Ulica Wita Stwosza w Katowicach: Różnice pomiędzy wersjami

m
WP:SK, ort.
(→‎Historia: Rozbudowa)
m (WP:SK, ort.)
| jedn1_nazwa = Śródmieście
| długość = 1270 m<ref>{{cytuj stronę| url = http://bip.um.katowice.pl/zarzadzenia/plik.php?x=Akcja%20Zima%2009-10-zarzadzenie.pdf| tytuł = Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010| data dostępu = 2011-07-01| autor = Urząd Miasta Katowice| język =pl | opublikowany = www.bip.um.katowice.pl}}</ref>
| mapa =
| zdjęcie = Katowice - Róg ul. Wita Stwosza i ul. Juliusza Ligonia.jpg
| zdjęcie_podpis = budynek na rogu ul. Wita Stwosza 5 i [[Ulica Juliusza Ligonia w Katowicach|ul. Juliusza Ligonia]]
| commons =
| przebieg =
{{Ulica infobox/przebieg|ULP|0|0m|[[Plac Karola Miarki w Katowicach|pl. Miarki]], ↑ [[Ulica Jana Kochanowskiego w Katowicach|ul. Kochanowskiego]]}}
{{Ulica infobox/przebieg|ULL|0|1000m|do ul. Ceglanej}}
{{Ulica infobox/przebieg|KT|0|1270m|ul. Ceglana}}
|współrzędne = 50.248977 19.017416
| kod mapy = Katowice
}}
 
== Historia ==
Do końca [[XIX wiek]]u pomiędzy ul. Wita Stwosza a [[Ulica Jana Kochanowskiego w Katowicach|ul. Jana Kochanowskiego]] znajdowała się skotnica − teren pastwiskowy<ref>''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'' Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 100.</ref>. Jeszcze w 1907 r. dzisiejsza ulica Wita Stwosza była polną drogą bez nazwy, wiodącą od ówczesnego ''Blücherplatz'' (dziś pl. K. Miarki) na południe, do cegielni położonej na południe od dopiero co wytyczonej ''Bernhardstrasse'' (dzisiejsza ul. Powstańców; na terenie tym stoi obecnie [[Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach|archikatedra Chrystusa Króla]]). Nie było przy niej wówczas jeszcze żadnych budynków.<ref name="Plan 1907">''Plan von Kattowitz'', Verlag v. G. Siwinna, Kattowitz 1907</ref>.
 
[[Plik:POL Katowice - Wita Stwosza Street.jpg|thumb|Budynek przy ul. Wita Stwosza 4]]
[[Plik:Katowice - Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne.JPG|thumb|Gmach [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego]] (ul. Wita Stwosza 17)]]
W okresie [[Cesarstwo Niemieckie|Rzeszy Niemieckiej]] (do 1922)<ref>J. Lipońska-Sajdak, ''Katowice wczoraj. Kattowiz gestern'', Gliwice 1995, s. 5.</ref> i w latach [[Okupacja niemiecka w Polsce 1939-1945|niemieckiej okupacji Polski]] (1939−1945)<ref>[http://www.grytzka-genealogie.de/images/plan_katt_1942.jpg Plan Katowic z 1942 roku] www.grytzka-genealogie.de [dostęp 2011-07-01]</ref> ulica nosiła nazwę ''Dürerstraße''<ref name="autonazwa22">{{cytuj stronę| url = http://www.grytzka-genealogie.de/home_kattowitz.htm| tytuł = Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch| data dostępu = 2011-07-01| autor = | język =de | opublikowany = www.grytzka-genealogie.de}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.grytzka-genealogie.de/images/Strassenverzeichnis%20aller%20Strassen%20von%20Kattowitz.pdf| tytuł = Straßenverzeichnis aller Straßen von Kattowitz| data dostępu = 2011-07-01| autor = | język =de | opublikowany = www.grytzka-genealogie.de}}</ref><ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Moskal | imię = Jerzy | autor = Jerzy Moskal |tytuł = ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni| wydawca = Wydawnictwo Śląsk| miejsce =Katowice | rok =1993 | strony = 385| isbn = 83-85831-35-5}}</ref>.
Pierwsze domy zaczęto stawiać przy niej w ostatnich latach przed I wojną światową, poczynając od dzisiejszego Placu K. Miarki w górę. Jeszcze w 1935 r. ulica kończyła się ślepo na wysokości ul. Ligonia. <ref name="Plan 1935">''Plan miasta Wielkich Katowic''. Podziałka 1 : 14 000, wyd. Księgarnia Ludwika Fiszera, Katowice - Łódź 1935</ref>. Budynki pomiędzy ulicami Ligonia i Powstańców, po stronie zachodniej, powstały pod koniec lat 30. oraz w czasie II wojny światowej. Wcześniej powstała niska zabudowa po stronie wschodniej została rozebrana w l. 80. i 90. ub. wieku.
 
Powyżej ul. Powstańców po stronie wschodniej od 1927 r. praktycznie do połowy lat 60. XX w. trwała budowa dzisiejszej [[Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach|archikatedry Chrystusa Króla]] oraz (powyżej ul. Jordana) budowli Kurii Biskupiej (ukończonej na początku lat 50.; dzisiejszej Kurii Metropolitalnej Archidiecezji Katowickiej). W tym czasie ten odcinek ulicy był praktycznie nieprzejezdny. Po zachodniej stronie ulicy na tej wysokości znajdowały się wówczas baraki budowniczych wyżej wymienionych obiektów oraz składowiska kamienia i innych materiałów budowlanych. Na terenach tych, pod nr 11, mieści się obecnie wybudowany w latach 90. obiekt Drukarni Archidiecezjanej, zaś na jej tyłach (wejście z ul. H. Jordana) znajduje się wzniesiony w I dekadzie bieżącego wieku[[Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego]] wraz z biblioteką (posiadającą 122 000 woluminów i jednostek<ref>{{cytuj stronę|url=http://bip.um.katowice.pl/dokumenty/2009/12/30/1262693839.pdf|tytuł=''Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego'', Cz. 1, ''Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego|data dostępu=2011-07-01|autor=Urząd Miasta Katowice|język=pl|opublikowany= www.bip.um.katowice.pl}}</ref>)
 
Wiosną 1939 r. pod nr. 17, w narożniku ul. Wita Stwosza i ul. A. Lisieckiego (pierwotnie ul. Polna<ref name="Plan 1935"/>, obecnie ul. M. Szeligiewicza), naprzeciw dzisiejszego ogrodu Kurii Metropolitalnej, rozpoczęto budowę wielkiego gmachu o powierzchni ponad 15 tys. m2, przeznaczonego dla utworzonego w 1935 r. Gimnazjum Katolickiego im. św. Jacka. Po wybuchu wojny budynek w stanie surowym przejął [[Wehrmacht]], który doprowadził do jego wykończenia i urządził w nim Dom Żołnierza ([[Język niemiecki|niem.]] ''Soldatenhaus''). Z tego czasu pochodziły wybudowane przy obu końcach budynku (od ul. Jordana oraz ul. Lisieckiego) niemieckie [[Schron|schrony bojowe]], [[żelbet]]owe ze stalowymi kopułami, usunięte dopiero w późnych latach 60. Po ukończeniu wojny w budynku rozpoczęło działanie prywatne Gimnazjum św. Jacka. W 1950 r. władze odebrały jednak budynek Kurii Biskupiej, umieszczając w nim [[ZSO nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach|I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika]], Szkołę Podstawową nr 37, [[Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Mieczysława Karłowicza w Katowicach|Państwową podstawową i Średnią Szkołę Muzyczną]] oraz placówka Stacji Oceny Nasion.
Po przeprowadzce w 1968 r. I LO im. M. Kopernika do nowowybudowanegonowo wybudowanego gmachu przy [[Ulica Henryka Sienkiewicza w Katowicach|ul. H. Sienkiewicza]], a następnie wyprowadzeniu się pozostałych instytucji, gmach stopniowo przejął Wydział Nauk Społecznych nowo powstałego Uniwersytetu Śląskiego. Na początku lat 90. ub. w. budynek powrócił do Kurii, która umieściła w nim [[Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach|Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne]].
 
Do końca lat 60. XX w. ciąg ulicy Wita Stwosza był przerwany na wysokości obecnego wejścia do Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego i nieprzejezdny. Dopiero wówczas bowiem rozebrano stojący w poprzek drogi piętrowy budynek mieszkalny dawnej zabudowy folwarcznej. Z tego powodu wcześniej dojazd do wyżej położonego odcinka ulicy odbywał się jedynie obecną ul. M. Szeligiewicza. Bloki mieszkalne po zachodniej stronie tego odcinka ulicy powstały w latach 40. i 50. Po wschodniej stronie tego odcinka kwadrat w obrysie obecnych ulic Wita Stwosza, ks. J. Czempiela, Plebiscytowej i bpa Cz. Domina, należący także do Kurii Diecezjalnej, zajmowały drewniane, parterowe baraki. Mieściły się w nich m. in. stolarnia diecezjalna za składami drewna, warsztaty produkujące dewocjonalia, a także mieszkania. Po ich stopniowej likwidacji w latach 70. i 80. wzniesiono na tym terenie obecne zabudowania „Caritas”-u Archidiecezji Katowickiej.
 
Przez długi czas ten odcinek ulicy był polną drogą, kończącą się na wysokości dzisiejszego numeru 29. Zapewniała ona dojazd m. in. do budynków nr. 30 – 30c należących do resortu telekomunikacji. Dalej, aż do ul. Ceglanej (wówczas również o charakterze drogi polnej), ciągnęły się wysypiska gruzu i inne nieużytki. Po wschodniej stronie aż do pierwszych lat 60. tuż przed osią obecnej Alei Górnośląskiej (Autostrada A4; tędy również biegła polna droga) znajdowało się samotne, stare gospodarstwo z niewielkim stawem. Zlikwidowano je w związku z budową na tym terenie obecnej siedziby katowickiej [[Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach|Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej]] (nr 36). Dalej, do ul. Ceglanej, ciągnęły się [[Ogród działkowy|ogródki działkowe]] – na tym terenie funkcjonuje obecnie zbudowane w latach 80. [[Uniwersyteckie Centrum Okulistyki i Onkologii w Katowicach| Uniwersyteckie Centrum Okulistyki i Onkologii]]. Po stronie zachodniej w 1985 r., tuż przed Aleją Górnośląską, wybudowano charakterystyczny "Błękitny wieżowiec" (nr 31) będący dziś siedzibą szeregu instytucji państwowych i samorządowych.
 
Pod koniec 1999 powołano Komitet Budowy Nowego Gmachu [[Muzeum Śląskie w Katowicach|Muzeum Śląskiego]], który wkrótce potem zatwierdził zaktualizowany, tzn. pomniejszony o 30%, projekt Jana Fiszera. Plan zyskał uznanie środowisk twórczych i naukowych. W październiku 2002 [[Muzeum Śląskie w Katowicach]] otrzymało od miasta darowiznę w postaci działki o powierzchni 5,5 ha zlokalizowanej w prostokącie ulic Wita Stwosza, Ceglanej, [[Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach|Tadeusza Kościuszki]] i Alei Górnośląskiej, pod budowę nowego gmachu. Projekt ten nie został zrealizowany. W tym miejscu tuż za Aleją powstał później budynek hotelu "Diament", zaś przed samą ul. Ceglaną budowany jest obecnie (2016 r.) obiekt prywatnej placówki medycznej.
* narożna kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 1, róg z [[Plac Karola Miarki w Katowicach|pl. K. Miarki]])<ref name="mega">{{cytuj stronę| url = http://bip.um.katowice.pl/dokumenty/2010/1/5/1262697057.pdf| tytuł = Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9)| data dostępu = 2011-07-01| autor = Urząd Miasta Katowice| język =pl | opublikowany = www.bip.um.katowice.pl}}</ref>; W 1920 r. zamieszkał w nim wraz z rodziną dr [[Alfons Górnik]], w latach 1922-28 pierwszy polski prezydent Katowic.
* zabytkowy budynek mieszkalny (ul. Wita Stwosza 3), wpisany do [[Rejestr zabytków|rejestru zabytków]] 31 maja 1995 (nr rej.: A/1608/95<ref name="zabytkkkowy">{{zabytek|śląskie|data dostępu=2011-07-01}}</ref>); został wzniesiony w 1910 prawdopodobnie według projektu Hugo Weissenberga w stylu wczesnego modernizmu z elementami secesji<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.wkz.katowice.pl/documents/rejestr_zabytkow/Gmina_Katowice.doc| tytuł = Rejestr zabytków w Katowicach| data dostępu = 2011-07-01| autor = Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach| język =pl | opublikowany = www.wkz.katowice.pl}}</ref>;
* kamienica mieszkalna − dom architekta Ernsta Ritschela (ul. Wita Stwosza 4)<ref name="mega"/>, wzniesiony w 1912 w stylu modernistycznym - czteropiętrowy, z dwoma wydatnymi [[ryzalit]]ami od frontu, pomiędzy którymi umieszczono wejście i [[Loggia|loggie]] balkonowe; zachowała się alegoryczna figura kobieca na postumencie (w podcieniu), dekoracje portali i loggi, historyczne: stolarka drzwiowa, okienna z malowanymi okennicami, witraże, ceramika w bramie<ref>Zdjęcie tabliczki w Wikimedia Commons: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Katowice_-_ulica_Wita_Stwosza_4.jpg</ref>. W domu tym mieszkał m. in. [[Stanisław Szkudlarz]] - długoletni (1926-1939) wiceprezydent Katowic. 13 października 2010 na fasadzie tego budynku odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci [[Adolf Dygacz|Adolfa Dygacza]] − profesora i znawcy kultury śląskiej (mieszkał w nim w latach 1988−2004)<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.katowice.eu/artykuly/3015,261,profesor-adolf-dygacz-uhonorowany.htm|tytuł=Profesor Adolf Dygacz uhonorowany|data dostępu=2011-07-01|autor=|język=pl|opublikowany= www.katowice.eu}}</ref>.
* kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 5)<ref name="mega"/>;
* narożna kamienica mieszkalna (ul. Wita Stwosza 6, [[Ulica Juliusza Ligonia w Katowicach|ul. J. Ligonia]] 16); w dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem ''6'' istniała klinika dla chorób kobiecych doktora Kazimierza Wędlikowskiego<ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Janota | imię = Wojciech | autor = Wojciech Janota |tytuł = Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939| wydawca = Księży Młyn| miejsce =Łódź | rok =2010 | strony = 76| isbn = 978-83-7729-021-7}}</ref>;
28 814

edycji