Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów: Różnice pomiędzy wersjami

różne poprawki
m (WP:SK, aktualizacja linku)
(różne poprawki)
|MeshYear =
}}
'''Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów''', '''MIZS''', '''JIA''' (od [[język angielski|ang.]] ''juvenile idiopathic arthritis'', w skrócie JIA), znane też pod nazwąnazwami '''młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów''' (ang. ''juvenile rheumatoid arthritis''), '''młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów''' (ang. ''juvenile chronic arthritis'') lub '''choroba Stilla''' – najczęstsza u dzieci postać [[zapalenie stawów|zapalenia stawów]], o nieznanej [[etiologia|etiologii]], rozpoczynająca się w młodym wieku (przed 16 rokiem życia), trwająca co najmniej 3 miesiące, której towarzyszą zmiany w narządzie ruchu oraz objawy pozastawowe.
 
== Przyczyny ==
MIZS to [[choroby autoimmunologiczne|choroba autoimmunologiczna]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.emedicinehealth.com/juvenile_rheumatoid_arthritis/page2_em.htm#Juvenile Rheumatoid Arthritis Causes| tytuł = Juvenile Rheumatoid Arthritis (cont.): Juvenile Rheumatoid Arthritis Causes| data dostępu = 2011-01-07| autor = | opublikowany = www.emedicinehealth.com| praca = | data = | język =en}}</ref>. Oznacza to, że [[układ odpornościowy]] zaczyna zwalczać swoje własne [[komórka|komórki]] (w tym wypadku: komórki w stawach) z bliżej niewyjaśnionego powodu. Obecnie uważasądzi się, że do rozwinięcia sięrozwoju MIZS dochodzi u osób z podatnością genetyczną, narażonych na niekorzystne czynniki środowiskowe<ref name="pmid12195624">{{Cytuj pismo | autor=Førre O., Smerdel A | tytuł=Genetic epidemiology of juvenile idiopathic arthritis | rok=2002 | czasopismo=Scandinavian Journal of Rheumatology | doi= | wydanie=31 | wolumin=3 | miesiąc=wrzesień | pmid= 12195624 | strony=123–8}}</ref>.
 
Prowadzone są intensywne badania w kierunku poznania przyczyny MIZS<ref name="pmid16896287">{{Cytuj pismo | autor=Phelan JD., Thompson SD | tytuł=Genomic progress in pediatric arthritis: recent work and future goals. | rok=2006 | czasopismo=Current opinion in rheumatology | doi=10.1097/01.bor.0000240359.30303.e4 | wydanie=18 | wolumin=5 | miesiąc=wrzesień | pmid= 16896287 | strony=482–9}}</ref>. Badania eksperymentalne wykazały, że niektóreobjawy zmutowane [[wirusy]]reumatyczne mogą byćzapoczątkować wniektóre staniezmutowane zapoczątkować objawy reumatycznewirusy. Uważa się też, że [[stres]] psychiczny może nasilać objawy reumatyczne, ale ograniczenie stresu nie zawsze powoduje ustąpienie objawów.
 
Możliwe jest także, że hormony płciowe mają wpływ na rozwój tej choroby, gdyż występuje ona znacznie częściej u dziewczynek niż u chłopców<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.poruszycswiat.pl/?cid=228| tytuł = Typy MIZS| data dostępu = 2011-01-07|opublikowany = www.poruszycswiat.pl| praca = Anna Radziwilska-Muc| data = 2009-05-28| język =}}</ref>.
 
== Objawy ==
Objawy MIZS są zazwyczaj niespecyficzne. Zwykle obejmują [[apatia (psychopatologia)|apatię]], brak apetytu i spadek aktywności fizycznej. Czasem objawy przypominają infekcję grypową, która nie poddaje się leczeniu, z bólami stawowymi i gorączką. Często pierwszym objawem u dzieci jest zaburzenie chodu (kulawość). Kluczowym objawem jest trwały obrzęk chorego stawu. Stawy najczęściej zaatakowane to: kolano, kostka, nadgarstek, oraz małe stawy. Czasem obrzęk jest ciężki do wykrycia, zwłaszcza jeśli dotyczy stawów kręgosłupa, krzyżowo-biodrowych, ramienia, bioder, żuchwy. W takich wypadkach bardzo pomocne są techniki obrazowania, takie jak [[Ultrasonografia|USGultrasonografia]] lubi [[Obrazowanieobrazowanie metodą rezonansu magnetycznego|MRI]]. W przypadku zapalenia niewielu stawów często pierwszym objawem jest [[zapalenie błony naczyniowej]] (''uveitis'').
 
[[Ból]] w MIZS jest jednym z najważniejszych objawów, zwłaszcza małe dzieci mogą mieć trudności w komunikowaniu tego objawu. Często obserwuje się poranną sztywność stawów, która stopniowo ustępuje w ciągu dnia. Późniejszym skutkiem tej choroby są przykurcze mięśni oraz uszkodzenia stawów. Nasilenie poszczególnych objawów może się bardzo różnić u różnych dzieci.
 
== Postacie ==
Wyróżnia się 3 postacie MIZS<ref name="pmid18668565">{{Cytuj pismo | autor=Burnham JM., Shults J., Dubner SE., Sembhi H., Zemel BS., Leonard MB | tytuł=Bone density, structure, and strength in juvenile idiopathic arthritis: importance of disease severity and muscle deficits. | rok=2008 | czasopismo=Arthritis and rheumatism | doi=10.1002/art.23683 | wydanie=58 | wolumin=8 | miesiąc=sierpień | pmid= 18668565 | strony=2518–27}}</ref><ref name="pmid11796405">{{Cytuj pismo | autor=Chen CY., Tsao CH., Ou LS., Yang MH., Kuo ML., Huang JL | tytuł=Comparison of soluble adhesion molecules in juvenile idiopathic arthritis between the active and remission stages | rok=2002 | czasopismo=Annals of the rheumatic diseases | doi= | wydanie=61 | wolumin=2 | miesiąc=luty | pmid= 11796405 | strony=167–70}}</ref>:
 
* młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów o początku z zajęciem niewielu stawów (ang. ''oligoarticular JIA'' lub ''pauciarticular JIA'')
* młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów o początku wielostawowym (ang. ''polyarticular JIA'')
* młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów o początku uogólnionym, inaczej ogólnoustrojowym lub układowym<ref group = uwaga>żargonowo (na zasadzie [[kalka (językoznawstwo)|kalki]] z języka angielskiego) także: systemowym</ref> (ang. ''systemic JIA'').
 
=== MIZS o początku z zajęciem niewielu stawów ===
Ten typ choroby rozpoczyna się zajęciem 1–4 stawów w pierwszych 6 miesiącach choroby. W tym typie częściej niż w innych typach MIZS stwierdza się obecność [[przeciwciała przeciwjądrowe|przeciwciał przeciwjądrowych]] (ANA)<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Kasapçopur | imię = O. | nazwisko2 = Yologlu | imię2 = N. | | nazwisko3 = Ozyazgan | imię3 = Y. | nazwisko4 = Ercan | imię4 = G. | nazwisko5 = Caliskan | imię5 = S. | nazwisko6 = Sever | imię6 = L. | nazwisko7 = Ozdogan | imię7 = H. | nazwisko8 = Arisoy | imię8 = N | tytuł = Uveitis and anti-nuclear antibody positivity in children with juvenile idiopathic arthritis |czasopismo = Indian Pediatr |wolumin = 41 | wydanie = 10 | strony = 1035–1039 | rok = 2004 | pmid = 15523130}}</ref>.
 
Ok. 50% przypadków MIZS zalicza się do tego typu. Jest on rzadszy u chłopców niż dziewczynek. Najczęściej stanem zapalnym objęte są (zwykle niesymetrycznie) kolana, kostki i łokcie, choć mogą być zajęte także mniejsze stawy, np.na przykład w palcach rąk i stóp. W przeciwieństwie do MIZS z początkiem wielostawowym, nie występuje stan zapalny w biodrze. W tym typie MIZS szczególnie często występują dodatkowo zapalenia w [[oko|gałce ocznej]], dlatego dzieci z tej grupy wymagają regularnych badań okulistycznych za pomocą [[lampa szczelinowa|lampy szczelinowej]]<ref name="jra">{{cytuj stronę| url = http://www.arthritis.org/disease-center.php?disease_id=38&df=effects| tytuł = Juvenile Rheumatoid Arthritis| data dostępu = 2011-01-07| autor = Arthritis Foundation| opublikowany = www.arthritis.org| język = en}}</ref>.
 
=== MIZS o początku wielostawowym ===
Choroba tego typu obejmuje pięć lub więcej stawów w ciągu pierwszych sześciu miesięcy. Zwykle zajęte są małe stawy dłoni i stop. Stan zapalny może występować także w szyi, szczęce oraz dużych stawach: kolanach, biodrach i kostkach, najczęściej symetrycznie (np. oba nadgarstki). W tym typie MIZS również często występują dodatkowo zapalenia w gałce ocznej, więc pacjenci z tej grupy także wymagają regularnych badań okulistycznych za pomocą lampy szczelinowej<ref name="jra"/>. Ten typ MIZS także występuje najczęściej u dziewczynek. [[Czynnik reumatoidalny]] jest często pozytywny w tym typie choroby, zaś rzadko jest pozytywny w MIZS o początku układowymuogólnionym.
 
=== MIZS o początku układowymuogólnionym ===
Charakteryzuje się zapaleniem stawów, [[gorączka|gorączką]] i [[wysypka|wysypką]] o odcieniu łososiowym. Typ ten jest trudny do zdiagnozowania, gdyż gorączka i wysypka nie utrzymują się długo. W przeciwieństwie do pozostałych typów MIZS, ten typ występuje równie rzadko u dzieci obu płci.
 
MIZS tego typu może obejmować [[trzewia|organy wewnętrzne]], prowadząc do [[zapalenie osierdzia|zapalenia osierdzia]] itp.
 
Z chorobą tą wiąże się polimorfizm [[czynnika zahamowania migracji makrofagów]] (MIF)<ref name="pmid12746913">{{Cytuj pismo | nazwisko = De Benedetti | imię = F. | nazwisko2 = Meazza | imię2 = C. | nazwisko3 = Vivarelli | imię3 = M. | nazwisko4 = et al. | tytuł = Functional and prognostic relevance of the -173 polymorphism of the macrophage migration inhibitory factor gene in systemic-onset juvenile idiopathic arthritis | czasopismo = Arthritis Rheum. | wolumin = 48 | wydanie = 5 | strony = 1398–407 | rok = 2003 | miesiąc = May | doi = 10.1002/art.10882| pmid = 12746913}}</ref>.
 
Istnieją doniesienia sugerujące, że choroba ta jest młodzieńczą odmianą [[choroba Stilla|choroby Stilla]]<ref name="pmid12102485">{{Cytuj pismo | nazwisko = Luthi | imię = F. | nazwisko2 = Zufferey | imię2 = P. | nazwisko3 = Hofer | imię3 = M.F. | nazwisko4 = So | imię4 = A.K. | tytuł = "Adolescent-onset Still's disease": characteristics and outcome in comparison with adult-onset Still's disease | czasopismo = Clin.Clinical Exp.and Experimental Rheumatol.Rheumatology | wolumin = 20 | wydanie = 3 | strony = 427–30 | rok = 2002 | pmid = 12102485}}</ref>.
 
== Leczenie ==
Stosuje się doustnie leki hamujące działanie [[układ odpornościowy|układu odpornościowego]], czyli [[leki immunosupresyjne|immunosupresyjne]] ([[Kortykosteroidy|glikokortykosteroidykortykosteroidy]]), [[Niesteroidoweniesteroidowe leki przeciwzapalne|NLPZ]] (niesterydowe leki przeciwzapalne), [[chlorochina|chlorochinę]], a w leczeniu usprawniającym iniekcje dostawowe ze sterydów. W ciężkich przypadkach stosuje się [[metotreksat]] oraz leki biologiczne, np.na przykład [[etanercept]]<ref name="Lovell-2008">{{Cytuj pismo | nazwisko = Lovell | imię = D.J. | nazwisko2 = Reiff | imię2 = A. | nazwisko3 = Ilowite | imię3 = N.T. | nazwisko4 = Wallace | imię4 = C.A. | nazwisko5 = Chon | imię5 = Y. | tytuł = Safety and efficacy of up to eight years of continuous etanercept therapy in patients with juvenile rheumatoid arthritis| czasopismo = Arthritis Rheum | wolumin = 58 | numer = 5 | strony = 1496–504 | miesiąc = May | rok = 2008 | doi = 10.1002/art.23427 | pmid = 18438876}}</ref>, [[adalimumab]]<ref name="emea">{{cytuj stronę|url=http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/medicines/human/medicines/000481/human_med_000822.jsp|tytuł=Informacja o leku Humira na stronie European Medicines Agency}}</ref>.
 
Osoby chore powinny przyswajać odpowiednią ilość [[witamina D|witaminy D]], [[wapń| wapnia]], [[białka|białek]] i przyjmować pokarmy o odpowiedniej [[wartość energetyczna|wartości kalorycznej]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Nelson | imię = Waldo E. | tytuł = Nelson textbook of pediatrics| data = 2007 | wydawca = Saunders Elsevier | miejsce = Philadelphia | isbn = 978-1-4160-2450-7 | strony = | rozdział = 154 – Juvenile Rheumatoid Arthritis}}</ref>. W jednym z badań na grupie 32 pacjentów z MIZS stwierdzono istotny spadek [[białko C-reaktywne|CRP]] po zastosowaniu suplementacji [[kwasy tłuszczowe omega-3|kwasów tłuszczowych omega-3]]<ref name="Alpigiani-">{{Cytuj pismo | nazwisko = Alpigiani | imię = MG. | nazwisko2 = Ravera | imię2 = G. | nazwisko3 = Buzzanca | imię3 = C. | nazwisko4 = Devescovi | imię4 = R. | nazwisko5 = Fiore | imię5 = P. | tytuł = [The use of n-3 fatty acids in chronic juvenile arthritis] | czasopismo = Pediatr Med Chir | wolumin = 18 | numer = 4 | strony = 387–90 | miesiąc = | rok = | doi = | pmid = 9064671}}</ref>. W innym badaniu, 23 dzieci chorych na MIZS podzielono losowo na dwie grupy. W pierwszej grupie zwiększono zawartość kwasów omega-3 w diecie, a w drugiej nie. Po 5 miesiącach eksperymentu, średnia dzienna dawka [[ibuprofen]]u przyjmowanego przez dzieci w pierwszej grupie spadła z 28,4&nbsp;mg/kg do 23,4&nbsp;mg/kg, a w drugiej grupie średnia dawka ibuprofenu spadła z 23,7&nbsp;mg/kg do 22,7&nbsp;mg/kg<ref name="Vargová-1998">{{Cytuj pismo | nazwisko = Vargová | imię = V. | nazwisko2 = Veselý | imię2 = R. | nazwisko3 = Sasinka | imię3 = M. | nazwisko4 = Török | imię4 = C. | tytuł = [Will administration of omega-3 unsaturated fatty acids reduce the use of nonsteroidal antirheumatic agents in children with chronic juvenile arthritis?] | czasopismo = Cas Lek Cesk | wolumin = 137 | numer = 21 | strony = 651–3 | miesiąc = Nov | rok = 1998 | doi = | pmid = 9929929}}</ref>. Stwierdzono też korzystny wpływ spożycia nasion sezamu, zmniejszający dolegliwości reumatyczne<ref>B. Eftekhar Sadat, BM., Khadem Haghighian, MB., Alipoor, BA., Malek Mahdavi, AM., Asghari Jafarabadi, MA. and Moghaddam, A. (2013),: ''Effects of sesame seed supplementation on clinical signs and symptoms in patients with knee osteoarthritis''. International„International Journal of Rheumatic DiseasesDiseases”, 2013, 16:, s. 578–582. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1756-185X.12133/abstract doi: 10.1111/1756-185X.12133].</ref>.
 
W przypadku przykurczy i ograniczenia ruchomości stawów, konieczna jest [[Rehabilitacja medyczna|rehabilitacja]] ruchowa<ref>K. Księżopolska-Orłowska K, Żuk B. 2009Żuk: [http://www.gornicki.pl/rehabilitacja_dzieci_z_modzieczy_idiopatycznym_zapaleniem_staww ''Rehabilitacja dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów'']. "Przegląd„Przegląd Reumatologiczny"Reumatologiczny”. 2/2009. [http://www.gornicki.pl/rehabilitacja_dzieci_z_modzieczy_idiopatycznym_zapaleniem_staww]</ref>, a także inne formy [[fizjoterapia|fizjoterapii]]<ref name="Maldyk">{{Cytuj pismo| nazwisko = Małdyk| imię = Paweł | nazwisko2 = Rutkowska-Sak| imię2 = Lidia | nazwisko3 = Lisowska| imię3 = Barbara | tytuł = Standardy leczenia. Synowektomia stawów kolanowych u dzieci chorych na młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów| czasopismo = Reumatologia | wolumin = 47| wydanie = 4| strony = 188–192| rok = 2009|url=http://www.termedia.pl/Czasopismo/Reumatologia-18/Artykul-13412}}</ref>.
 
Jeśli objawy choroby mimo leczenia utrzymują się przez kilka lat w jednym lub kilku stawach, można rozważyć przeprowadzenie zabiegu [[synowektomia|synowektomii]] chemicznej (tzw. synowiorteza, np. z czterotlenkiem [[osm]]u) lub radioizotopowej (tzw. radiosynowektomia, np. z użyciem izotopu [[itr]]u). Zabiegi te polegają na wstrzyknięciu do stawu związku chemicznego lub krótkotrwałego [[Izotopy|izotopu]] promieniotwórczego, który ma miejscowe działanie przeciwzapalne i hamuje podziały komórek<ref name="Maldyk" /><ref>{{Cytuj pismo| nazwisko = Matryba| imię = Magdalena | nazwisko2 = Wisłowska| imię2 = Małgorzata | tytuł = Zastosowanie radiosynowektomii w leczeniu chorób reumatycznych| czasopismo = Reumatologia | wolumin = 48| wydanie = 1| strony = 54-6154–61| rok = 2010|url=http://www.termedia.pl/Czasopismo/Reumatologia-18/Streszczenie-14576}}</ref>. Jeśli w wyniku długotrwałego [[zapalenie|stanu zapalnego]] nastąpi znaczne pogrubienie [[błona maziowa|błony maziowej]], prowadzące do uszkodzeń chrząstki, np.na przykład w stawie kolanowym, można przeprowadzić [[synowektomia|synowektomię]] [[artroskopia|artroskopową]], czyli [[operacja (medycyna)|operacyjne]] usunięcie nadmiaru błony maziowej. Synowektomia artroskopowa zmniejsza nasilenie objawów choroby na okres okołood 1–11 do 1,5 roku<ref>{{Cytuj pismo| nazwisko = Dell'Era| imię = Laura| nazwisko2 = Facchini| imię2 = Renato| nazwisko3 = Corona| imię3 = Fabrizia| tytuł = Knee synovectomy in children with juvenile idiopathic arthritis| czasopismo = Journal of Pediatric Orthopaedics B| wolumin = 17| wydanie = 3| strony = 128-130128–130| rok = 2008 | miesiąc = maj| doi = 10.1097/BPB.0b013e32809256f2}}</ref>, ale wymaga długotrwałej [[Rehabilitacja medyczna|rehabilitacji]].
 
== Komplikacje ==
MIZS jest [[choroba przewlekła|chorobą przewlekłą]], która może prowadzić do poważnych komplikacji, jeśli zaniedba się jej leczenie. Odpowiednia [[opieka medyczna]] może znacznie obniżyć ryzyko poważnych komplikacji<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.arthritis-symptom.com/Juvenile-Arthritis-Symptoms/| tytuł = Juvenile Arthritis Symptoms| data dostępu = 2011-01-07| autor = | opublikowany =www.arthritis-symptom.com |język = en}} </ref>.
 
W niektórych typach MIZS może pojawić się stan zapalny w [[oko|gałce ocznej]]<ref name="PRINTO"> [http://www.printo.it/pediatric-rheumatology/information/Polonia/1.htm Informacje o MIZS na stronie PRINTO]</ref>. Jeśli nie zostanie on wcześnie wykryty i wyleczony, może doprowadzić do powstania blizn, [[jaskra|jaskry]], [[zaćma|zaćmy]], a nawet do ślepoty. Często stan zapalny w oku nie daje żadnych widocznych objawów, dlatego ważne jest, by dzieci cierpiące na MIZS były pod stałą opieką [[okulistyka|okulisty]]<ref name="PRINTO" />.
 
Inną częstą komplikacją MIZS jest spowolnienie wzrostu spowodowane tą chorobą. Co więcej, podawane leki ([[Kortykosteroidy|kortykosterydy]]kortykosteroidy) dodatkowo mogą ograniczać wzrost dziecka, a także doprowadzić do [[osteoporoza|osteoporozy]] oraz otyłości posterydowej<ref name="PRINTO" />, dlatego ważna jest odpowiednia dieta (niskokaloryczna, bogata w białko, patrz wyżej).
 
W przypadku niesymetrycznego zajęcia stawów kończyn może dojść do znacznej różnicy długości kończyn. Te różnice, jeśli nie przekraczają 3 cm, najlepiej skorygować nowoczesnymi metodami dopiero po ukończeniu wzrostu (zamiast dawniej stosowanej korekcji u dzieci, która często wymagała ponownej korekty po ukończeniu wzrostu).
U pacjentów, których leczenie rozpoczęto zbyt późno lub którzy nie stosowali [[fizykoterapia|fizykoterapii]], może dojść do deformacji [[staw (anatomia)|stawów]]. Z czasem stawy tracą wtedy pełną ruchomość i jej przywrócenie może okazać się niemożliwe<ref name="PRINTO" />.
 
{{przypisy|2Uwagi}}
{{Przypisy|2}}
 
== Bibliografia ==
25 535

edycji