Otwórz menu główne

Zmiany

m
Różne redakcyjne - poprawa linków, apostrofów, cudzysłowów
W roku 1236 lub [[1237]] książę [[Henryk II Pobożny|Henryk Pobożny]] sprowadził Franciszkanów z [[Praga|Pragi]]. Fundatorem kościoła był książę [[Bolesław V Wstydliwy]], który został tam pochowany wraz z siostrą [[Błogosławiona Salomea|bł. Salomeą]]. Zostali tu też pochowani synowie [[Władysław I Łokietek|Władysława Łokietka]] (Stefan i Władysław).
 
Pierwotny kościół najprawdopodobniej był zbudowany na planie krzyża greckiego (równoramiennego) z wieżą na przecięciu naw. Budulcem była cegła (z dodatkiem kamiennych detali). Ok. 1260-1270 dobudowano do niego zakrystię. W [[1269]] roku kościół konsekrowano pod wezwaniem św. [[Franciszek z Asyżu|Franciszka z Asyżu]]. W 1. połowie XV wieku kościół znacznie rozbudowano: przedłużono prezbiterium (1401) o dwa przęsła i zamknięto je trójboczną apsydą, następnie przebudowano korpus kościoła (1420-36), stawiając dwunawową, asymetryczną halę. Nawy zostały połączone arkadami. Węższą, północną nawę nazwano kaplicą Bożego Ciała (obecnie jest to Kaplica Męki Pańskiej). Przy północnej ścianie przedłużonego prezbiterium wzniesiono kaplicę cechu cieśli i murarzy (od 1673 roku pod wezwaniem bł. Salomei). Tak rozbudowaną świątynię ponownie konsekrował w 1436 kardynał Zbigniew Oleśnicki. W 1462 roku świątynię strawił pożar, w 1465 zawaliła się wieża, a w 1476 miał miejsce kolejny pożar. W [[1563]] r. przed wejściem do kościoła od strony wylotu [[ulica Bracka w Krakowie|ul. Brackiej]] wzniesiono wieżę-dzwonnicę. Była to budowla obszerna, dosyć wysoka, murowana z kamienia i cegły. Ustawiona na rzucie kwadratu dzwonnica w dolnej części miała cztery bramy, z których północna wychodziła na ul. Bracką, południowa wiodła do kościoła, a wschodnia i zachodnia prowadziły na przykościelny cmentarz. Nad sklepionymi przejściami, na drugiej kondygnacji wieży, umieszczono cztery duże okna (po jednym w każdej z czterech ścian). W jednym z okien zawieszono niewielki dzwonek "za„za konających"konających”. Trzecia kondygnacja także posiadała cztery okna, a ponadto znajdował się tam – od strony ul. Brackiej – żelazny ganek (malowany i złocony), przeznaczony dla orkiestry grającej podczas rozmaitych uroczystości. Na tym poziomie dzwonnicy umieszczony był również wielki dzwon kościelny, do którego rozkołysania potrzebnych było aż czterech ludzi. Szczyt wieży ozdobiony był kopulastym [[hełm (architektura)|hełmem]] obitym miedzianą blachą. Został on wykonany staraniem o. M. Modesta Wybranowskiego, gwardiana konwentu, w [[1645]] r. (Dzwonnica została zburzona w [[1816]]). W 1655 kościół spłonął po raz kolejny. Odbudowano go dzieląc wnętrze na nawę główną i kaplicę (obecnie Męki Pańskiej). Wnętrza odtworzono w stylu barokowym. W 1816 r. zburzono mur otaczający dawny przykościelny cmentarz<ref>Marek Żukow-Karczewski, ''Nie istniejące budowle Krakowa. Dzwonnica kościoła Franciszkanów'', "Echo„Echo Krakowa"Krakowa”, 236 (13548) 1991.</ref>. Największe nieszczęście dla kościoła stanowił [[Pożar Krakowa w 1850 roku|pożar w 1850 roku]]. Spłonęła wtedy znaczna część świątyni. Zaraz po pożarze przystąpiono do restauracji kościoła. Pracami tymi zajmowali się Teofil Żebrawski i Antoni Stacherski pod kierunkiem [[Karol Kremer|Karola Kremera]]. Pod koniec XIX wieku prace restauracyjne prowadzili [[Władysław Ekielski]] (w prezbiterium) i [[Karol Knaus]] (w nawie głównej).
 
Kościół znajduje się na trasie [[Małopolska Droga św. Jakuba|Małopolskiej Drogi św. Jakuba]] z [[Sandomierz]]a do [[Tyniec (Kraków)|Tyńca]].
== Wnętrze ==
=== Prezbiterium ===
Główny ołtarz wykonali Edward i Zygmunt Stehlikowie w 1861 (fundacja Zofii Potockiej). W ołtarzu znajduje się obraz Gerharda Flatza z trzeciej ćwierci XIX wieku ''Gloria św. Franciszka''. Między stallami a balustradą ołtarzową umieszczona jest płyta wykonana w 1871 roku według projektu [[Jan Matejko|Jana Matejki]] ukazująca sylwetkę księcia [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]]. W oknach 5 witraży wykonanych według projektu [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]] ukazujących żywioły oraz postaci św. Franciszka i bł. Salomei. Na ścianach polichromie autorstwa Wyspiańskiego (w tym 4 figuralne: z prawej ''Matka Boża z Dzieciątkiem'', oraz ''Caritas'', z lewej ''Św. Michał Archanioł'' i ''Strącenie zbuntowanych aniołów'') oraz obrazy [[Władysław Rossowski|Władysława Rossowskiego]] ukazujące epizody z dziejów franciszkanów. Przy ścianach neogotyckie [[stalle]], a na posadzce mosiężna płyta nad kryptą, w której w latach 1269-1630 spoczywała trumna z ciałem [[Błogosławiona Salomea|bł. Salomei]].
 
=== Nawa główna ===
 
=== Transept ===
Sklepienie żebrowo-krzyżowe zrekonstruowane po pożarze w 1850 roku. Polichromie autorstwa S. Wyspiańskiego. W ramieniu północnym transeptu epitafium [[Piotr Kochanowski (1566-16201566–1620)|Piotra Kochanowskiego]] (autorstwa [[Oskar Sosnowski|Oskara Sosnowskiego]]), w ramieniu południowym epitafium [[Wincenty Pol|Wincentego Pola]], popiersie [[Jan Kochanowski|Jana Kochanowskiego]] oraz barokowy krucyfiks z XVII wieku.
 
=== Katakumby ===
 
W czerwcu 2015 roku grupa eksploratorów ze Stowarzyszenia Na Rzecz Ratowania Zabytków "SAKWA"„SAKWA” wraz z archeologami odkryła nieznane dotąd krypty pod Kaplicą Męki Pańskiej. Pomiary georadarem wykazały istnienie pustych przestrzeni pod posadzką, co potwierdziły dobrej jakości nagrania wykonane kamerą endoskopową wprowadzoną przez odwierty w posadzce. Badacze doliczyli się około dwudziestu trumien metalowych oraz drewnianych z ćwiekami w bardzo dobrym stanie. Skany georadarowe sugerują, że pod kryptami może znajdować się drugi, jeszcze niższy poziom.<ref>Mateusz Kudła, {{cytuj stronę|url=http://www.tvn24.pl/krakow,50/zapomniane-katakumby-i-zabojcze-grzyby-odkrycie-w-centrum-krakowa,549579.html | tytuł = Zapomniane katakumby i zabójcze grzyby. Niezwykłe odkrycie w centrum Krakowa |opublikowany = TVN24 |język = pl |data dostępu=2015-06-10}}</ref>
 
== Kaplice ==
{{Bazyliki mniejsze w Polsce}}
 
{{DEFAULTSORTSORTUJ:Kraków, Franciszka z Asyżu}}
[[Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Bazyliki w Krakowie]]
307 042

edycje