Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 39 bajtów ,  2 lata temu
Odpowiednia kolejność i nazewnictwo sekcji. Typografia, czyszczenie kodu.
|masa_pustego = 14,2 t
|długość_parowozu = 6120 mm
|długość_z_tendrem = 9720 mm<ref group=uwaga>Długość z tendrem 9720 mm według B. Pokropiński (2016), ''Parowozy...Parowozy…'', s. 204, natomiast 9820 mm według szkicu na s. 39 tamże.</ref>
|szerokość = 2000 mm<ref name=pokr2/>
|wysokość = 3100 mm<ref name=pokr2/>
|rozstaw_osi_skrajnych = 2400 mm
|moc_znamionowa = 110 KM
|siła_pociągowa =4265 kg<ref name=pokr204>B. Pokropiński (2016), ''Parowozy...Parowozy…'', s.204.</ref><br /> (starsze źródło: 3420 kg<ref name=pokr600/>)
|prędkość_konstrukcyjna = 30 km/h
|typ_tendra = 2-osiowy<br />masa służbowa 9 t
|skok_tłoka = 350 mm
|średnica_napędnych = 650 mm
|średnica_tocznych =
|uwagi =zapas węgla 0,3 t + 1,7 t tender<br />zapas wody 1,5 m³ + 3,3 m³ tender<br />pokonywany promień łuku 30 m<br />nacisk osi 4,25 t<br />dane:<ref name=pokr204/>
|rozstawy_toru = 600 mm
|galeria_commons =Category:PKP class Px27
'''Px27''' – oznaczenie na [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]] serii parowozów wąskotorowych, na tor szerokości 600 mm, wyprodukowanych w 1927 roku przez [[Fablok|Pierwszą Fabrykę Lokomotyw w Polsce (Fablok)]] w Chrzanowie (typ fabryczny W5A), o [[Układ osi lokomotywy|układzie osi D]]. Wyprodukowano dwa parowozy tej serii dla Wyrzyskich Kolei Powiatowych, po wojnie używane na PKP do lat 70. Jeden egzemplarz zachowano jako eksponat muzealny.
 
== HistoriaProjekt i produkcja ==
Konstrukcja parowozów typu W5A została opracowana przez [[Fablok|Pierwszą Fabrykę Lokomotyw w Polsce "Fablok"]] w Chrzanowie na zamówienie [[Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe|Wyrzyskich Kolei Powiatowych]] złożone w 1927 roku na dwa parowozy z tendrem o mocy ponad 100 KM, nadające się do obsługi trudnych odcinków linii o znacznym nachyleniu ([[Białośliwie (wieś w województwie wielkopolskim)|Białośliwie]] – [[Nieżychowo]])<ref name=pokr2>B. Pokropiński (2016), ''Parowozy...Parowozy…'', sss. 38–42.38-42</ref>. Ich konstrukcję oparto na opracowanym wcześniej dla wojska tendrzaku typu W2A (powstał tylko jeden parowóz tego typu, późniejszy [[Tx26|Tx26-427]])<ref name=pokr2/>. Zdecydowano zachować skrzynie wodne na lokomotywach dla zwiększenia masy przyczepnej. W stosunku do typu W2A m.in. zastosowano silniki z suwakami tłoczkowymi zamiast płaskich i zwiększono powierzchnię ogrzewalną kotła, przez co nieco wzrosła moc<ref>B. Pokropiński (2016), ''Parowozy...Parowozy…'', sss. 28, 40, 204.</ref>. Parowozy, o numerach fabrycznych 343 i 344, zostały zbudowane w 1929 roku<ref name=pokr2/>. Jeszcze jeden parowóz typu W5A, o minimalnie odmiennych charakterystykach, został zbudowany 9 lat później dla Kolei Wrzesińskiej (po wojnie oznaczony inną serią [[Px38]])<ref name=pokr2/>.
 
== Konstrukcja ==
Wąskotorowy tendrzak, z doczepnym tendrem, o układzie osi D, z silnikami bliźniaczymi na parę nasyconą (Dn2t+t). Budka maszynisty z drzwiami połówkowymi po bokach oraz drzwiami i mostkiem przejściowym w tylnej ścianie, umożliwiającymi pracę z tendrem. Parowóz w skrzyniach po bokach kotła oraz rezerwowym zbiorniku między ostojnicami przewoził 0,3 t węgla i 1,5 m³ wody (przegroda na węgiel była w lewej skrzyni)<ref name=pokr2/>. Dwuosiowy tender o masie próżnej 4 t, służbowej 9 t i pojemności 1,7 t węgla i 3,3 m³ wody<ref name=pokr204/>.
 
Kocioł płomieniówkowy, z miedzianą skrzynią ogniową (podczas napraw w ZNTK Nowy Sącz po 1957 roku wymienianą na stalową)<ref name=pokr2/>. Drzwi dymnicy okrągłe, zamykane na centralny zamek. Na kotle umieszczony wysoki [[zbieralnik pary]] i za nim [[Piasecznica (technika)|piasecznica]] uruchamiana ręcznie, podająca piasek pod koła osi silnikowej. W zbieralniku początkowo była zaworowa przepustnica pary systemu Cara z napędem wewnątrz kotła i labiryntowym osuszaczem pary, zamieniana po zużyciu się po wojnie w ZNTK Nowy Sącz na przepustnice tłoczkowe mocowane po prawej stronie, z zewnętrznym napędem i rurami parowlotowymi na zewnątrz<ref name=pokr2/>. Na pokrywie zbieralnika pary [[zawór bezpieczeństwa|zawory bezpieczeństwa]] typu Pop-Coale<ref name=pokr2/>. Rury parowlotowe prowadzące z dymnicy do silników były pierwotnie osłonięte blaszaną otuliną<ref name=pokr2/>. Początkowo komin miał wirowy odiskiernik Rihoseka, zdejmowany po wojnie i zastępowany siatką odiskierną. Na kotle między kominem a zbieralnikiem parowozy miały dzwon parowy<ref name=pokr2/>. Zasilanie kotła w wodę za pomocą dwóch inżektorów Friedmanna o wydajności 60 l/min{{r|pokr600}}.
 
[[Ostoja (kolejnictwo)|Ostoja]] belkowa, o grubości belek 60 mm<ref name=pokr2/>. Odsprężynowanie za pomocą resorów płaskich, z czterema punktami podparcia<ref name=pokr2/>. Osie: pierwsza i trzecia były sztywne, druga miała przesuw boczny po 5 mm, a czwarta po 10 mm na każdą stronę, przez co parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 30 m<ref name=pokr2/>.
 
Bliźniacze silniki parowe z suwakami tłoczkowymi, napędzały trzecią oś poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i korbowody<ref name=pokr2/>. Mechanizm parorozdzielczy Heusingera z jarzmem kulistym systemu Huna i z nawrotnicą dźwigniową<ref name=pokr2/>. Do smarowania silników służył lubrykator, wymieniany po wojnie na smarotłocznię Friedmanna. Hamulce: parowy i ręczny dźwigniowy, działały na wspólny wał, z którego hamowano pierwsze trzy osie<ref name=pokr2/>. Ponadto tender wyposażony był w hamulec ręczny dźwigniowy<ref name=pokr2/>. Parowozy posiadały początkowo oświetlenie naftowe, po wojnie zamienione na elektryczne, zasilane z turbozespołu<ref name=pokr2/>.
 
== Eksploatacja ==
Oba parowozy służyły na Wyrzyskich Kolejach Powiatowych, oznakowane numerami 25 i 26<ref name=pokr2/>. Stacjonowały w [[Białośliwie (wieś w województwie wielkopolskim)|Białośliwiu]] i prowadziły ciężkie składy towarowe na linii Białośliwie-[[Nieżychowo]]<ref name=pokr600>B. Pokropiński (2000), ''Muzealne...Muzealne…'', s. 60-6360–63.</ref>. W 1949 roku koleje powiatowe zostały przejęte przez [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]] i parowozy te zostały zaliczone do zbiorczej serii PKP '''Px2''', a po zmianie [[Oznaczenia polskich parowozów i tendrów#Tabor wąskotorowy PKP |systemu oznaczeń parowozów]] w 1961 roku zostały oznaczone jako seria '''Px27'''<ref name=pokr600/> (seria ta obejmowała tylko te dwa parowozy). Nosiły oznaczenia: Px27-774, ex Px2-801, ex nr 26 (fabryczny 344) i Px27-775, ex Px2-802, ex nr 25 (fabryczny 343)<ref name=pokr2/>.
 
Parowozy te stacjonowały po wojnie cały czas w Białośliwiu, pracując na [[Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe|Bydgosko-Wyrzyskich Kolejach Dojazdowych]]. Parowóz Px27-775 został 12 czerwca 1976 został skreślony z ewidencji PKP i przekazany do [[Muzeum Kolejnictwa w Warszawie]]. Obecnie jest eksponatem [[Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji]]<ref name=pokr600/>. Parowóz Px27-774 został 26 września 1970 skreślony z inwentarza, po czym złomowany w Białośliwiu<ref name=pokr2/> (jego tender otrzymał parowóz [[Px38|Px38-805]])<ref >B. Pokropiński (2000), ''Muzealne...Muzealne…'', s. 65.</ref>.
 
{|class="wikitable"
|}
 
{{uwagiUwagi}}
== Opis ==
Wąskotorowy tendrzak, z doczepnym tendrem, o układzie osi D, z silnikami bliźniaczymi na parę nasyconą (Dn2t+t). Budka maszynisty z drzwiami połówkowymi po bokach oraz drzwiami i mostkiem przejściowym w tylnej ścianie, umożliwiającymi pracę z tendrem. Parowóz w skrzyniach po bokach kotła oraz rezerwowym zbiorniku między ostojnicami przewoził 0,3 t węgla i 1,5 m³ wody (przegroda na węgiel była w lewej skrzyni)<ref name=pokr2/>. Dwuosiowy tender o masie próżnej 4 t, służbowej 9 t i pojemności 1,7 t węgla i 3,3 m³ wody<ref name=pokr204/>.
 
Kocioł płomieniówkowy, z miedzianą skrzynią ogniową (podczas napraw w ZNTK Nowy Sącz po 1957 roku wymienianą na stalową)<ref name=pokr2/>. Drzwi dymnicy okrągłe, zamykane na centralny zamek. Na kotle umieszczony wysoki [[zbieralnik pary]] i za nim [[Piasecznica (technika)|piasecznica]] uruchamiana ręcznie, podająca piasek pod koła osi silnikowej. W zbieralniku początkowo była zaworowa przepustnica pary systemu Cara z napędem wewnątrz kotła i labiryntowym osuszaczem pary, zamieniana po zużyciu się po wojnie w ZNTK Nowy Sącz na przepustnice tłoczkowe mocowane po prawej stronie, z zewnętrznym napędem i rurami parowlotowymi na zewnątrz<ref name=pokr2/>. Na pokrywie zbieralnika pary [[zawór bezpieczeństwa|zawory bezpieczeństwa]] typu Pop-Coale<ref name=pokr2/>. Rury parowlotowe prowadzące z dymnicy do silników były pierwotnie osłonięte blaszaną otuliną<ref name=pokr2/>. Początkowo komin miał wirowy odiskiernik Rihoseka, zdejmowany po wojnie i zastępowany siatką odiskierną. Na kotle między kominem a zbieralnikiem parowozy miały dzwon parowy<ref name=pokr2/>. Zasilanie kotła w wodę za pomocą dwóch inżektorów Friedmanna o wydajności 60 l/min{{r|pokr600}}.
 
[[Ostoja (kolejnictwo)|Ostoja]] belkowa, o grubości belek 60 mm<ref name=pokr2/>. Odsprężynowanie za pomocą resorów płaskich, z czterema punktami podparcia<ref name=pokr2/>. Osie: pierwsza i trzecia były sztywne, druga miała przesuw boczny po 5 mm, a czwarta po 10 mm na każdą stronę, przez co parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 30 m<ref name=pokr2/>.
 
Bliźniacze silniki parowe z suwakami tłoczkowymi, napędzały trzecią oś poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i korbowody<ref name=pokr2/>. Mechanizm parorozdzielczy Heusingera z jarzmem kulistym systemu Huna i z nawrotnicą dźwigniową<ref name=pokr2/>. Do smarowania silników służył lubrykator, wymieniany po wojnie na smarotłocznię Friedmanna. Hamulce: parowy i ręczny dźwigniowy, działały na wspólny wał, z którego hamowano pierwsze trzy osie<ref name=pokr2/>. Ponadto tender wyposażony był w hamulec ręczny dźwigniowy<ref name=pokr2/>. Parowozy posiadały początkowo oświetlenie naftowe, po wojnie zamienione na elektryczne, zasilane z turbozespołu<ref name=pokr2/>.
 
{{uwagi}}
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* Bogdan Pokropiński, ''Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 600 i 630 mm)'', Muzeum Ziemi Pałuckiej, Żnin, 2000, {{ISBN|83-910219-7-1}}.
* Bogdan Pokropiński, ''Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej''. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2016. {{ISBN|978-83-206-1963-8}}.
 
== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę|url=http://www.holdys.pl/tomi/index.php?desc=on&par=px27-775|tytuł=Px27-775|autor=Tomisław Czarnecki|praca=Wciąż pod parą...parą… Parowozy w Polsce|data dostępu=2011-01-10}}
 
{{Pojazdy trakcyjne w Polsce}}
29 251

edycji