Difference between revisions of "Ulica Wita Stwosza w Katowicach"

rozbudowa, drobne redakcyjne
(→‎Historia: drobne redakcyjne, usunięcie powtórzenia)
(rozbudowa, drobne redakcyjne)
 
== Historia ==
Do końca [[XIX wiek]]u pomiędzy ul. Wita Stwosza a [[Ulica Jana Kochanowskiego w Katowicach|ul. Jana Kochanowskiego]] znajdowała się skotnica − teren pastwiskowy<ref>''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'' Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 100.</ref>. Jeszcze w 1907 r. dzisiejsza ulica Wita Stwosza była polną drogą bez nazwy, wiodącą od ówczesnego ''Blücherplatz'' (dziś pl. K. Miarki) na południe, do cegielni położonej na południe od dopiero co wytyczonej ''Bernhardstrasse'' (dzisiejsza ul. Powstańców; na terenie tym stoi obecnie [[Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach|archikatedra Chrystusa Króla]]). Nie było przy niej wówczas jeszcze żadnych budynków.<ref name="Plan 1907">''Plan von Kattowitz'', Verlag v. G. Siwinna, Kattowitz 1907</ref> Po nadaniu jej nazwy ''Dürerstrasse'' pierwsze domy zaczęto przy niej stawiać w ostatnich latach przed I wojną światową.
 
[[Plik:POL Katowice - Wita Stwosza Street.jpg|thumb|Budynek przy ul. Wita Stwosza 4]]
[[Plik:Katowice - tablica Adolfowi Dygaczowi.jpg|thumb|Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy pod numerem ''4'', poświęcona [[Adolf Dygacz|Adolfowi Dygaczowi]]]]
[[Plik:POL Katowice - Wita Stwosza Street.jpg|thumb|Budynek przy ul. Wita Stwosza]]
[[Plik:Katowice - Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne.JPG|thumb|Gmach [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego]] (ul. Wita Stwosza 17)]]
W okresie [[Cesarstwo Niemieckie|Rzeszy Niemieckiej]] (do 1922)<ref>J. Lipońska-Sajdak, ''Katowice wczoraj. Kattowiz gestern'', Gliwice 1995, s. 5.</ref> i w latach [[Okupacja niemiecka w Polsce 1939-1945|niemieckiej okupacji Polski]] (1939−1945)<ref>[http://www.grytzka-genealogie.de/images/plan_katt_1942.jpg Plan Katowic z 1942 roku] www.grytzka-genealogie.de [dostęp 2011-07-01]</ref> ulica nosiła nazwę ''Dürerstraße''<ref name="autonazwa22">{{cytuj stronę| url = http://www.grytzka-genealogie.de/home_kattowitz.htm| tytuł = Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch| data dostępu = 2011-07-01| autor = | język =de | opublikowany = www.grytzka-genealogie.de}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.grytzka-genealogie.de/images/Strassenverzeichnis%20aller%20Strassen%20von%20Kattowitz.pdf| tytuł = Straßenverzeichnis aller Straßen von Kattowitz| data dostępu = 2011-07-01| autor = | język =de | opublikowany = www.grytzka-genealogie.de}}</ref><ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Moskal | imię = Jerzy | autor = Jerzy Moskal |tytuł = ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni| wydawca = Wydawnictwo Śląsk| miejsce =Katowice | rok =1993 | strony = 385| isbn = 83-85831-35-5}}</ref>.
Pierwsze domy zaczęto stawiać przy niej w ostatnich latach przed I wojną światową, poczynając od dzisiejszego Placu K. Miarki w górę. Budynki pomiędzy ulicami Ligonia i Powstańców, po stronie zachodniej, powstały pod koniec lat 30. oraz w czasie II wojny światowej.
 
Wiosną 1939 r. pod nr. 17, w narożniku ul. Wita Stwosza i ul. A. Lisieckiego (obecnie ul. M. Szeligiewicza), naprzeciw dzisiejszego ogrodu Kurii Biskupiej, rozpoczęto budowę wielkiego gmachu o powierzchni ponad 15 tys. m2, przeznaczonego dla utworzonego w 1935 r. Gimnazjum Katolickiego im. św. Jacka. Po wybuchu wojny budynek w stanie surowym przejął [[Wehrmacht]], który doprowadził do jego wykończenia i urządził w nim Dom Żołnierza ([[Język niemiecki|niem.]] ''Soldatenhaus''). Po ukończeniu wojny w budynku rozpoczęło działanie prywatne Gimnazjum św. Jacka. W 1950 r. władze odebrały jednak budynek Kurii Biskupiej, umieszczając w nim [[ZSO nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach|I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika]], Szkołę Podstawową nr 37, [[Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Mieczysława Karłowicza w Katowicach|Państwową podstawową i Średnią Szkołę Muzyczną]] oraz placówka Stacji Oceny Nasion.
Do 1978 mieścił się przy niej [[Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego]]. W 1949 [[Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Mieczysława Karłowicza w Katowicach]] została przeniesiona na IV piętro budynku przy ul. Wita Stwosza 17. Niewystarczająca ilość pomieszczeń zmusiła dyrekcję do wynajęcia klas w budynku Szkoły Podstawowej przy [[Ulica Dąbrówki w Katowicach|ul. Dąbrówki]] 9 oraz w gimnazjum im. św. Jacka przy ul. Wita Stwosza.
Po przeprowadzce w 1968 r. I LO im. M. Kopernika do nowowybudowanego gmachu przy [[Ulica Henryka Sienkiewicza w Katowicach|ul. H. Sienkiewicza]], a następnie wyprowadzeniu się pozostałych instytucji, gmach stopniowo przejął Wydział Nauk Społecznych nowo powstałego Uniwersytetu Śląskiego. Na początku lat 90. ub. w. budynek powrócił do Kurii, która umieściła w nim [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne]].
 
Pod koniec 1999 powołano Komitet Budowy Nowego Gmachu [[Muzeum Śląskie w Katowicach|Muzeum Śląskiego]], który wkrótce potem zatwierdził zaktualizowany, tzn. pomniejszony o 30%, projekt Jana Fiszera. Plan zyskał uznanie środowisk twórczych i naukowych. W październiku 2002 [[Muzeum Śląskie w Katowicach]] otrzymało od miasta darowiznę w postaci działki o powierzchni 5,5 ha zlokalizowanej w rejonie ulic Wita Stwosza, Ceglanej, [[Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach|Tadeusza Kościuszki]], aleii Alei Górnośląskiej, pod budowę nowego gmachu. Projekt ten nie został zrealizowany.
 
W okresie od 7 lipca 2006 do 7 września 2006 wybudowano zjazd z ul. Wita Stwosza do [[Autostrada A4 (Polska)|autostrady A4]]. Wartość inwestycji wyniosła 195 470 zł; wykonano drogę, długości 70 metrów i szerokości 5 metrów, wraz z chodnikiem i barierkami<ref>{{cytuj stronę| url = http://bip.um.katowice.pl/index.php?s=16&id=1227075620| tytuł = Zjazd z ul. Wita Stwosza w Katowicach| data dostępu = 2011-07-01| autor = Urząd Mista Katowice| język =pl | opublikowany = www.bip.um.katowice.pl}}</ref>.
 
Dnia 3 sierpnia 2010 ulicą prowadziła trasa trzeciego etapu wyścigu kolarskiego [[Tour de Pologne 2010]].
Dnia 3 sierpnia 2010 ulicą prowadziła trasa trzeciego etapu wyścigu kolarskiego [[Tour de Pologne 2010]]. 13 października 2010 na fasadzie budynku pod numerem ''4'' odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci [[Adolf Dygacz|Adolfa Dygacza]] − profesora i znawcy kultury śląskiej (mieszkał w tym budynku w latach 1988−2004)<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.katowice.eu/artykuly/3015,261,profesor-adolf-dygacz-uhonorowany.htm|tytuł=Profesor Adolf Dygacz uhonorowany|data dostępu=2011-07-01|autor=|język=pl|opublikowany= www.katowice.eu}}</ref>.
 
== Obiekty zabytkowe ==
Przy ulicy Wita Stwosza znajdują się następujące historyczne obiekty:
* narożna kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 1, róg z [[Plac Karola Miarki w Katowicach|pl. K. Miarki]])<ref name="mega">{{cytuj stronę| url = http://bip.um.katowice.pl/dokumenty/2010/1/5/1262697057.pdf| tytuł = Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9)| data dostępu = 2011-07-01| autor = Urząd Miasta Katowice| język =pl | opublikowany = www.bip.um.katowice.pl}}</ref>; W 1920 r. zamieszkał w nim wraz z rodziną dr [[Alfons Górnik]], w latach 1922-28 pierwszy polski prezydent Katowic.
* zabytkowy budynek mieszkalny (ul. Wita Stwosza 3), wpisany do [[Rejestr zabytków|rejestru zabytków]] 31 maja 1995 (nr rej.: A/1608/95<ref name="zabytkkkowy">{{zabytek|śląskie|data dostępu=2011-07-01}}</ref>); został wzniesiony w 1910 prawdopodobnie według projektu Hugo Weissenberga w stylu wczesnego modernizmu z elementami secesji<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.wkz.katowice.pl/documents/rejestr_zabytkow/Gmina_Katowice.doc| tytuł = Rejestr zabytków w Katowicach| data dostępu = 2011-07-01| autor = Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach| język =pl | opublikowany = www.wkz.katowice.pl}}</ref>;
* kamienica mieszkalna − dom architekta Ernsta Ritschela (ul. Wita Stwosza 4)<ref name="mega"/>, wzniesionawzniesiony w 1912 w stylu modernistycznym - czteropiętrowy, z dwoma wydatnymi [[ryzalit]]ami od frontu, pomiędzy którymi umieszczono wejście i [[Loggia|loggie]] balkonowe; zachowała się alegoryczna figura kobieca na postumencie (w podcieniu), dekoracyjnedekoracje portaleportali i loggieloggi, historyczne: stolarka drzwiowa, okienna z malowanymi okennicami, witraże, ceramika w bramie<ref>Zdjęcie tabliczki w Wikimedia Commons: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Katowice_-_ulica_Wita_Stwosza_4.jpg</ref>. W domu tym mieszkał m. in. [[Stanisław Szkudlarz]] - długoletni (1926-1939) wiceprezydent Katowic. 13 października 2010 na fasadzie tego budynku odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci [[Adolf Dygacz|Adolfa Dygacza]] − profesora i znawcy kultury śląskiej (mieszkał w nim w latach 1988−2004)<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.katowice.eu/artykuly/3015,261,profesor-adolf-dygacz-uhonorowany.htm|tytuł=Profesor Adolf Dygacz uhonorowany|data dostępu=2011-07-01|autor=|język=pl|opublikowany= www.katowice.eu}}</ref>.
* kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 5)<ref name="mega"/>;
* narożna kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 6, [[Ulica Juliusza Ligonia w Katowicach|ul. J. Ligonia]] 16); w dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem ''6'' istniała klinika dla chorób kobiecych doktora Kazimierza Wędlikowskiego<ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Janota | imię = Wojciech | autor = Wojciech Janota |tytuł = Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939| wydawca = Księży Młyn| miejsce =Łódź | rok =2010 | strony = 76| isbn = 978-83-7729-021-7}}</ref>;
* budynek biurowy (ul. Wita Stwosza 7), wzniesiony w dwudziestoleciu międzywojennym w stylu funkcjonalizmu<ref name="mega"/>;
* budynek biurowy (ul. Wita Stwosza 9), wzniesiony w dwudziestoleciu międzywojennym w stylu funkcjonalizmu<ref name="mega"/>;
* gmach [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego]] (ul. Wita Stwosza 17), wybudowany wna latachprzełomie lat trzydziestych i czterdziestych XX wieku w stylu funkcjonalizmu<ref name="mega"/>;
* dwa historyczne budynki (ul. Wita Stwosza 30)<ref name="mega"/>.
 
== Opis ==
Swoją siedzibę przy tej ulicy mają<ref>{{cytuj stronę| url = http://katalog.pf.pl/Katowice/Wita-Stwosza-W12P0R10A-m18.html| tytuł = Spis firm na ulicy Wita Stwosza w mieście Katowice| data dostępu = 2011-07-01| autor = | język =pl | opublikowany = www.katalog.pf.pl}}</ref>: kancelarie radców prawnych, oddziały banków, Drukarnia Archidiecezjalna (ul. Wita Stwosza 11; na fasadzie budynku znajduje się tablica pamiątkowa, upamiętniająca otwarcie drukarni<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.katowice.uw.gov.pl/mp/katowice.html| tytuł = Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego: miasto Katowice| data dostępu = 2011-01-11| autor = Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach| język = pl | opublikowany = www.katowice.uw.gov.pl}}</ref>), [[Koleje Śląskie|Koleje Śląskie Sp. z o.o.]], [[Radio eM|Radio "eM"]] (ul. Wita Stwosza 16), Wydawnictwo Kurii Metropolitalnej [[Gość Niedzielny|"Gość Niedzielny"]], restauracje, Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej (ul. Wita Stwosza 36), "Mosty Śląsk" Sp. z o.o., Hotel Diament Park (ul. Wita Stwosza 37), Urząd Pocztowy Katowice 25, Sąd Rejonowy Katowice−Wschód: Wydział IX Gospodarczy Rejestr Zastawów, Prokuratura Okręgowa i Prokuratura Apelacyjna (ul. Wita Stwosza 31) oraz [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne]] (ul. Wita Stwosza 17), domy zakonne Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP i Zgromadzenia Sióstr Świętej Elżbiety. W narożniku z ul. H. Jordana (wejście z ul. Jordana) znajduje się [[Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego]] wraz z biblioteką (posiadającą 122 000 woluminów i jednostek<ref>{{cytuj stronę|url=http://bip.um.katowice.pl/dokumenty/2009/12/30/1262693839.pdf|tytuł=''Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego'', Cz. 1, ''Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego|data dostępu=2011-07-01|autor=Urząd Miasta Katowice|język=pl|opublikowany= www.bip.um.katowice.pl}}</ref>)
 
Przy ul. Wita Stwosza 31 wznosi się [[Biurowiec Wojewódzki]]. Został zbudowany w 1985; jest siedzibą między innymi: Prokuratury Okręgowej, Prokuratury Apelacyjnej, zarządu [[Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego|KZK GOP]], Górnośląskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, [[Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach|Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego]], Regionalnej Izby Obrachunkowej oraz Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. W budynku znajduje się 5 wind, powierzchnia użytkowa wynosi Powierzchnia użytkowa: 17987 m², powierzchnia zabudowy − 1573 m², kubatura − 70970 m³.
 
== Bibliografia ==
* ''Katowice - Plan miasta'', wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.;
* Lipońska-Sajdak Jadwiga, Szota Zofia: ''Gruss aus Kattowitz. Pozdrowienia z Katowic''. Katowice 2004, ISBN 83-87727-07-5.
 
[[Kategoria:Ulice w Katowicach|Stwosza]]
19,738

edits