Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 43 bajty, 2 lata temu
m
Redirect bypass from Kartezjusz to René Descartes using popups, WP:SK
Urodzony w [[Clermont-Ferrand|Clermont]] we [[Francja|Francji]], Blaise Pascal stracił matkę, Antoinette Begon, w wieku trzech lat. Jego ojciec [[Étienne Pascal]] (1588–1651), który również interesował się nauką i matematyką, był miejscowym sędzią oraz członkiem "[[noblesse de robe]]" ("młodej szlachty"). Pascal miał dwie siostry, młodszą [[Jacqueline Pascal|Jacqueline]] i starszą Gilberte.
 
W 1631, po śmierci żony, Étienne Pascal przeniósł się wraz z dziećmi do [[Paryż]]a. Wkrótce po przybyciu zatrudnił Louise Delfault, pokojówkę, która z czasem stała się pełnoprawnym członkiem rodziny. Ojciec Blaise'a nigdy nie ożenił się ponownie, postanowił także samodzielnie kształcić swoje dzieci, spośród których wszystkie (a zwłaszcza sam Blaise) przejawiały ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Młody Pascal już wówczas wykazywał nadzwyczajne uzdolnienia w zakresie matematyki i nauk przyrodniczych. W wieku jedenastu lat napisał pracę dotyczącą dźwięków wydawanych przez wibrujące ciała. Ojciec nie chcąc, by zainteresowania młodzieńca kolidowały z nauką [[łacina|łaciny]] i [[język grecki|greki]], zabronił mu zajmować się matematyką do czasu ukończenia przezeń piętnastego roku życia. Mimo wydanego zakazu, pewnego dnia Étienne zobaczył swego (dwunastoletniego już wtedy) syna zapisującego kawałkiem węgla na ścianie niezależny dowód twierdzenia, iż suma miar kątów wewnętrznych trójkąta równa się podwojonemu kątowi prostemu. Od tego czasu Blaise'owi pozwolono studiować pisma [[Euklides]]a, mógł także – co ważniejsze – przysłuchiwać się odbywającym się w celi zakonnej [[Marin Mersenne|Marina Mersenne'a]] dyskusjom najwybitniejszych matematyków i naukowców Europy: [[Gérard Desargues|Desarguesa]], [[Pierre Gassendi|Gassendiego]], [[Claude Mydorge|Mydorge'a]], [[Gilles de Roberval|Robervala]] czy [[KartezjuszRené Descartes|Kartezjusza]]a.
 
Pascala szczególnie zainteresowały prace Desarguesa dotyczące krzywych stożkowych. Zainspirowany nimi szesnastoletni Blaise stworzył krótki traktat na temat tak zwanego "Tajemniczego Sześciokąta" – ''Essai pour les coniques'' ("Esej o stożkach"), i przesłał tenże – jako swe pierwsze poważne opracowanie z dziedziny matematyki – do Mersenne'a, do Paryża. Sformułowane tam prawo znane jest do dziś pod nazwą [[Twierdzenie Pascala|Twierdzenia Pascala]]; pokrótce można przedstawić je następująco:
W dziedzinie [[filozofia matematyki|filozofii matematyki]] największe osiągnięcie Pascala stanowi praca "O Duchu Geometrii" (''De l'Esprit géométrique''), będąca właściwie wstępem do podręcznika geometrii napisanego dla jednej ze słynnych "Szkółek Port-Royal" (''Les Petites-Ecoles de Port-Royal''). Dzieło to, dotyczące kwestii dociekania prawd, opublikowane zostało dopiero ponad sto lat po śmierci autora. Pascal twierdził w nim, że idealną metodą byłoby opieranie nowych wniosków na prawidłach już ugruntowanych; z drugiej jednak strony prawidła takie wymagałyby oparcia w innych, bardziej elementarnych, te zaś w kolejnych, w efekcie czego ustalenie pierwotnych zasad okazuje się niemożliwe. Za najlepszą metodę z możliwych uznał tę stosowaną w geometrii, gdzie z pewnych przyjętych aksjomatów rozwija się kolejne prawa i twierdzenia; niemożliwością jest jednak sprawdzenie prawdziwości samych aksjomatów.
 
We wspomnianym dziele Blaise rozwinął również teorię [[definicja|definicji]]. Rozróżniał definicje dokładnie sprecyzowane przez ich autora oraz takie, które są powszechnie przyjmowane w codziennym użyciu ze względu na stosunkowo oczywistą relację z przedmiotem; ten drugi typ definicji charakterystyczny jest dla filozofii [[esencjalizm]]u. Pascal za użyteczne dla nauk ścisłych uznał jedynie definicje pierwszego typu, twierdząc, że nauki te powinny w swej metodzie przyjąć zasady [[Formalizm (kognitywistyka)|formalizmu]] sformułowane przez [[KartezjuszRené Descartes|Kartezjusza]]a.
 
W traktacie "O sztuce perswazji" (''De l'Art de persuader'') przyjrzał się uważnie geometrycznej metodzie aksjomatycznej, przede wszystkim zaś postawił pytanie o to, na jakiej podstawie ludzie przekonani są o słuszności przyjmowanych [[aksjomat]]ów. Uznawał pogląd [[Michel de Montaigne|Montaigne'a]], który twierdził, że uzyskanie takiej pewności na drodze ludzkiego poznania jest niemożliwe. Ostatecznie przyjął, że pryncypia te mogą być osiągnięte wyłącznie intuicyjnie, podkreślając przy tym konieczność odwołania się do Boga w ich poszukiwaniu.
Praca Pascala nad [[Teoria prawdopodobieństwa|teorią prawdopodobieństwa]] była jego najbardziej znaczącym wkładem w rozwój matematyki. Pierwotnie dotyczyła [[hazard]]u, obecnie jest niezwykle istotna w [[ekonomia|ekonomii]], szczególnie w [[Matematyka ubezpieczeniowa|matematyce ubezpieczeniowej]]. [[John Ross]] napisał, "Teoria prawdopodobieństwa i odkrycia jej towarzyszące odmieniły sposób postrzegania niepewności, ryzyka, podejmowania decyzji oraz indywidualną i zbiorową zdolność wpływania na bieg przyszłych wydarzeń"<ref>[http://www.nature.com/embor/journal/v5/n1s/full/7400229.html Pascal's legacy]</ref>. Należy jednak pamiętać, że Pascal i [[Pierre de Fermat|Fermat]], mimo iż wnieśli istotny wkład do wczesnych prac nad teorią prawdopodobieństwa, nie zgłębili jej dostatecznie szczegółowo. [[Christiaan Huygens]], który prowadził badania z Pascalem i Fermatem, napisał pierwszą książkę poruszającą tę tematykę. W późniejszym czasie badania te prowadzili [[Abraham de Moivre|Abrahama de Moivre]] i [[Pierre Simon de Laplace|Pierre'a Simona de Laplace]].
 
W literaturze Pascal jest traktowany jako jeden z najważniejszych autorów francuskiego klasycyzmu i uważany do dzisiaj za jednego z najwybitniejszych prozaików francuskich. Jego sposób posługiwania się satyrą i humorem był obiektem licznych [[Polemika|polemik]]. Zbiór jego prac literackich jest dobrze znany jego wielkiemu przeciwnikowi [[natywizm|racjonaliście]] [[KartezjuszRené Descartes|Kartezjuszowi]]owi i przyczynił się do twierdzenia, że główne założenia filozofii [[empiryzm]]u były niewystarczające dla określenia prawd fundamentalnych.
 
== Inne ==
{{Kontrola autorytatywna}}
 
{{DEFAULTSORTSORTUJ:Pascal, Blaise}}
[[Kategoria:Francuscy filozofowie]]
[[Kategoria:Francuscy fizycy]]