Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 14 bajtów, 2 lata temu
m
drobne redakcyjne
|commons =
}}
'''R-36''' – [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckie]] ciężkie dwustopniowe [[pocisk balistyczny|pociski balistyczne]] międzykontynentalnego zasięgu, przeznaczone do ataku na [[Stany Zjednoczone|amerykańskie]] pola startowe pocisków [[ICBM]]. Konstrukcja pocisków zakładała możliwość pokonywania [[obrona antybalistyczna|obrony antybalistycznej]], toteż pociski 8K67 wyposażone były w głowice z [[Ładunek termojądrowy|ładunkiem termojądrowym]] o wielkiej mocy oraz [[penetration aids]]. W odmianie 8K69, pociski wyposażone były w głowicę dostarczaną na [[Niska orbita okołoziemska|niską orbitę Ziemi]] (LEO), skąd mogły razić cele z niechronionego [[azymut]]u - metoda [[Metoda rażenia z orbity szczątkowej|FOBS]]. W odmianie 8K67P, pociski przenosiły po trzy głowice MRV.
 
Stacjonujące w podziemnych [[silos rakietowy|silosach]] pociski o długości 31,7 metra i całkowitej masie startowej 183,9 tony, napędzane były paliwem ciekłym, zaś ich dwa stopnie napędowe umożliwiały im atak na cele oddalone o 10 200 kilometrów, w odmianie zaś z głowica orbitalną, zasięg skutecznego ataku wynosił 40 000 kilometrów.
 
Pierwsze pociski R-36 pełniły dyżur bojowy od 5 listopada 1966 roku, mimo że oficjalnie zostały wprowadzone do służby 21 lipca 1868 roku. Pociski wszystkich trzech odmian zostały wycofane ze służby w latach 1978 — 19831978–1983 i zastąpione przez nowsze pociski typu [[R-36M]].
 
== Rozwój ==
Ciężka (8K67) i orbitalna (8K69) odmiana pocisku R-36 powstały na podstawie [[dekret]]u rządowego „O Utworzeniu Międzykontynentalnych i Globalnych Pocisków Oraz Ciężkich Rakiet Nośnych”, wydanego 16 kwietnia 1962 roku<ref name="RSNF36">P. Podwig, O. Bukharin, T. Kadyshew, E. Miasnikow, I. Sutyagin: ''Russian Strategic Nuclear Forces'', s. 196-197196–197.</ref>. Konstrukcja pocisków została powierzona biuru [[KB Jużnoje|OKB-586]] w [[Dniepr (miasto)|Dniepropietrowsku]] na [[Ukraina|Ukrainie]]. Pierwsze testy w locie nowej konstrukcji 8K67 zostały zaplanowane na trzeci kwartał 1964 roku, zaś testy 8K69 trzeci kwartał roku następnego. Przy konstrukcji nowych pocisków wykorzystano doświadczenia z konstruowania i produkcji pocisku [[R-16]]<ref name="RSNF36"/>.
 
== Konstrukcja ==
Znany na zachodzie jako SS-9 Scarp R-36, został skonstruowany jako dwustopniowy pocisk na [[paliwo ciekłe]], w którym jeden stopień spoczywa na drugim. Korpus wykonany był ze stopu aluminium AMG-6<ref name=EA/>. Ogólna konstrukcja pierwszego stopnia pocisku była podobna do zastosowanej w pierwszym stopniu R-16. Zastosowano jednak pewne ulepszenia - jednym z nich była wspólna przegroda między [[Paliwo rakietowe|paliwem]], a [[utleniacz]]em, co zredukowało pustą przestrzeń wewnątrz rakiety<ref name=RSNF36/>. Zbiorniki paliwa utrzymywane były pod ciśnieniem dzięki [[Spaliny|gazom spalinowym]] podstawowych składników paliwa. System napędowy pierwszego stopnia składał się z trzech silników o podwójnej komorze spalania [[RD-251]] oraz silnika sterującego z czterema podwieszonymi komorami<ref name=RSNF36/><ref name=rusweb>R-36, russianspaceweb</ref>. System drugiego stopnia tworzyły: jeden silnik podtrzymujący [[RD-252]] o konstrukcji zbliżonej do silników pierwszego stopnia oraz czterokomorowy silnik sterujący na paliwo ciekłe<ref name=RSNF36/><ref name=rusweb/>. Wszystkie silniki rakiety pracowały w obiegu otwartym. Silniki zasilane były paliwem w postaci [[1,1-Dimetylohydrazyna|1,1-dimetylohydrazyny]], dla której rolę [[utleniacz]]a pełnił [[tetratlenek diazotu]], zapewniając [[Siła ciągu|ciąg]] pierwszego stopnia na poziomie morza 2 364 [[Niuton|kN]], w próżni zaś 2 643 kN<ref name=RSNF36/>. [[Impuls właściwy]] silników: 2 954 m/s (pierwszy stopień) oraz 3 112,5 m/s (drugi stopień)<ref name=RSNF36/>. Po separacji sekcji w trakcie lotu, głowica pocisku była wyhamowywana za pomocą silników na [[paliwo stałe]]<ref name=RSNF36/>. W pocisku o łącznej [[Masa samolotu|masie startowej]] 183,9 tony, całkowita masa paliwa wynosiła 166,2 tony. Układ [[silnik rakietowy|silników rakietowych]] zapewniał pociskom [[throw-weight]] od 3 950 do 5 825 kilogramów<ref name=RSNF36/>.
[[plik:SS-9 Scarp R36.jpg|250px|left|thumb|Załadunek pocisku R-36 do podziemnego silosu. Widoczne– widoczne dwa pierścienie silosu.]]
Początkowo pocisk miał być wyposażony w układ [[Nawigacja inercyjna|naprowadzania bezwładnościowego]] z korekcja radiową. W trakcie testów w locie stwierdzono jednak, że całkowicie autonomiczny system zapewnia wystarczający poziom celności, równy [[Circular Error Probable|CEP]] 5 000 metrów, w związku z czym zrezygnowano z komendowego resetowania układu bezwładnościowego<ref name=RSNF36-1>P. Podwig, O. Bukharin, T. Kadyshew, E. Miasnikow, I. Sutyagin: ''Russian Strategic Nuclear Forces'', s. 198-199198–199.</ref>.
 
R-36 o długości 31,7 metra i średnicy 3 metrów, zostały umieszczone w podziemnych silosach o głębokości 41,5 metra. Zewnętrzny pierścień silosu miał średnicę 8,3 metra, średnica zaś wewnętrznego pierścienia wynosiła 4,64 metra. W przeciwieństwie do silosów Szeksna-N pocisków [[R-16|R-16U]], wewnętrzny pierścień nie mógł być obracany, toteż układ naprowadzania obracał pocisk na wyznaczony azymut po opuszczeniu przez rakietę silosu. Tankowanie pocisków odbywało się po ich umieszczeniu w silosach, zaś wewnętrzne hermetyczne komory w zbiornikach paliwa utrzymywały stabilne właściwości jego składników. W takim stanie pocisk mógł być utrzymywany w gotowości do odpalenia przez pięć lat, następnie jednak przedłużono ten okres do 7,5 roku<ref name=RSNF36-1/>.
 
Dla pocisku 8K67 opracowano dwa typy głowic, z których cięższa dysponowała mocą 10 [[Równoważnik trotylowy|megaton]]. Ta znana pod oznaczeniem 8F675 głowica, była najpotężniejszą głowicą wprowadzoną dotąd do służby przez Związek Radziecki<ref name=RSNF36-1/>. Kombinacja mocy głowicy z dużą — jak na owe czasy — celnością, stworzyła system zdolny do zagrożenia silosom amerykańskich pocisków ICBM. Głowica lekka zapewniała eksplozję o mocy 5 megaton. Według źródeł zachodnich, głowice obu pocisków zapewniały eksplozję z mocą - odpowiednio - 18-2518–25 Mt i 12-1812–18 Mt<ref name=fas>R-36, fas.org</ref>.
 
Wersja R-36-O pocisku, do [[Metoda rażenia z orbity szczątkowej|rażenia z orbity szczątkowej]] (FOBS), wyposażona została w orbitującą głowicę, która z kolei wyposażona była we własny układ naprowadzania oraz w silnik zapewniający stabilizację na orbicie i podczas wchodzenia w atmosferę<ref name=RSNF36-1/>. Testy w locie pocisku R-36 były przeprowadzane na poligonie rakietowym [[Bajkonur]]. Pierwsze testy pocisku 8K67 rozpoczęły się 28 września 1963 roku i trwały do maja 1966 roku. Wersja orbitalna była testowana od grudnia 1965 roku do maja 1966<ref name=RSNF36-1/>.
 
== Służba operacyjna ==
[[plik:SS-9.JPEG|250px|thumb|R-36 w wersji z głowicą lekką 5 Mt, podczas parady we wczesnych latach 60.]]
Pierwszy pułk rakietowy wyposażony w pociski R-36 (8K67) został postawiony w stan gotowości bojowej 5 listopada 1966 roku, jednak oficjalnie przyjęto ten pocisk do służby 21 lipca 1967 roku<ref name=RSNF36-1/>. Pocisk orbitalny 8K69 został przyjęty oficjalnie 19 listopada 1968 roku, zaś dyżur bojowy rozpoczął 25 sierpnia 1969 roku<ref name=RSNF36-1/>. W latach 1965 – 1973 w wyrzutniach zostało umieszczonych 268 pocisków R-36. Jednak od roku 1975 rozpoczął się proces zastępowania tych rakiet pociskami [[R-36M]]. Wszystkie pociski 8K67 zostały wycofane w 1978 roku. Pociski orbitalne 8K69 zostały wycofane ze służby w 1983 roku, w związku z postanowieniami traktatu [[Strategic Arms Limitation Treaty (II)|SALT II]], który zakazał tego rodzaju broni<ref name=RSNF36-1/>.