany herbu Nałęcz |url=http://kolo-naleczow.w.interia.pl/odmiany.html |język=PLpl |data dostępu=12 stycznia 2010}}</ref>. Nałęczytą był też jeden z pierwszych polskich encyklopedystów, ksiądz [[Benedykt Chmielowski]].
 
=== Postacie fikcyjne ===
== Nałęcz poza granicami Rzeczypospolitej ==
=== Rosja ===
 
Warto wspomnieć o wydanej w 1855 książce rosyjskiego heraldyka [[Aleksandr Łakijer|Aleksandra Łakijera]] ''Heraldyka rosyjska''. Autor przytacza tam nazwiska rosyjskiej szlachty, która przejęła niektóre polskie herby. Wśród nich jest Nałęcz. Autor nie wyjaśnia, w jaki sposób zachodziło takie przejmowanie. Pewne jest, że kilka polskich rodzin osiadło w Rosji. Rdzennie rosyjskie rody mogły zaś przyjmować polskie herby na zasadzie upodobniania wizerunków własnych. Herbem Nałęcz miały według Łakijera pieczętować się rodziny:
 
[[Cichocki]] ([[język rosyjski|ros.]]''Тихоцкие''), [[Wadkowski]] ([[język rosyjski|ros.]]''Вадковские''), [[Raczyński]] ([[język rosyjski|ros.]]''Рачинские''), [[Podolski]] ([[język rosyjski|ros.]]''Подольские''), przy czym Łakijer za podstawową wersję Nałęcza uznaje [[Nałęcz III]], z piórami i strzałą zamiast panny w klejnocie. Jako używających wersji z panną wymienia tylko Ostrorogów. Ponadto, wzmiankuje też [[Nałęcz V|odmianę Zdzitowieckich]]<ref name = "Łakier">{{cytuj książkę |nazwisko =Łakijer | imię =Aleksander Borysowicz |autor link =Aleksandr Łakijer| tytuł =Russkaja geraldika | wydawca =KNIGA | miejsce =St. Petersburg | rok =1855 | strony =446 /art. 160/ XXIV tabl. | url=http://books.google.pl/books?pg=PA437&dq=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%B0&id=_GsEAAAAYAAJ&ots=k1_Lc4mcfp#v=onepage&q=&f=false |język=RUru}}</ref>.
 
=== Czechy ===
Rodzina Dłuskich z Długiego na Śląsku osiadła w XVI wieku na [[Morawy|Morawach]], pisząc się od tego momentu Dlúzský z Dlúhégo i zaszczepiając w ten sposób Nałęcza w Czechach. Motyw związanej chusty ([[język czeski|cz.]] ''točenica'') nie był w tym kraju bynajmniej nowością, posługiwały się nim jeszcze co najmniej dwa rody, których związki z Polską są na dzień dzisiejszy nieznane: Strpský ze Strpí oraz Severský z Kuličkova. Ci pierwsi używali złotej nałęczki, zaś w klejnocie nosili trzy pióra strusie – jedno złote między dwoma czerwonymi. Ci drudzy mieli herb identyczny, z barwą srebrną zamiast złotej. Nałęczka występuje też w Czechach we współczesnej heraldyce terytorialnej (gminy Točník, Kamenný Přívoz i Tetín), ale nie zaczerpnięto jej tam z herbu Nałęcz, bądź taki związek jest nieznany<ref>{{cytuj stronę | tytuł =Užívání točenice v heraldice a návrhy vlajek souhradí Točník a Žebrák| url=http://www.tocnik.com/nudle/badatel/2005/ToceniceMini.pdf |język=CScs |data dostępu=21 stycznia 2010}}</ref>.
 
== Występowanie w herbach terytorialnych ==
53 489

edycji