Szczuczyn (województwo podlaskie): Różnice pomiędzy wersjami

m
brak opisu edycji
m (zamieniam magiczny ISBN na szablon)
m
 
== Historia ==
[[Plik:Szczuczyn - południowo-zachodnia strona kościoła 1918 r.jpg|thumb|240 pxleft|Zespół popijarski, ''(1697-1711 r.)'' - południowo-zachodnia strona kościoła (1918)]]
Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego [[Mazowsze|Mazowsza]]. Przywilejem z dnia 16 października 1436 [[Władysław I płocki|książę Władysław]] ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił [[Stanisław Antoni Szczuka]], sekretarz i zaufany dyplomata króla [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]]. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi [[Prawo magdeburskie|prawa miejskie magdeburskie]]. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za [[Bitwa pod Wiedniem|wiktorię wiedeńską]]. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium [[Pijarzy|pijarskie]]. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie [[kolegium]] kończyli zasłużeni uczeni: [[Jakub Falkowski]], [[Antoni Waga]], [[Jakub Ignacy Waga|Jakub Waga]], [[Teodor Waga]], [[Bronisław Ferdynand Trentowski|Bronisław Trentowski]]. Uczył się tu [[Józef Andrzej Załuski]]. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do [[Warszawa|Warszawy]].
 
W Szczuczynie od wieków istniała prężna, zamożna i liczna wspólnota żydowska. Według danych z 1921 roku w Szczuczynie mieszkało 2506 Żydów, co stanowiło 56 % ludności miasteczka. W momencie wybuchu II wojny światowej liczebność szczuczyńskiego sztetlu wynosiła około 3 000 osób.
 
=== Zbrodnia w Szczuczynie ===
[[Zbrodnia|Zbrodni]] na jedenastu (a jak podają inne źródła - dwunastu) młodych [[Żydzi|żydowskich]] [[kobieta]]ch<ref>Znane jest tylko jedno nazwisko ofiary: Gutka Rozental.</ref> pochodzących z [[Getto|getta]] w Szczuczynie dokonano u gospodyni D.<ref> IPN celowo nie podaje nazwiska.</ref> w Szczuczynie w sierpniu 1941 roku. Kobiety zostały zatrudnione przy pracach polowych. Zatłuczono je kosami, motykami i pałkami, jedną z nich przed zamordowaniem zbiorowo zgwałcono, a potem ciała wszystkich zakopano w dwóch zbiorowych grobach. [[Sprawstwo|Sprawcami]] byli mężczyźni ze Szczuczyna i okolic. Trzech (Dominik Gaszewski, Kazimierz Danowski, Jan Marczkowski) z sześciu oprawców brało wcześniej udział w [[Mord w Bzurach|mordzie w Bzurach]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,11937426,Zbrodnia_sprzed_lat__Bili_kosami_i_motykami__Zydowki.html| tytuł= Zbrodnia sprzed lat, 2012-06-14| autor:Agnieszka Domanowska|opublikowany=Gazeta.pl|data dostępu=8.3.13|strony=}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url= http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35235,13530774,Mord_na_Zydowkach_w_Bzurach_to_bylo_ludobojstwo__a.html#LokKrajTxt#ixzz2N4aPdyrD| tytuł=Mord na Żydówkach w Bzurach to było ludobójstwo, a śledztwo zostało umorzone|autor:Agnieszka Domanowska|opublikowany=bialystok.gazeta.pl|data dostępu=8.3.13|strony=}}</ref>. Działali z pobudek rasistowskich i chęci zrabowania odzieży po zamordowanych.
 
[[Plik:Piarists cloister in Szczuczyn, Poland.PNG|thumb|right|240px|Klasztor pijarów w Szczuczynie]]
 
== Demografia ==
* Piramida wieku mieszkańców Szczuczyna w 2014 roku <ref name="populacja2016"/>.
<br />[[Plik:Piramida_wieku_Szczuczyn.png|690x480px]]
[[Plik:Piarists cloister in Szczuczyn, Poland.PNG|thumb|right|240px|Klasztor pijarów w Szczuczynie]]
== Zabytki ==
; Zachowane:
* [[Cmentarz żydowski w Szczuczynie (województwo podlaskie)|cmentarz żydowski]]
 
[[Plik:Ruiny zamku w Szczuczynie.jpg|thumb|right|Pozostałości pałacu Szczuków]]
; Niezachowane:
* pałac rodu Szczuków w stylu [[barok]]owym z 1687-1690 roku, projektu [[Józef Piola|Józefa Piola]], budowę prowadził [[Józef Fontana]]. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku ([[III wojna północna|Wojna Północna]]). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od rz.Księżanki. Rezydencja Szczuków<ref>http://www.e-grajewo.pl/wiadomosc,Rezydencja_Szczukw,19272.html</ref>. Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
 
[[Kategoria:Szczuczyn (województwo podlaskie)| ]]
[[Kategoria:Miasta lokowane przez Jana III Sobieskiego]]
[[Kategoria:Miasta w województwie podlaskim]]
9843

edycje