Meduza (córka Forkosa): Różnice pomiędzy wersjami

Atlas, drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, źródła/przypisy
(uzupełn., źródła/przypisy)
(Atlas, drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, źródła/przypisy)
 
== Potwór ==
Wygląd Meduzy, opisany dokładnie przez [[Apollodoros z Aten (historyk)|Apollodorosa]] (2, 4, 2){{odn|Kubiak|1997|s=436}}, napawał strachem. Była najbardziej przerażającą z Gorgon{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, które Michał Pietrzykowski uważał za jedne z najstraszniejszych potworów mitologii greckiej{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}. Jej głowę, podobnie jak sióstr, zamiast włosów okalały wijące się [[węże]]{{odn|Parandowski|1979|s=200}} i wężowe łuski, nieruchome{{odn|Kubiak|1997|s=436}} oczy błyszczały{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Twarz Meduzy szpeciły grymasy{{odn|Schmidt|2006|s=203}}. Gorgony miały też [[Dzik euroazjatycki|dzicze]] [[kieł|kły]] w ustach{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, a szyje pokryte były smoczymi łuskami. Ich ręce były ze [[spiż]]u{{odn|Grimal|2008|s=289}} lub z [[Brązy|brązu]]. Miały też [[złoto|złote]] skrzydła{{odn|Parandowski|1979|s=200}}, pozwalające im latać{{odn|Grimal|2008|s=114}}. W odróżnieniu od sióstr, spojrzenie Meduzy{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}} zamieniało wszystko, co żyło, w kamień, lub, wedle innej wersji mitu, powodował to sam jej widok{{odn|Parandowski|1979|s=200}}. Już widok jednego tylko loku jej włosów sprawiał, iż napierające armie uciekały{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Niekiedy też podawano, że wszystkie trzy Gorgony miały tę właściwość{{odn|Cotterell|1996|s=180}}{{odn|Grimal|2008|s=114}}. Wstręt i grozę budziły nie tylko wśród zwykłych ludzi, ale nawet u nieśmiertelnych bogów{{odn|Grimal|2008|s=114}}, bez pomocy których nikt nie mógłby ich pokonać{{odn|Grimal|2008|s=289}}. Jedynym, który się nie lękał, był Posejdon, ojciec jej dzieci{{odn|Schmidt|2006|s=204}}.
 
Gorgony zamieszkały na zachodnim skraju świata{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}. Było to miejsce sąsiadujące z ogrodem [[Hesperydy|Hesperyd]], królestwem umarłych, ziemią [[Gerion]]a{{odn|Grimal|2008|s=114}} i leżało jeszcze bardziej na zachód od siedziby [[Forkidy|Graj]], u brzegów nocy, za rzeką [[Okeanos]]{{odn|Kubiak|1997|s=436}} okrążającą cały świat, gdzie planety i gwiazdy zanurzały się, by się odrodzić{{odn|Corretti|2011|s=29-34}}. Wedle późniejszych poglądów żyły w [[Libia|Libii]]{{odn|Cotterell|1996|s=180}}. Zadomowiły się w jaskini{{odn|Grimal|2008|s=114}}, wokół niej znajdowały się szczątki śmiałków, którzy tu stracili życie{{odn|Kubiak|1997|s=437}}.
Na wyprawę przeciwko Meduzie wyruszył [[Heros (mitologia)|heros]] [[Perseusz (syn Zeusa)|Perseusz]]{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}, jeden z najsłynniejszych bohaterów mitologii greckiej{{odn|Pietrzykowski|1983|s=185}}. Bywał on gościem króla [[Polidektes]]a{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}, władcy [[Serifos]]{{odn|Pietrzykowski|1983|s=186}}, który chcąc posiąść jego matkę [[Danae (mitologia)|Danae]], na przeszkodzie czemu stał syn, mamił młodzieńca opowieściami o bohaterskich czynach. Pewnego dnia zaprosił go na ucztę, gdzie wyjawił plany ożenku z [[Hippodameja (córka Ojnomaosa)|Hippodameją]] z [[Elida|Elidy]]. Słysząc to goście obiecali mu bogate dary, jeden tylko Perseusz nie mógł podarować władcy nic kosztownego. Zmuszony, zaoferował królowi, że przywiezie mu głowę Meduzy. Monarcha chętnie na to przystał, oczekując śmierci śmiałka{{odn|Parandowski|1979|s=199-200}}. Istnieje wersja mitu, wedle której Perseusz wyruszył przeciwko Meduzie dla Ateny, z którą Gorgona współzawodniczyła. Wersję taką poświadcza Apollodoros{{odn|Kubiak|1997|s=437}}.
 
Pomocy nieszczęśnikowi udzieliła Atena, dzięki temu dotarł do trzech sióstr i strażniczek Gorgon – [[Forkidy|Graj]], które dzięki wykradzeniu ich wspólnego oka i zębakła, zmusił do wyjawienia siedziby Gorgon. Heros uzbrojony został w czyniący niewidzialnym [[hełm Hadesa]], wykonany przez [[cyklopi|cyklopów]] z psiej skóry oraz skrzydlate sandały, w końcu otrzymał też od [[Hermes]]a sierp{{odn|Parandowski|1979|s=200}} z [[diament|adamantu]]{{u|adamant}}{{odn|Kubiak|1997|s=436}} bądź też zakrzywiony nóż{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}, by Meduzę pozbawić [[głowa|głowy]]{{odn|Parandowski|1979|s=200}}.
 
Perseusz dotarł do Gorgon i ujrzał je śpiące na brzegu oceanu. Do sióstr stanął tyłem, by nie zamienić się w kamień. Spoglądał jedynie w swą tarczę z [[miedź|miedzi]], wypolerowaną tak, że widział w niej oblicze potwora{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}. Wedle innej wersji tarczę tę trzymała przed nim sama Atena{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}. Dzięki skrzydlatym sandałom wzbił się w górę{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}}{{odn|Grimal|2008|s=289}}, uciął Meduzie głowę i schował do torby{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}, czy też raczej sakwy ''kibisis''{{odn|Grimal|2008|s=289}}, po czym odleciał. Z szyi Meduzy wydostali się synowie Posejdona{{odn|Schmidt|2006|s=204}}, najpierw wyskoczył [[Pegaz (mitologia)|Pegaz]]{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}, potem olbrzym [[Chrysaor|Chryzaor]]{{odn|Pietrzykowski|1983|s=189}} trzymający w ręku złoty miecz{{odn|Grimal|2008|s=63}}. Wtedy też obudziły się pozostałe Gorgony, Steno i Euriale, i poczęły ścigać zabójcę, a że ten dzięki hełmowi Hadesa-„czapce-niewidce” był niewidzialny, nie mogły go ujrzeć ani zabić dla pomszczenia siostry{{odn|Parandowski|1979|s=200-201}}.
Perseusz zdążył zaczerpnąć krwi wypływającej z ran zamordowanej. Krew Meduzy była magiczna: ta z żył lewej strony ciała była śmiertelną trucizną, z prawej strony miała moc przywracania życia {{odn|Grimal|2008|s=114}}{{odn|Waszyński|2010|s=303}}. Ożywiającą siłę krwi Meduzy wykorzystywał później [[Asklepios]] wskrzeszając zmarłych{{odn|Waszyński|2010|s=303}}.
 
Syn Zeusa udał się w drogę powrotną. Spotkał na niej [[Atlas (mitologia)|Atlasa]], tytana dźwigającego sklepienie nieba. KorzystającWyczerpany ucieczką przed Gorgonami poprosił o złote jabłko z ogrodu [[Hesperydy|Hesperyd]], jednak tytan odmówił. Perseusz, korzystając z głowy Meduzy, zamienił go w kamień{{odn|Grimal|2008|s=48}}, w innej wersji mitu w górę{{r|lazien}}, od której pochodzi nazwa [[Atlas (góry)|łańcucha górskiego]] w północnej Afryce{{r|mity}}. Głowy Gorgony użył ponownie podczas sporu z [[Fineus (syn Belosa)|Fineusem]], chcącym poślubić swą bratanicę [[Andromeda (mitologia)|Andromedę]], którą wcześniej Perseusz wybawił od śmierci, pokonując morskiego potwora. Zwolennicy Perseusza wdali się w bójkę z poplecznikami Fineusa, wobec czego heros wyjął z torby głowę Meduzy przeistaczając Fineusa i jego zwolenników w kamień{{odn|Grimal|2008|s=103}}. Swoim polecił przedtem odwrócić wzrok{{odn|Kubiak|1997|s=436}}. Istnieje też inna wersja, w której Fineus został oślepiony, ale zachował życie{{odn|Grimal|2008|s=103}}.
 
Perseusz wykorzystał głowę Meduzy do zemsty na Polidektesie, który za czasu jego nieobecności prześladował jego matkę, nie chcącej go za męża. Syn Zeusa wkroczył do zamku monarchy i wyciągnął z torby straszną głowę. Polidektes i jego dworzanie zamienili się w kamień. Odtąd przypominali [[marmur]]owe posągi{{odn|Parandowski|1979|s=201}}. Perseusz, wedle jednej z wersji, po wypełnieniu swej misji oddał Atenie głowę Gorgony{{odn|Pietrzykowski|1983|s=191}}, według innej ją zatrzymał{{odn|Parandowski|1979|s=201}} i dopiero przed śmiercią oddał bogini. Ta głowę Meduzy umieściła na swej [[Egida|tarczy]], by przerażać wrogów{{odn|Parandowski|1979|s=199-203}} i zmuszać ich do ucieczki{{odn|Schmidt|2006|s=204}}, a nawet zamieniać w kamień{{odn|Grimal|2008|s=114}}.
Z kolei przyczółek z [[Korfu|Kerkyry]] ukazuje oglądającym Meduzę pośród swoich dzieci{{odn|Pietrzykowski|1983|s=193}}.
 
{{Uwagi|uwagi=
{{Uwagi|uwagi= <ref name="adamant">Por. „[[wikt:adamant|Adamant]]” w Wikisłowniku.</ref>}}
 
{{Przypisy|2}}|przypisy=
* <ref name="mity">{{Cytuj stronę | url = http://coders.civ.pl/projekty/mitologia/mity.html#11 | tytuł = Mity greckie dla szkół podstawowych.Perseusz i Meduza | data dostępu = 2016-10-10}}</ref>
* <ref name="lazien">{{Cytuj stronę | url = http://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/katalog/obiekty/lkr-239 | tytuł = Perseusz pokazujący głowę Meduzy Atlasowi | opublikowany = lazienki-krolewskie.pl | data dostępu = 2016-10-10}}</ref>
}}
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko=Corretti|imię=Christine|tytuł=Cellini’s Perseus and Medusa: Configurations of the Body of State|wydawca = Case Western Reserve University|miejsce=Cleveland, Ohio|data=2011|oclc=722814380|odn=tak}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Waszyński | imię = Edmund | autor = Edmund Waszyński | tytuł = Asklepios – bóg sztuki lekarskiej | czasopismo = Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia | odpowiedzialność = Wielkopolski Oddział Polskiego Towarzystwa Medycyny Perinatalnej | wydanie = tom 3, zeszyt 4 | wolumin = 2010 | strony = 303 | issn = 2080-3907 | język = pl | url = http://www.ptmp.com.pl/png/png3z4_2010/PNG34-11-waszynski.pdf|odn=tak}}
 
 
 
== Zobacz też ==
28 365

edycji