Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 36 bajtów ,  2 lata temu
 
=== Sudety ===
Sudety są starym zróżnicowanym [[Geologia|geologicznie]] i krajobrazowo górotworem[[Łańcuch górski|łańcuchem górskim]] ciągnącym się 280 kilometrów łukiem od [[Brama Łużycka|Bramy Łużyckiej]] na zachodzie po [[Brama Morawska|Bramę Morawską]] na wschodzie. [[topografiaTopografia terenu(geografia)|Topograficznie]] dzieli się je na [[Sudety Zachodnie]], [[Sudety Środkowe|Środkowe]] i [[Sudety Wschodnie|Wschodnie]]. W obrębie Sudetów Zachodnich wydziela się [[Góry Izerskie]] ([[Wysoka Kopa]], 1 126 m) wraz z Pogórzem ([[Zaroślak (Karkonosze)|Zaroślak]], 560 m), [[Karkonosze]] ([[Śnieżka]], 1 603 m), [[Rudawy Janowickie]] ([[Skalnik (Rudawy Janowickie)|Skalnik]], 945 m) oraz [[Góry Kaczawskie]] ([[Skopiec]], 724 m) z Pogórzem ([[Ostrzyca (Pogórze Kaczawskie)|Ostrzyca]], 501 m). Otaczają one zwartymi pasmami [[Kotlina Jeleniogórska|Kotlinę Jeleniogórską]] (420-450 m). Sudety Środkowe obejmują [[Góry Kamienne]], z których część zachodnia nosi nazwę [[Góry Krucze|Gór Kruczych]] ([[Szeroka (Góry Krucze)|Szeroka]], 840 m), a wschodnia [[Góry Suche|Gór Suchych]] ([[Waligóra]], 936 m), otaczające [[Kotlina Kamiennogórska|Kotlinę Kamiennogórską]]; [[Góry Wałbrzyskie]] (Borowa, 854 m) z [[Pogórze Wałbrzyskie|Pogórzem Wałbrzysko-Bolkowskim]] ([[Sas (wzgórze)|Sas]] 515 m), [[Góry Sowie]] ([[Wielka Sowa]], 1 015 m), [[Góry Bardzkie]] ([[Kłodzka Góra]], 765 m), [[Góry Stołowe]] ([[Szczeliniec Wielki]], 919 m), [[Góry Bystrzyckie (Sudety)|Góry Bystrzyckie]] ([[Jagodna]], 977 m), [[Góry Orlickie]] ([[Orlica (góra)|Orlica]], 1 084 m). Pomiędzy Sudetami Środkowymi a Sudetami Wschodnimi leży rozległa, płaskodenna [[Kotlina Kłodzka]] z niewielkim [[Obniżenie Noworudzkie|Obniżeniem Noworudzkim]]. Sudety Wschodnie obejmują [[Masyw Śnieżnika]] ([[Śnieżnik (góra)|Śnieżnik]], 1 425 m) z [[Krowiarki (góry)|Krowiarkami]], [[Góry Bialskie]] ([[Postawna]], 1 125 m), [[Góry Złote]] ([[Kowadło (szczyt)|Kowadło]], 987 m) oraz [[Góry Opawskie]], których część z [[Biskupia Kopa|Biskupią Kopą]] (889 m) należy do [[Polska|Polski]].
 
W budowie geologicznej Sudetów biorą udział najstarsze znane na terenie Polski skały przeobrażone (między innymi [[gnejs]]y [[Góry Sowie|Gór Sowich]] i Grupy Śnieżnika), [[Paleozoik|staropaleozoiczne]] skały osadowe i wylewne w [[Góry Kaczawskie|Górach Kaczawskich]] i [[Góry Bardzkie|Bardzkich]], liczne intruzje [[granit]]ów ([[Karkonosze]], [[Przedgórze Sudeckie]]), młodopaleozoiczne skały osadowe w [[niecka]]ch śródsudeckiej, północnosudeckiej i świebodzickiej; osady [[Kreda późna|górnokredowe]] w [[Kotlina Kłodzka|Kotlinie Kłodzkiej]] i okolicach [[Lwówek Śląski|Lwówka Śląskiego]]. Skałom tym towarzyszą różnowiekowe wylewy wulkaniczne ([[diabaz]]y, [[porfir]]y, [[bazalt]]y). Wszystko to sprawie, że w Polsce nigdzie poza Sudetami nie spotyka się takiej różnorodności skał, z którymi wiążą się liczne złoża cennych kopalin mineralnych: [[Węgiel kamienny|węgla kamiennego]] i [[Węgiel brunatny|brunatnego]], rud [[Miedź|miedzi]], [[Nikiel|niklu]], [[chrom]]u, związków [[arsen]]u, a także [[baryt]]ów i [[fluoryt]]ów. W [[Kowary|Kowarach]], u podnóża [[Karkonosze|Karkonoszy]], Sowieci odkryli złoża [[uran (pierwiastek)|uranu]] potrzebnego im do uzdatniania [[bomba|bomb atomowych]].