Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 14 bajtów ,  2 lata temu
przywrócenie poprzedniej wersji przejrzanej
Iran jest w swej przeważającej części krajem [[wyżyna|wyżynnym]] i [[góra|górzystym]]. Największymi naturalnymi regionami geograficznymi kraju są: południowo-wschodnia część [[Wyżyna Armeńska|Wyżyny Armeńskiej]] oraz otoczona łańcuchami gór [[Wyżyna Irańska]]. Góry Wyżyny Irańskiej charakteryzuje budowa fałdowa, zaburzona uskokami i pęknięciami tektonicznymi. Średnia wysokość Wyżyny Irańskiej wynosi od 1000 do 1500 m n.p.m. Ograniczają ją góry na zachodnie – [[Zagros]] i [[Góry Kurdystańskie|Kurdystańskie]], na północy [[Elburs]], a na wschodzie [[Góry Wschodnioirańskie]].
 
Wysokie grzbiety górskie ([[Kara-Dag]], [[Borkusz]], [[Meszu-Dag]]), wieńczą potężne stożki wulkaniczne – [[Sabalan]] o wysokości 4821 m n.p.m. w północno-zachodniej części kraju. Budowa geologiczna Wyżyny Irańskiej jest bardzo skomplikowana. Północne grzbiety Kara-Dag zbudowane są z [[wapień|wapieni]] i [[piaskowiec|piaskowców]], w środkowej części wyżyny występują piaskowce, gliny i margle. Dna śródgórskich dolin pokrywają ilaste osady, gdzie te z kolei pokrywają żyzne, przydatne rolniczo gleby. Północne krańce Wyżyny Irańskiej stanowią góry Elburs, które są najwyższym pasmem w Iranie. Tam znajduje się najwyższy szczyt Iranu – wulkan [[Demawend]] o wysokości 5671 m n.p.m. Góry te zbudowane są z wapieni, piaskowców, homonkulusa i tufów. Góry Zagros które ciągną się w zachodniej części kraju. Ich charakterystyczną cechą jest rusztowy układ. Liczne grzbiety ciągną się z północnego zachodu na południowy wschód. Najwyższym szczytem tych gór jest Zard-e-Kuh o wysokości 4547 m n.p.m. W najwyższych partiach tych gór występują pola firnowe i [[lodowiec|lodowce]]. Dalej na wschodnie leżą [[Góry Środkowoirańskie]], które są od Zagros oddzielone strefą [[pustynia|pustyń]]. Góry te ciągną się równolegle do Zagros, a ich wysokość przekracza 4000 m n.p.m., gdzie najwyższym szczytem jest [[Kuh-e-Hazar]] o wysokości 4420 m n.p.m. Wewnętrzną część Wyżyny Irańskiej zajmują pustynne równiny. We wschodniej części kraju ciągną się Góry Wschodnioirańskie, które są zbudowane głównie z [[trzeciorzęd]]owych wapieni. Najwyższym szczytem tych gór jest wulkan [[Kuh-e-Taftan]] o wysokości 4042 m n.p.m.
 
Wnętrze Wyżyny Irańskiej, jest podzielone na dwie pustynie. [[Wielka Pustynia Słona (Iran)|Wielka Pustynia Słona]] leżąca na wysokości od 600-800 m n.p.m. Pustynia ta leży w północnej części wyżyny. Na południowy wschód od niej leży [[Daszt-e Lut|Pustynia Lota]] z usypanymi przez wiatr [[wydma]]mi.
Iran znajduje się pod wpływem wybitnie kontynentalnego klimatu, który ukształtował się pod wpływem otaczających wnętrze kraju pasm górskich. Kraj dzieli się na dwie strefy klimatyczne. [[klimat podzwrotnikowy|Podzwrotnikową]], która obejmują większą część terytorium państwa i [[klimat zwrotnikowy|zwrotnikową]], obejmującą nadbrzeżną strefę Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego, na południu kraju.
 
Iran należy do bardzo suchych krajów, gdzie opady są niewielkie, lub w niektórych miejscach, jak Wielka Pustynia Słona, zdarzają się raz na kilka lat. Jedynie obszary górskie, a zwłaszcza wysokie partie Elbursu, otrzymują znaczne ilości opadów. We wnętrzu kraju średnia roczna opadowa wynosi od 50 do 100 mm. Podobnie jest na wybrzeżu Zatoki Perskiej i [[Morze Arabskie|Morza Arabskiego]], gdzie wpływ [[monsun]]u jest praktycznie żaden. W górach jest bardziej wilgotno, średnie opady wynoszą około 1000 mm, a na Elbursie do 200002000 mm rocznie. Obszary wysoko położone na Wyżynie Irańskie otrzymują rocznie do 300 mm [[deszcz]]u. [[Wilgotność powietrza|Wilgotność]] powietrza jest silnie związana z odległością od zbiorników wodnych i zachmurzeniem. Największa jest w okresie zimowym, a najniższa latem, gdzie w wielu miejscach obniża się do 20%. W Iranie występuje podział na [[pora sucha|porę suchą]] i [[pora deszczowa|deszczową]], przy czym nie dotyczy to niektórych obszarów Wyżyny Irańskiej, na przykład Wielkiej Pustyni Słonej. Zasadniczo okres suchoty trwa około 6-8 miesięcy i zaczyna się w maju, a kończy w październiku. Wyjątek stanowi wybrzeże Morza Kaspijskiego, gdzie występują opady całoroczne.
 
Temperatury są bardzo skrajne. Najchłodniej jest w styczniu, gdzie ujemne temperatury są notowane na terenie całego kraju. Wyjątek stanowią wybrzeża Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego. Średnie zimowe wartości termiczne wahają się od –4 °C na północy kraju do 10 °C na południu. Nad zatoką Omańską do 16 °C. W górach występuje piętrowość klimatyczna co wiąże się ze spadkiem temperatur wraz ze wzrostem wysokości. To oznacza, że liczba dni mroźnych w wysokich partiach gór dochodzi do 90. Wraz z nastaniem wiosny, temperatury szybko wzrastają, latem wartości te są wysokie, lub bardzo wysokie. Na Wyżynie Irańskiej średnia dobowa wynosi od 35 do 40 °C. Najgorętszy region to fragment Niziny Mezopotamskiej gdzie maksymalne temperatury dochodzą nawet do 50 °C. Także w górach latem jest stosunkowo ciepło. Średnio w górach średnie termiczne wartości wynoszą od 16 do 20 °C.