Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 821 bajtów, 2 lata temu
drobne redakcyjne, drobne techniczne, źródła/przypisy
 
== Historia ==
{{dopracować|źródła=2013-10|sekcja|data=2012-09}}
{{dopracować|źródła=2013-10|sekcja|data=2012-09}}Pojawienie się różańca w Europie może wiązać się z powrotem rycerzy z pierwszych [[Wyprawy krzyżowe|wypraw krzyżowych]] w XI wieku. W tym wieku datuje się pierwsze wzmianki o pojawieniu się różańca w klasztorach.
 
;Geneza różańca.
Pojawienie się różańca w Europie może wiązać się z powrotem rycerzy z pierwszych [[Wyprawy krzyżowe|wypraw krzyżowych]] w XI wieku. W tym wieku datuje się pierwsze wzmianki o pojawieniu się różańca w klasztorach. Modlitwa oparta na systemie rytmicznych powtórzeń wokalnych, odmierzanych przy pomocy sznura z koralami, była bowiem praktykowana przez mieszkańców średniowiecznej [[Palestyna|Palestyny]], tj. [[muzułmanin|muzułmanów]]. Sznury modlitewne istniały również w [[buddyzm]]ie i [[hinduizm]]ie<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko = Lutchman|imię = Johnny|tytuł = Prayer Beads, I Will Teach You How To Pray|rok = 2014|wydawca = Arete Publishing|miejsce = |strony = |isbn =}}</ref>, a ich budowa i liczba korali była bardzo często zbliżona. Templariusze i duchowieństwo mogli dostrzec pozytywny aspekt kontemplacyjny modlitw różańcowych na Bliskim Wschodzie. Krzyżowcy zainspirowani powszechnością użycia sznurów modlitewnych we wszystkich warstwach społecznych mogli wyobrazić sobie ich uniwersalne zastosowanie w religijności katolickiej. Pomysł, by różaniec dedykować [[Dziewictwo Marii z Nazaretu|Najświętszej Marii Pannie]] mógł wynikać z kilku czynników. Od V wieku można zauważyć rozwój kultu maryjnego, który usystematyzował dogmatycznym postanowieniem [[sobór efeski]]. Ustalono na nim, że Maryja urodziła nie tylko człowieka, ale i Boga, więc jej tytuł to Theotokos (Matka Boga). Obserwacja modlitw różańcowych dedykowanych w [[hinduizm]]ie<ref>{{Cytuj stronę|url = http://www.fronda.pl/blogi/pytania-o-personalizm-biblijny/ewolucje-wspolczesnego-ateizmu-czyli-hinduizm-praktyczny,35098.html|tytuł = Ewolucje współczesnego ateizmu czyli hinduizm praktyczny|autor = |data dostępu = 12.01.2015|opublikowany = Fronda|język = pl}}</ref> odwiecznemu, żeńskiemu bóstwu czasu i niebios – bogini [[Kali]], mogła stać się przyczynkiem do połączenia różańca z Matką Bożą w katolicyzmie. [[Plik:Michelangelo Caravaggio 066.jpg|thumb|[[Madonna Różańcowa (obraz Caravaggia)|''Madonna Różańcowa'']] [[Caravaggio|Caravaggia]], na obrazie przedstawiona jest [[Matka Boża]] ofiarująca różaniec św. Dominikowi]]
[[Sznur modlitewny]] powstał z myślą o nieumiejących czytać i odmawiać [[Księga Psalmów|psalmów]] chrześcijanach, by mogli w ten sposób włączyć się w [[Officium Divinum|Liturgię Godzin]] [[Kościół łaciński|Kościoła]], i ewoluował przez [[wiek]]i, zanim uzyskał znaną nam dzisiaj formę.
 
;Psałterz pierwowzorem różańca.
Pierwotnie ideałem [[Zakon mniszy|mnichów benedyktyńskich]], było wspólne odmawianie 150 psalmów w ciągu jednego tygodnia. Obowiązek odmawiania psalmów zastępowano w przypadku mnichów nieumiejących czytać odmawianiem określonej, symbolicznej liczby ''[[Ojcze nasz]]''. Benedyktyni z [[Opactwo w Cluny|Cluny]] odmawiali za swoich zmarłych braci 50 ''Ojcze nasz'', a [[templariusze]], zgodnie ze swoją regułą, byli zobowiązani do odmawiania po śmierci swoich braci 100 ''Ojcze nasz'' za spokój ich dusz, codziennie przez tydzień. W [[XII wiek]]u w zakonie [[Cystersi|cysterskim]], zgodnie z konstytucjami cysterskimi, bracia nie odmawiający brewiarza zobowiązani byli do codziennego odmawiania 50 ''Ojcze nasz''. Jako pomoc przy odmawianiu ''quinquageny'' (''kwinkwageny''), czyli tych 50 pacierzy, służył sznur z paciorkami, który zaczęto nazywać ''[[Rozarium|Rosarium]]'', ''[[Wianek|Wieńcem]] z [[Róża|róż]]''. Ówczesny ''różaniec cysterski'' był ciągiem niepodzielonych paciorków nawleczonych na sznurek, którego końce były ze sobą połączone bądź nie; służył on jedynie do odmawiania ''Ojcze nasz'', ale bez rozważania określonych tajemnic.
 
 
;Historia tajemnic różańcowych.
Prekursorem tajemnic różańcowych jest teolog i mnich Kartuzów w Kolonii Henryk Egher de Kalcar (zm. 1408 r.); podzielił on różaniec na "dziesiątki", na zakończenie "Ave Maria" dodał imię "Jezus", oraz uzupełnił tzw. dopowiedzeniami, klauzulami (clausulae) z życia Jezusa i Maryi<ref name="Geneza">[http://www.centrum.saletyni.pl/modlitwa/rozaniec/153-geneza-roaca-w-od-legendy-do-historii Geneza różańca]</ref>.
Prekursorem tajemnic różańcowych jest bł. [[Dominik z Prus]]<ref>[http://pustynnicy.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=80%3Ab-dominik-z-prus&lang=pl Biografia Bł. Dominika z Prus]</ref>, mnich [[Kartuzi|kartuski]] z klasztoru w [[Trewir]]ze. W 1409 podzielił życie [[Jezus Chrystus|Jezusa]] i [[Matka Boża|Maryi]] na 50 tajemnic, pogrupowanych w 5 dekad (dziesiątków) od ''[[Zwiastowanie Pańskie|Zwiastowania Pańskiego]]'' do ''[[Paruzja|Powtórnego przyjścia Chrystusa w chwale]]''. Różaniec Dominika z Prus rozpowszechniał się w niesamowitym tempie<ref>[http://rodzice59.blogspot.com/2014/02/dopowiedzenia-dominika-z-prus.html Różaniec Dominika z Prus]</ref>. Adolf z [[Essen]], [[przeor]] Dominika z Prus, kopiował tajemnice ''Złotego Różańca'' i rozsyłał je do różnych [[klasztor]]ów w [[Europa|Europie]]<ref>[http://www.opiekun.kalisz.pl/index.php?dzial=artykuly&kat=tematnumeru&id=7113 Adolf Essen rozsyłał różaniec do klasztorów w Europie]</ref>. Przy każdej z 50 tajemnic różańca odmawiano ''Zdrowaś'', a na zakończenie każdego dziesiątka ''Zdrowaś'' odmawiano ''Ojcze nasz'', ''Wierzę'' i ''Zdrowaś''. Pierwotny różaniec składał się z 50 tajemnic, 50 ''Zdrowaś'', 5 ''Ojcze nasz'', 5 ''Wierzę'' i dodatko 5 ''Zdrowaś''. [[Dominikanie]] z [[Kolonia (Niemcy)|Kolonii]] skrócili 50 tajemnic ''Złotego Różańca'' do 15 i połączyli je z odmawianiem 150 ''Zdrowaś'' na podobieństwo 150 psalmów. [[Jakob Sprenger (inkwizytor)]], dominikanin, współautor dzieła ''[[Malleus Maleficarum|Młot na czarownice]]'' i założyciel 1. ''[[Bractwo Różańcowe|Bractwa Różańcowego]]'' w Kolonii, dodał na zakończenie każdego dziesiątka ''Zdrowaś'', odmawianych przy każdej z 15 tajemnic, ''Ojcze nasz'' i ''Wierzę''. W ten sposób powstał różaniec zwany ''maryjnym'' albo ''dominikańskim''{{fakt|data=2013-10}}. Taki właśnie wzór modlitwy różańcowej można znaleźć w ''Hortulus animae'', popularnym modlitewniku wydrukowanym w 1498 w [[Strasburg]]u przez Williama Schaffenera. Ponieważ ''różaniec dominikanów'' zyskiwał coraz większą popularność, zapomniano o ''złotym różańcu'' Dominika z Prus i modlitwę różańcową zaczęto mylnie kojarzyć ze św. [[Dominik Guzmán|Dominikiem Guzmanem]]. Tak powstała dominikańska legenda o św. Dominiku, założycielu zakonu [[Dominikanie|dominikańskiego]], jako prekursorze modlitwy różańcowej{{fakt|data=2013-10}}.
 
Bł. Dominik z Prus<ref>[http://pustynnicy.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=80%3Ab-dominik-z-prus&lang=pl Biografia Bł. Dominika z Prus]</ref>, mnich [[Kartuzi|kartuski]] z klasztoru w [[Trewir]]ze. W 1409 roku wyróżnił w życiu [[Jezus Chrystus|Jezusa]] i [[Matka Boża|Maryi]] 50 momentów (tajemnic), i sformułował kilka serii po 50 klauzuli od powiadających trzem etapom życia Jezusa: narodzenia i dzieciństwa, działalności publicznej oraz męki i śmierci. W latach 1435-1445 rozesłał różaniec do klasztorów w Belgii, gdzie praktykowano "Psałterz Maryi". Różaniec Dominika z Prus rozpowszechniał się w szybkim tempie<ref>[http://rodzice59.blogspot.com/2014/02/dopowiedzenia-dominika-z-prus.html Różaniec Dominika z Prus]</ref>. Adolf z [[Essen]], [[przeor]] klasztoru Kartuzów w Trewirze, w którym przebywał Dominik z Prus, kopiował tajemnice różańca i rozsyłał je do różnych [[klasztor]]ów w Europie<ref>[http://www.opiekun.kalisz.pl/index.php?dzial=artykuly&kat=tematnumeru&id=7113 Adolf Essen rozsyłał różaniec]</ref>.
Pierwsza wzmianka o ''Psałterzu Najśw. Maryi Panny'' odnosi się do zwycięstwa nad [[albigensi|albigensami]] w południowej [[Francja|Francji]] w 1213<ref>Antonio A. Borelli, ''Różaniec-ratunek dla świata'', wyd. Instytut im. Ks. Piotra Skargi, Kraków 2006, s. 40-43, ISBN 83-89591-07-3</ref>. Wydarzenie to łączone jest z [[podanie (literatura)|podaniem]] o przekazaniu przez Matkę Bożą ''różańca'' św. Dominikowi Guzmanowi. Legenda ta jednak nie ma potwierdzenia w dokumentacji historycznej. Do [[Polska|Polski]] modlitwę różańcową miał sprowadzić i propagować św. [[Jacek Odrowąż]], dominikanin, co też jest wątpliwe, ponieważ w [[XIII wiek]]u nie było jeszcze ''tajemnic różańcowych'', które pojawiły się dopiero w [[XV wiek]]u.
 
Dopiero [[Alan z La Roche|Alain de la Roche]] ustanowił nowy porządek: przed dziesiątkami "Ave Maria" umieścił klauzule i "Pater noster"; podzielonych w trzech grupach: "Wcielenie", "Męka", "Uwielbienie". Zapoczątkował wspólnotowe odmawianie różańca, co spowodowało jego szybsze przyjmowanie<ref name="Geneza"/>.
 
Prekursorem tajemnic różańcowych jest bł. [[Dominik z Prus]]<ref>[http://pustynnicy.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=80%3Ab-dominik-z-prus&lang=pl Biografia Bł. Dominika z Prus]</ref>, mnich [[Kartuzi|kartuski]] z klasztoru w [[Trewir]]ze. W 1409 podzielił życie [[Jezus Chrystus|Jezusa]] i [[Matka Boża|Maryi]] na 50 tajemnic, pogrupowanych w 5 dekad (dziesiątków) od ''[[Zwiastowanie Pańskie|Zwiastowania Pańskiego]]'' do ''[[Paruzja|Powtórnego przyjścia Chrystusa w chwale]]''. Różaniec Dominika z Prus rozpowszechniał się w niesamowitym tempie<ref>[http://rodzice59.blogspot.com/2014/02/dopowiedzenia-dominika-z-prus.html Różaniec Dominika z Prus]</ref>. Adolf z [[Essen]], [[przeor]] Dominika z Prus, kopiował tajemnice ''Złotego Różańca'' i rozsyłał je do różnych [[klasztor]]ów w [[Europa|Europie]]<ref>[http://www.opiekun.kalisz.pl/index.php?dzial=artykuly&kat=tematnumeru&id=7113 Adolf Essen rozsyłał różaniec do klasztorów w Europie]</ref>. Przy każdej z 50 tajemnic różańca odmawiano ''Zdrowaś'', a na zakończenie każdego dziesiątka ''Zdrowaś'' odmawiano ''Ojcze nasz'', ''Wierzę'' i ''Zdrowaś''. Pierwotny różaniec składał się z 50 tajemnic, 50 ''Zdrowaś'', 5 ''Ojcze nasz'', 5 ''Wierzę'' i dodatko 5 ''Zdrowaś''. [[Dominikanie]] z [[Kolonia (Niemcy)|Kolonii]] skrócili 50 tajemnic ''Złotego Różańca'' do 15 i połączyli je z odmawianiem 150 ''Zdrowaś'' na podobieństwo 150 psalmów. [[Jakob Sprenger (inkwizytor)]], dominikanin, współautor dzieła ''[[Malleus Maleficarum|Młot na czarownice]]'' i założyciel 1. ''[[Bractwo Różańcowe|Bractwa Różańcowego]]'' w Kolonii, dodał na zakończenie każdego dziesiątka ''Zdrowaś'', odmawianych przy każdej z 15 tajemnic, ''Ojcze nasz'' i ''Wierzę''. W ten sposób powstał różaniec zwany ''maryjnym'' albo ''dominikańskim''{{fakt|data=2013-10}}. Taki właśnie wzór modlitwy różańcowej można znaleźć w ''Hortulus animae'', popularnym modlitewniku wydrukowanym w 1498 w [[Strasburg]]u przez Williama Schaffenera. Ponieważ ''różaniec dominikanów'' zyskiwał coraz większą popularność, zapomniano o ''złotym różańcu'' Dominika z Prus i modlitwę różańcową zaczęto mylnie kojarzyć ze św. [[Dominik Guzmán|Dominikiem Guzmanem]]. Tak powstała dominikańska legenda o św. Dominiku, założycielu zakonu [[Dominikanie|dominikańskiego]], jako prekursorze modlitwy różańcowej{{fakt|data=2013-10}}.
 
Pierwsza wzmianka o ''Psałterzu Najśw. Maryi Panny'' odnosi się do zwycięstwa nad [[albigensi|albigensami]] w południowej [[Francja|Francji]] w 1213<ref>Antonio A. Borelli, ''Różaniec-ratunek dla świata'', wyd. Instytut im. Ks. Piotra Skargi, Kraków 2006, s. 40-43, ISBN 83-89591-07-3</ref>. WydarzenieTradycja tochrześcijańska łączoneuczyniła jestojcem, zśw. [[podanieDominik (literatura)Guzmán|podaniemDominika Guzmana]]. Wydarzenie to łączone jest z podaniem o przekazaniu w 1213 roku przez Matkę Bożą ''różańca'' św. Dominikowi Guzmanowi. Legenda ta jednak nie ma potwierdzenia w dokumentacji historycznej. DoDominik [[Polska|Polski]]głosił modlitwękazanie, różańcowąktóre miałprzeplatał sprowadzićz iodmawianiem propagować św. [[Jacek Odrowąż]]różańca, dominikanin,przez co teżjeszcze jestbardziej wątpliwe,się ponieważrozpowszechnił w śród ludności. Do [[XIII wiekPolska|Polski]]u niemodlitwę byłoróżańcową jeszczew ''tajemnicówczesnej różańcowych'',postaci któresprowadził pojawiłyi siępropagował dopiero wśw. [[XVJacek wiekOdrowąż]]u, dominikanin.
 
Prawdopodobnie 3 ''Zdrowaś'', odmawiane na wstępie ''różańca'', zaczerpnięto z ''różańca [[Brygida Szwedzka|św. Brygidy]]'', ustalając w [[XV wiek|XV]]/[[XVI wiek]]u oficjalny kształt ''różańca maryjnego''. W ''różańcu św. Brygidy'' 3 ''Zdrowaś'' odmawia się po ostatniej 6. dekadzie, na zakończenie modlitwy różańcowej. W średniowieczu ''różaniec dominikanów'' i ''różaniec św. Brygidy'', zwany ''różańcem brygidek'', były równie popularne wśród wiernych. Cząstka ''Różańca dominikanów'' składała się jednak z 5, a nie 6 dekad, co przypuszczalnie spowodowało, że to właśnie on stał się tym bardziej znanym wśród wiernych i wreszcie został oficjalnym ''różańcem'' w całym Kościele katolickim{{fakt|data=2013-10}}.
;Nowe zmiany w modlitwie różańcowej.
[[Sykstus IV]] w [[Bulla|bulli]] ''Ea quae'', z 9 maja 1479, zaleca codzienne odmawianie ''różańca''. W 1521 roku Albert da Castello zastąpił nazwę ''Psałterz Najświętszej Maryi Panny'' na ''Różaniec Maryjny''; wprowadził na początku ''Credo'', trzy razy ''Zdrowaś Mario''; oraz podzielił różaniec na "dziesiątki" podzielone na tajemnice: ''Radosne'', ''Bolesne'', ''Chwalebne''. Zmienił ostatnie tajemnice chwalebne: ''Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny'' na ''Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny'' i ''Powtórne przyjście Chrystusa w chwale'' na ''Ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi''. Zwrócił uwagę że tajemnice należy medytować. Po [[Sobór trydencki|soborze trydenckim]] [[Pius V]] zatwierdził ''różaniec maryjny'' bullą ''Consueverunt Romani Pontifices'' z 17 września 1569 . W bulli tej pojawiło się też wezwanie kończące modlitwę ''Zdrowaś Mario'': po słowie ''...Jezus'': Pius V wprowadził słowa przypisywane św. Bernardowi ze Sieny ''Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen''. Na zakończenie dziesiątki wprowadził ''Chwała Ojcu...''<ref>[http://www.mateusz.pl/duchowosc/js-rb.htm Historia Różańca]]</ref>.
 
W 1826 roku Paulina M. Jaricot założyła w [[Lyon]]ie "Stowarzyszenie Żywego Różańca" (w skład "Róży różańcowej" wchodziło 15 osób, przyporządkowanych do 15 dziesiątek, które odmawiały jedną dziesiątkę dziennie). W 1832 roku papież [[Grzegorz XVI]] zatwierdził stowarzyszenie żywego różańca.
 
;Wprowadzenie Tajemnic Światła.
 
== Budowa koronki różańcowej i sposób odmawiania ==
[[Plik:Rosary 2006-08-14.png|thumb|leftright|Budowa koronki różańcowej]]
[[Plik:Boronów feretrony 2378.jpg|thumb|[[Feretron]]y w [[Kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca świętego w Boronowie|kościele NMP Królowej Różańca świętego w Boronowie]] przedstawiające na awersach tajemnice różańca świętego, a na rewersach świętych [[Dominikanie|dominikańskich]]]].
 
== Różańce religii niechrześcijańskich ==
=== Różaniec muzułmański, islamski ===
''[[Subha|Tasbih]]'', ''Misbaha'', ''Masbaha'', ''różaniec [[Muzułmanin|muzułmański]]'', ''różaniec [[islam]]ski'', używany przez muzułmanów do odmawiania 33 razy lub 3-krotności tej liczby, czyli 99 razy jednego z [[99 atrybutów Allaha|atrybutów Boga]], np.: ''Chwała Bogu'' lub ''Bóg jest wielki'', albo ''On, który przychodzi''. Rzadziej odmawia się jednym ciągiem wszystkie 99 atrybutów Boga, gdyż trudno jest je zapamiętać i zazwyczaj poprzestaje się na 1 dowolnie wybranym atrybucie i jego powtarzaniu<ref>[http://religie.wiara.pl/doc/472191.Rozaniec-w-islamie Różaniec w Islamie]</ref>.
{{dopracować|źródła=2013-10|sekcja}}
''[[Subha|Tasbih]]'', ''Misbaha'', ''Masbaha'', ''różaniec [[Muzułmanin|muzułmański]]'', ''różaniec [[islam]]ski'', używany przez muzułmanów do odmawiania 33 razy lub 3-krotności tej liczby, czyli 99 razy jednego z [[99 atrybutów Allaha|atrybutów Boga]], np.: ''Chwała Bogu'' lub ''Bóg jest wielki'', albo ''On, który przychodzi''. Rzadziej odmawia się jednym ciągiem wszystkie 99 atrybutów Boga, gdyż trudno jest je zapamiętać i zazwyczaj poprzestaje się na 1 dowolnie wybranym atrybucie i jego powtarzaniu.
 
=== Różaniec buddyjski ===