Meduza (córka Forkosa): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 496 bajtów ,  3 lata temu
merytoryczne, redakcyjne
(redakcyjne, n. linki)
(merytoryczne, redakcyjne)
 
== Potwór ==
Wygląd Meduzy, opisany dokładnie przez [[Apollodoros z Aten (historyk)|Apollodorosa]] (2, 4, 2){{odn|Kubiak|1997|s=436}}, napawał strachem. Była najbardziej przerażającą z Gorgon{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, które Michał Pietrzykowski uważał za najstraszniejszejedne potworyz najstraszniejszych potworów mitologii greckiej{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}. PodobnieJej jak siostromgłowę, jejpodobnie głowę,jak sióstr, zamiast włosów, okalały wijące się [[węże]]{{odn|Parandowski|1979|s=200}} i wężowe łuski, a nieruchome{{odn|Kubiak|1997|s=436}} oczy błyszczały{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Twarz Meduzy szpeciły grymasy{{odn|Schmidt|2006|s=203}}. Gorgony miały też [[Dzik euroazjatycki|dzicze]][[kieł|kły]] w ustach{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, a szyje pokryte były smoczymi łuskami. Ich ręce były ze [[spiż]]u{{odn|Grimal|2008|s=289}} lub z [[Brązy|brązu]]. Miały też [[złoto|złote]] skrzydła{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, pozwalające im latać{{odn|Grimal|2008|s=114}}. W odróżnieniu od sióstr, spojrzenie Meduzy, lub sam jej widok{{odn|ParandowskiPietrzykowski|19791983|s=200189}}, zamieniało wszystko, co żyło, w kamień, lub, wedle innej wersji mitu, powodował to sam jej widok{{odn|PietrzykowskiParandowski|19831979|s=189200}}. Już widok jednego tylko loku jej włosów sprawiał, iż napierające armie uciekały{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Niekiedy też podawano, że wszystkie trzy Gorgony miały tę właściwość{{odn|Cotterell|1996|s=180}}{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Wstręt i grozę budziły nie tylko wśród zwykłych ludzi, ale nawet u nieśmiertelnych bogów{{odn|Grimal|2008|s=114}}, bez których pomocy których nikt nie mógłby ich pokonać{{odn|Grimal|2008|s=289}}. Jedynym, który się nie lękał, był Posejdon, ojciec jej dzieci{{odn|Schmidt|2006|s=204}}.
 
Gorgony zamieszkały na zachodnim skraju świata{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}, jeszcze za [[Okeanos]]em{{odn|Kubiak|1997|s=436}}. MiejsceMieszkały ichw pobytumiejscu sąsiadowałosąsiadującym z ogrodem [[Hesperydy|Hesperyd]], królestwem umarłych, ziemią [[Gerion]]a{{odn|Grimal|2008|s=114}}, dziedziną nocy, leżało jeszcze bardziej na zachód od miejsca pobytu Graj, u brzegów nocy, za rzeką [[Okeanos]]{{odn|Kubiak|1997|s=436}} okrążającą cały świat, gdzie planety i gwiazdy zanurzały się, by się odrodzić{{odn|Corretti|2011|s=29-34}}. Wedle późniejszych poglądów żyły w [[Libia|Libii]]{{odn|Cotterell|1996|s=180}}. Zadomowiły się w jaskini{{odn|Grimal|2008|s=114}}. WokołoWokół niej znajdowały się szczątki śmiałków, otaczałyktórzy jetu pozostałościstracili zabitychżycie{{odn|Kubiak|1997|s=437}}.
 
== Wyprawa Perseusza i śmierć ==
[[Plik:Tempio C di Selinunte - Perseo e Medusa - Sec. VI a.C. - Foto G. Dall'Orto (detail).png|thumb|Perseusz ucinający głowę Meduzie]]
Na wyprawę przeciwko Meduzie wyruszył [[Heros (mitologia)|heros]] [[Perseusz (syn Zeusa)|Perseusz]]{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}, jeden z najsłynniejszych bohaterów mitologii greckiej{{odn|Pietrzykowski|1983|s=185}}. Bywał on gościem króla [[Polidektes]]a{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}, władcy [[Serifos]]{{odn|Pietrzykowski|1983|s=186}}, który, chcąc posiąść jego matkę [[Danae (mitologia)|Danae]], na przeszkodzie czemu stał syn, mamił młodzieńca opowieściami o bohaterskich czynach. Pewnego dnia zaprosił go na ucztę, gdzie wyjawił plany ożenku z [[Hippodameja (córka Ojnomaosa)|Hippodameją]] z [[Elida|Elidy]]. ZSłysząc tego powoduto goście obiecali mu bogate dary, jeden tylko Perseusz był ubogim człowiekiem i nie mógł podarować władcy nic kosztownego. Wobec tego, zmuszony do złożenia obietnicyZmuszony, zaoferował Polidektesowikrólowi, że wyruszy i przywiezie mu głowę Meduzy. Monarcha chętnie na to przystał, oczekując śmierci śmiałka{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}. Istnieje wersja mitu, wedle której Perseusz wyruszył przeciwko Meduzie dla Ateny, z którą Gorgona współzawodniczyła. Wersję taką poświadcza Apollodoros{{odn|Kubiak|1997|s=437}}.
 
Pomocy nieszczęśnikowi udzieliła Atena, dzięki temu dotarł do trzech sióstr i strażniczek Gorgon – [[Forkidy|Graj]], które wyjawiływykradzeniem ich wspólnego oka i zęba, zmusił do muwyjawienia miejscemiejsca pobytu Gorgon. Heros uzbrojony został w czyniący niewidzialnym [[hełm Hadesa]], wykonany przez [[cyklopi|cyklopów]] z psiej skóry oraz skrzydlate buty, aby mógł lecieć w powietrzusandały, w końcu otrzymał też od [[Hermes]]a sierp{{odn|Parandowski|1979|s=200}} z [[diament|adamantu]]{{odn|Kubiak|1997|s=436}} bądź też zakrzywiony nóż{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}, by tympozbawić ostrym narzędziem pozbawićnim Meduzę [[głowa|głowy]]{{odn|Parandowski|1979|s=200}}.
 
Perseusz dotarł do Gorgon i ujrzał je śpiące na brzegu oceanu. Do sióstr stanął tyłem, by nie zamienić się w kamień. Spoglądał jedynie w swą tarczę z [[miedź|miedzi]], wypolerowaną tak, że widział w niej oblicze potwora{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}. Wedle innej wersji tarczę tę trzymała przed nim sama Atena{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}. PerseuszDzięki skrzydlatym sandałom wzbił się w górę{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}{{odn|Grimal|2008|s=289}}, uciął Meduzie głowę, schowałi schował do torby{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}, czy też raczej sakwy ''kibisis''{{odn|Grimal|2008|s=289}}, po czym odleciał, pozostawiając ciało. Z szyi Meduzy wyskoczył [[Pegaz (mitologia)|Pegaz]]{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}, wyszedłwydostał z niejsię też olbrzym [[Chrysaor|Chryzaor]]a{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}, trzymający w ręku złoty miecz{{odn|Grimal|2008|s=63}}. Obaj byli synami Posejdona{{odn|Schmidt|2006|s=204}}. TymczasemWtedy też obudziły się siostrydwie zamordowanejpozostałe Gorgony i poczęły ścigać zabójcę, tena jednakże miałten nadzięki głowiehełmowi czapkęHadesa-niewidkę,„czapce-niewidce” więcbył niewidzialny, nie mogły go odnaleźćujrzeć ani zabić dla pomszczenia siostry{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}.
 
== Śmiertelna głowa ==
Perseusz zdążył pobrać magiczną [[krew]] wypływającą z ran zamordowanej. Krew z lewej żyły stanowiła pozbawiającą życia truciznę, w odróżnieniu od niej krewnatomiast z żyły po stronie prawej przywracała zmarłych do życia{{odn|Grimal|2008|s=114}}.
 
Syn Zeusa udał się w drogę powrotną. Spotkał na niej [[Atlas (mitologia)|Atlasa]], tytana dźwigającego sklepienie nieba. Za pomocą głowy Meduzy zamienił go w kamień{{odn|Grimal|2008|s=48}}. Głowy Gorgony użył ponownie podczas sporu z [[Fineus (syn Belosa)|Fineusem]], chcącym poślubić swą bratanicę [[Andromeda (mitologia)|Andromedę]], którą Perseusz wybawił od śmierci, pokonując morskiego potwora. Zwolennicy Perseusza wdali się w bójkę z poplecznikami Fineusa, wobec czego heros wyjął z torby głowę Meduzy przeistaczając Fineusa i jego zwolenników w kamień{{odn|Grimal|2008|s=103}}. Swoim polecił przedtem odwrócić wzrok{{odn|Kubiak|1997|s=436}}. Istnieje też inna wersja, w której Fineus zostaje oślepiony, ale zachowuje życie{{odn|Grimal|2008|s=103}}.
Walka Perseusza z Meduzą należy do scen często przedstawianych w sztuce. Sam moment ucinania głowy przedstawia jedna z [[metopa|metop]] [[Selinunt|selinunckich]]{{odn|Pietrzykowski|1983|s=193}}.
 
Często przedstawiano też samą głowę Meduzy, na przykład na piersiach Ateny. Motyw taki nosi nazwę [[gorgonejon]]u. Być może wykorzystywano go jako symbol [[rzeźba apotropaiczna|apotropaiczny]], a więc chroniący przez złymi mocami. Gorgonejon zmieniał się z upływem czasu. Początkowo przedstawiał twarz okropną, wykrzywioną, z językiem wysuniętym z ust. Późniejsze przedstawienia ukazują już twarz piękną, choć smutną, otoczoną wijącymi się wężami. Prezentuje ją choćby ''[[Meduza Rondanini]]''{{odn|Pietrzykowski|1983|s=193}}.
 
Z kolei przyczółek z [[Korfu|Kerkyry]] ukazuje oglądającym Meduzę pośród swoich dzieci{{odn|Pietrzykowski|1983|s=193}}.
* {{cytuj książkę|nazwisko=Pietrzykowski|imię=Michał|tytuł=Mitologia starożytnej Grecji|wydawca =Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe|miejsce=Warszawa|data=1983|seria=Mitologie świata|isbn=83-221-0111-2|odn=tak}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Schmidt|imię=Joël|tytuł=Słownik mitologii greckiej i rzymskiej|wydawca =Książnica|miejsce=Katowice|data=2006|seria=Słowniki encyklopedyczne „Książnicy”|isbn=978-83-7132-841-1|odn=tak}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Corretti|imię=Christine|tytuł=Cellini’s Perseus and Medusa: Configurations of the Body of State|wydawca = Case Western Reserve University|miejsce=Cleveland, Ohio|data=2011|oclc=722814380|odn=tak}}
 
== Zobacz też ==
28 447

edycji