Rewolucja w Iraku (1958): Różnice pomiędzy wersjami

dr
(dr)
[[Plik:Aref with Qasim.png|200px|right|thumb|Przywódcy rewolucji 14 lipca 1958: [[Abd al-Karim Kasim]] (z prawej) i [[Abd as-Salam Arif]]]]
[[Plik:Flag of Iraq (1959-1963).svg|200px|right|thumb|Flaga Iraku w latach 1959-1963]]
'''Rewolucja w Iraku''', rewolucja 14 lipca – wojskowy [[zamach stanu]] w [[Irak]]u, w rezultacie którego obalonazostały zostałaobalone rządy [[Królestwo Iraku|monarchiamonarchii haszymidzkahaszymidzkiej]] oraz procesrozpoczęły się procesy przekształceń politycznych, ekonomicznych i społecznych, jaki po nim nastąpił.
 
== Geneza rewolucji ==
Organizatorami rewolucji byli wojskowi zrzeszeni w tajnej organizacji [[Wolni Oficerowie (Irak)|Wolnych Oficerów]], utworzonej na wzór analogicznego [[Wolni Oficerowie (Egipt)|stowarzyszenia]] w [[Egipt|Egipcie]], które przeprowadziło 23 lipca 1952 [[rewolucja w Egipcie (1952)|udaną rewolucję]]. Iraccy Wolni Oficerowie byli przedstawicielami najmłodszego pokolenia korpusu oficerskiego, będącego w służbie od końca lat 30. XX wieku i wykształconego już w Iraku. Do organizacji należało ok. 200 osób, tj. 5% wszystkich oficerów<ref name="zd284">{{cytuj książkę |autor = Zdanowski J. | autor link = Jerzy Zdanowski| tytuł = Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 2010| strony = 284-285| isbn = 9788304050396}}</ref>. Liderem sprzysiężenia był [[Abd al-Karim Kasim]], który związał się z nim w 1957 i jeszcze w tym samym roku objął przywództwo organizacji. Był autorem ideologii grupy i organizatorem samego przewrotu<ref name="zd284"/>. Obok niego kierowniczą rolę odgrywał [[Abd as-Salam Arif]]<ref name="jam90"/>. Wolni Oficerowie planowali obalenie monarchii, proklamowanie republiki, opracowanie demokratycznej konstytucji i wdrożenie demokratycznych instytucji władzy, uznanie praw mniejszości narodowych, w tym [[Kurdowie|Kurdów]], opuszczenie paktów wojskowych, usunięcie zagranicznych baz militarnych z terytorium kraju, walkę z [[imperializm]]em, walkę z [[feudalizm]]em i wyzwolenie osobiste chłopów, bliską współpracę z innymi państwami arabskimi, w tym poparcie Palestyńczyków w walce o ich własne państwo i przyjęcie programu [[panarabizm|panarabskiego]]<ref name="jam90"/>. Nie posiadali szczegółowego programu<ref name="zd284"/>.
 
Wojsko wystąpiło przeciwko monarchii w poczuciu marginalizacji i upokorzenia po klęsce [[zamach stanu Al-Gajlaniego|przewrotu]] [[Raszid Ali al-Kilani|Raszida Alego al-Kilaniego]] i po wojnie [[I wojna izraelsko-arabska|izraelsko-arabskiej 1948-1949]], w której siły irackie poniosły klęskę<ref name="zd284"/>. Oprócz samej rewolucji egipskiej z 1952, spiskowców do działania inspirowały także konsekwencje zawarcia [[Pakt Bagdadzki|Paktu Bagdadzkiego]] w 1955 oraz [[kryzys sueski|nacjonalizacja Kanału Sueskiego i związana z nią interwencja mocarstw]]<ref name="jam90"/>.
== Sytuacja w Iraku po przewrocie ==
[[Plik:Leaders of July 14 1958 Revolution.jpg|200px|right|thumb|Przywódcy rewolucji irackiej]]
Po przejęciu władzy przez wojsko w kraju wprowadzony został [[stan wyjątkowy]]. Na czele pierwszego rządu stanął Kasim, wicepremierem został Arif, zaś poszczególne teki ministerialne objęli przedstawiciele Narodowej Partii Demokratycznej, Partii Baas i [[Partia Niepodległości (Irak)|Partii Niepodległości]], jak również wojskowi, nie zaproszono natomiast do niego polityków [[Demokratyczna Partia Kurdystanu|Demokratycznej Partii Kurdystanu]] (choć wśród ministrów byli etniczni [[Kurdowie]]) ani komunistów. W odróżnieniu od Wolnych Oficerów egipskich, iraccy rewolucjoniści nie utworzyli Rady Rewolucyjnych Dowódców, co rozczarowało część wysokich stopniem oficerów. Równocześnie członkowie sprzysiężenia objęli stanowiska dowódcze w poszczególnych jednostkach<ref name="jam90"/>. Osobnym organem władzy była trzyosobowa Rada Suwerenności. Skład obydwu organów władzy odzwierciedlał skład etniczny i religijny państwa<ref name="jam90"/>. Dwuizbowy parlament został zlikwidowany<ref name="jam90"/>. Rozwiązano Federację Iracko-Jordańską proklamowaną w lutym 1958 jako przeciwwagę dla egipsko-syryjskiej [[Zjednoczona Republika Arabska|Zjednoczonej Republiki Arabskiej]]<ref name="jam90"/>. Formalnie nie zalegalizowano partii politycznych, ale w początkowej fazie istnienia Republiki Irackiej rząd nie przeszkadzał im w prowadzeniu zwykłej działalności<ref name="dz172"/>.
 
Po rewolucji społeczeństwo domagało się radykalnych przemian w kraju, jednak w rządzie znaleźli się przede wszystkim zwolennicy umiarkowanych reform<ref name="jam94"/>. Najpoważniejszą siłą popierającą rewolucyjny rząd wojskowych była Iracka Partia Komunistyczna<ref name="dz172">{{cytuj książkę |autor = Dziekan M. | tytuł = Historia Iraku| wydawca = Wydawnictwo Akademickie DIALOG| miejsce = Warszawa| rok = 2002| strony = 172-175| isbn = 9788389899828}}</ref>. Nie miała ona swoich przedstawicieli w rządzie, ale miała wpływy w wojsku i służbie cywilnej<ref name="dz172"/>.