Izrael: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 28 bajtów ,  3 lata temu
m
WP:ZdB Sprzątanie wywołań {{cytuj stronę}}
(Wycofano ostatnią zmianę treści (wprowadzoną przez 83.255.36.194) i przywrócono wersję 47676545 autorstwa Paweł Ziemian BOT)
m (WP:ZdB Sprzątanie wywołań {{cytuj stronę}})
Po [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] [[Liga Narodów]] zgodziła się na stworzenie [[Palestyna (mandat)|Mandatu Palestyny]] pod [[Wielka Brytania|brytyjskim]] protektoratem, z celem utworzenia „żydowskiej siedziby narodowej”<ref>{{cytuj stronę| url = http://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp | tytuł = The Palestine Mandate | autor = The Council of the League of Nations | praca = The Avalon Project | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. W 1947 [[Organizacja Narodów Zjednoczonych]] zgodziła się na [[Sprawa Izraela i Palestyny w Organizacji Narodów Zjednoczonych|podział Palestyny]] na dwa państwa: żydowskie i arabskie<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.yale.edu/lawweb/avalon/un/res181.htm | tytuł = United Nations General Assembly Resolution 181 | autor = United Nations General Assembly | praca = The Avalon Project | opublikowany = 29 listopada 1947 | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. 14 maja 1948 (5 ijar 5708)<ref group=uwaga>„Dzień niepodległości” obchodzony jest w Izraelu, jak i w diasporze, według [[kalendarz żydowski|kalendarza żydowskiego]], 5 dnia miesiąca [[ijar]], a co za tym idzie jest świętem ruchomym według [[kalendarz gregoriański|kalendarza gregoriańskiego]]. (Dla przykładu w roku 2009 obchodzony był dnia 29 kwietnia, a w roku 2010 przypadł na 19 kwietnia.).</ref> zgodnie z decyzją ONZ [[proklamacja niepodległości Izraela|państwo Izrael proklamowało niepodległość]], jednak okoliczne państwa arabskie odmówiły zaakceptowania planu i rozpoczęły wojnę. [[I wojna izraelsko-arabska]] potwierdziła niepodległość i poszerzyła granice państwa żydowskiego poza zasięg przewidziany przez plan ONZ. Od tamtej pory do dzisiaj Izrael nieustannie tkwi w [[konflikt izraelsko-arabski|konflikcie]] z wieloma ościennymi państwami arabskimi. Przez ten czas prowadził kilka [[Wojny izraelsko-arabskie|wojen]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31439/Arab-Israeli-wars | tytuł = Arab-Israeli wars | praca = Britannica Online Encyclopedia | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. Od swego powstania granice Izraela ze wszystkimi sąsiednimi państwami były tematem sporów. Jednakże Izrael podpisał traktaty pokojowe z [[traktat pokojowy izraelsko-egipski|Egiptem]] i [[Jordańsko-izraelski traktat pokojowy|Jordanią]], są także czynione wysiłki, by kontynuować proces pokojowy z [[Palestyńczycy|Palestyńczykami]]<ref name=asser>{{cytuj stronę| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6669545.stm | tytuł = Obstacles to peace: Borders and settlements | autor = Martin Asser | praca = BBC News | opublikowany = 25 maja 2007 | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>.
 
Izrael jest [[republika|republiką]] [[demokracja pośrednia|demokratyczną]] [[system parlamentarno-gabinetowy|parlamentarno-gabinetową]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Rummel | imię = Rudolph J. | tytuł = Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence | wydawca = Transaction Publishers | rok = 1997 | strony = 257 | isbn = 0765805235 | cytat = „Obecna lista liberalnych demokracji obejmuje: Andorę, Argentynę,... Cypr,... Izrael...” | język = en}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=70&release=317 | tytuł = Global Survey 2006: Middle East Progress Amid Global Gains in Freedom | praca = Freedom House | opublikowany = 19 grudnia 2005 | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. [[Władza wykonawcza]] spoczywa w rękach [[premierzy Izraela|premiera]], stojącego na czele [[Rząd Izraela|rządu]]. [[Władza ustawodawcza]] jest podzielona pomiędzy rząd i [[parlament]] ([[Kneset]]). Pod względem nominalnej wartości [[Produkt krajowy brutto|PKB]] gospodarka państwa znajduje się na 44. miejscu wśród największych gospodarek świata<ref>{{cytuj stronę| url = http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf | tytuł = Gross domestic product 2007 | format = pdf | praca = The World Bank | opublikowany = 10 września 2008 | język = en | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. Izrael zajmuje 15. miejsce w rankingu [[Wskaźnik rozwoju społecznego|wskaźnika HDI]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf | tytuł = Human Development Indices: A statistical update 2008 – HDI rankings | praca = United Nations Development Programme | opublikowany = 2010 | język = en | data dostępu = 8 maja 2011}}</ref>, a 96. w rankingu [[wolność prasy|wolności prasy]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025 | tytuł = The ranking | praca = Reporters Without Borders | język = en|archiwum=http://web.archive.org/web/20071017110631/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025|zarchiwizowano=2007-10-17 | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. [[Jerozolima]] jest stolicą państwa (proklamowaną w 1950), siedzibą rządu i największym miastem, podczas gdy finansowym centrum Izraela jest [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiw]]. Jednakże ostateczny status Jerozolimy jest niewyjaśniony i z tego powodu wiele państw nie uznaje jej za stolicę Izraela{{r|PWN|CIA}}<ref group=uwaga name=stolica />.
 
== Etymologia nazwy ==
[[Plik:Eilat's Harbor.JPG|thumb|left|[[Port Ejlat]]]]
[[Plik:Wheat-haHula-ISRAEL2.JPG|thumb|Uprawy pszenicy w Izraelu]]
Izrael jest uznawany za najbardziej rozwinięty gospodarczo i przemysłowo kraj [[Bliski Wschód|Bliskiego Wschodu]]. Został umieszczony na 30. miejscu w rankingu [[Bank Światowy|Banku Światowego]] [[Ease of Doing Business Index|Wskaźnika Łatwości Prowadzenia Interesów]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.doingbusiness.org/EconomyRankings/?regionid=426 | tytuł = Economy Rankings | praca = The World Bank Group | opublikowany = 2008 | język = en | data dostępu = 4 lutego 2009}}</ref> oraz na 23. miejscu w rankingu [[Światowe Forum Ekonomiczne|Światowego Forum Ekonomicznego]] [[Globalny raport konkurencyjności|Indeksu Konkurencyjności Wzrostu]]<ref name="wef">{{cytuj stronę| url = http://www.weforum.org/pdf/gcr/2008/rankings.pdf | tytuł = The Global Competitiveness Index rankings and 2007–2008 comparisons | format = pdf | praca = World Economic Forum | opublikowany = 2008 | język = en|archiwum=http://web.archive.org/web/20081206133820/http://www.weforum.org/pdf/gcr/2008/rankings.pdf|zarchiwizowano=2008-12-06 | data dostępu = 1 lutego 2009}}</ref>. Znajduje się na drugim miejscu na świecie (za Stanami Zjednoczonymi) pod względem liczby firm rozpoczynających działalność gospodarczą. Ma największą liczbę przedsiębiorstw (poza [[Ameryka Północna|Ameryką Północną]]) notowanych na giełdzie [[NASDAQ]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.nasdaq.com/newsroom/news/pr2005/ne_section05_019.stm | tytuł = NASDAQ Appoints Asaf Homossany as New Director for Israel | autor = Assaf Kedem | praca = NASDAQ | opublikowany = 6 stycznia 2005 | język = en | data dostępu = 4 lutego 2009}}</ref>. W 2007 Izrael zajął 44. miejsce na świecie pod względem wysokości [[produkt krajowy brutto|produktu krajowego brutto]] (232,7 mld dolarów) i 22. miejsce w [[parytet siły nabywczej|parytecie siły nabywczej]] (33 299 dolarów)<ref name=IMF-gdp>{{cytuj stronę| url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=436&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CLUR%2CLE%2CLP%2CGGB%2CGGB_NGDP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=&pr1.x=38&pr1.y=7 | tytuł = Report for Selected Countries and Subjects | praca = International Monetary Fund | język = en | data dostępu = 4 lutego 2009}}</ref>. W 2007 Izrael zaproszono do przystąpienia do [[Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju|Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3400955,00.html | tytuł = Israel invited to join the OECD | autor = Israel Money | praca = Ynet News | opublikowany = 16 maja 2007 | język = en | data dostępu = 4 lutego 2009}}</ref>, która propaguje współpracę między państwami przestrzegającymi zasad [[demokracja|demokracji]] i [[wolny rynek|wolnego rynku]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_36734052_36734103_1_1_1_1_1,00.html | tytuł = About OECD | praca = Organisation for Economic Co-operation and Development | język = en | data dostępu = 4 lutego 2009}}</ref>.
 
Środkiem płatniczym Izraela są [[Nowy izraelski szekel|nowe izraelskie szekle]] (''ILS''). Zostały one wprowadzone do obiegu 1 kwietnia 1985 zastępując „starego” [[Szekel|szekla]] (1 NIS = 1000 „starych” szekli), który wcześniej wyparł w 1980 [[Izraelska lira|lirę]], inaczej nazywaną ''szterlingiem izraelskim'' (nomenklatura zapożyczona z czasów brytyjskiego Mandatu Palestyny; 1 „stary” szekel = 10 lir izraelskich). Nowa szekla dzieli się na 100 [[Agora (moneta)|agorot]]. W obiegu funkcjonują monety o nominałach 10 i 50 agorot, 1, 5 i 10 szekli oraz banknoty o nominałach 20, 50, 100 i 200 szekli.
1 062 753

edycje