Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 390 bajtów, 2 lata temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, ucywilizowanie przypisów, liczne poprawki techniczne (szczegóły w dyskusji PDA)
|producent = projekt: [[KB Jużnoje]]<br />produkcja: [[Jużmasz]]
|inne nazwy = <small>8K67, SS-9 Mod 1/Mod 2, Scarp<br />8K69, SS-9 Mod 3, Scarp<br />8K67P, SS-9 Mod 4, Scarp</small>
|system =
|typ = [[ICBM]]
|przeznaczenie = strategiczne
|wyrzutnia = [[silos rakietowy|silos]] (gorący start)
|status = wycofany ze służby
|lata służby = <small>'''dyżur bojowy:'''<br />8K67: 5 listopada 1966<br />8K69: 25 sierpnia 1969<br />'''wejście do służby:'''<br />8K67: 21 lipca 1967<br />8K69: 19 listopada 1968<br />8K67P: 26 października 1970<br />'''wycofanie ze służby''':<br />1978—19831978–1983</small>
|długość = 31,7 metra
|średnica = 3 metry
|masa startowa = 183,9 tony
|napęd = dwustopniowy
|paliwo = ciekłe:<br />[[1,1-Dimetylohydrazyna|1,1-dimetylohydrazyna]]<br />[[utleniacz]]: [[Tetratlenektetratlenek diazotu]]
|prędkość =
|zasięg = 8K67: 10 200 km<br />8K69: 40 &nbsp;000 &nbsp;km
|udźwig = 3 950—5 825 3950–5825&nbsp;kg
|naprowadzanie = autonomiczne bezwładnościowe
|CEP = 1900 metrów<br />Maksymalny bład 5 000 5000&nbsp;m
|głowica = 8K67: pojedyncza lekka lub ciężka (10 &nbsp;[[Równoważnik trotylowy|Mt]])<br />8K69: pojedyncza orbitująca<br />8K67P: {{nowrap|1=3 x× 2—32–3 Mt}} [[MRV]]
|commons =
}}
'''R-36''' ([[Kod NATO|NATO]]: SS-9 Scarp) [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckie]] ciężkie dwustopniowe [[pocisk balistyczny|pociski balistyczne]] międzykontynentalnego zasięgu, przeznaczone do ataku na [[Stany Zjednoczone|amerykańskie]] pola startowe pocisków [[ICBM]]. Konstrukcja pocisków zakładała możliwość pokonywania [[obrona antybalistyczna|obrony antybalistycznej]], toteż pociski 8K67 wyposażone były w głowice z [[Ładunek termojądrowy|ładunkiem termojądrowym]] o wielkiej mocy oraz [[penetration aids]]. W odmianie 8K69, pociski wyposażone były w głowicę dostarczaną na [[Niska orbita okołoziemska|niską orbitę Ziemi]] (LEO), skąd [[Metoda rażenia z orbity szczątkowej|metodą rażenia z orbity szczątkowej]] mogły razić cele z niechronionego kierunku. W odmianie 8K67P, pociski przenosiły po trzy głowice MRV.
 
Stacjonujące w podziemnych [[silos rakietowy|silosach]] pociski o długości 31,7 metra i całkowitej masie startowej 183,9 tony, napędzane były paliwem ciekłym, zaś ich dwa stopnie napędowe umożliwiały im atak na cele oddalone o 10 &nbsp;200 kilometrów, w odmianie zaś z głowica orbitalną, zasięg skutecznego ataku wynosił 40 &nbsp;000 kilometrów.
 
Pierwsze pociski R-36 pełniły dyżur bojowy od 5 listopada 1966 roku, mimo że oficjalnie zostały wprowadzone do służby 21 lipca 1968 roku. Pociski wszystkich trzech odmian zostały wycofane ze służby w latach 1978–1983 i zastąpione przez nowsze pociski typu [[R-36M]].
 
== Rozwój ==
Ciężka (8K67) i orbitalna (8K69) odmiana pocisku R-36 powstały na podstawie [[dekret]]u rządowego „O Utworzeniu Międzykontynentalnych i Globalnych Pocisków Oraz Ciężkich Rakiet Nośnych”, wydanego 16 kwietnia 1962 roku<ref name="RSNF36">P. {{odn|Podwig, O. |Bukharin, T. |Kadyshew, E. |Miasnikow, I. Sutyagin: ''Russian Strategic Nuclear Forces'', |2004|s. =196–197.</ref>}}. Konstrukcja pocisków została powierzona biuru [[KB Jużnoje|OKB-586]] w [[Dniepr (miasto)|Dniepropietrowsku]] na [[Ukraina|Ukrainie]]. Pierwsze testy w locie nowej konstrukcji 8K67 zostały zaplanowane na trzeci kwartał 1964 roku, zaś testy 8K69 trzeci kwartał roku następnego. Przy konstrukcji nowych pocisków wykorzystano doświadczenia z konstruowania i produkcji pocisku [[R-16]]<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s="RSNF36"/>196–197}}.
 
== Konstrukcja ==
Znany na zachodzie jako SS-9 Scarp R-36, został skonstruowany jako dwustopniowy pocisk na [[paliwo ciekłe]], w którym jeden stopień spoczywa na drugim. Korpus wykonany był ze stopu aluminium AMG-6<ref name="EA">{{Cytuj stronę | url = http://www.astronautix.com/r/r-36.html | tytuł = R-36 | autor = Mark Wade | opublikowany = Encyclopedia Astronautica | język = en | data dostępu = 2017-01-20 | zarchiwizowano = EA}}</ref>. Ogólna konstrukcja pierwszego stopnia pocisku była podobna do zastosowanej w pierwszym stopniu R-16. Zastosowano jednak pewne ulepszenia – jednym z nich była wspólna przegroda między [[Paliwo rakietowe|paliwem]], a [[utleniacz]]em, co zredukowało pustą przestrzeń wewnątrz rakiety<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}. Zbiorniki paliwa utrzymywane były pod ciśnieniem dzięki [[Spaliny|gazom spalinowym]] podstawowych składników paliwa. System napędowy pierwszego stopnia składał się z trzech dwukomorowych silników [[RD-251]] oraz silnika sterującego z czterema ruchomymi komorami<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}<ref name=rusweb>{{Cytuj | url = http://www.russianspaceweb.com/r36.html | tytuł = R-36, russianspaceweb| opublikowany = RussianSpaceWeb.com | język = en | data dostępu = 2017-01-19}}</ref>. System drugiego stopnia tworzyły: jeden silnik [[RD-252]] o konstrukcji zbliżonej do silników pierwszego stopnia oraz czterokomorowy silnik sterujący na paliwo ciekłe<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}<ref name=rusweb />. Wszystkie silniki rakiety pracowały w obiegu otwartym. Silniki zasilane były paliwem w postaci [[1,1-Dimetylohydrazyna|1,1-dimetylohydrazyny]], której [[utleniacz]]em utleniaczem był [[tetratlenek diazotu]], zapewniając [[Siła ciągu|ciąg]] pierwszego stopnia na poziomie morza 2 364 2364&nbsp;[[Niuton|kN]], w próżni zaś 2 643 2643&nbsp;kN<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}. [[Impuls właściwy]] silników: 2 954 2954&nbsp;m/s (pierwszy stopień) oraz 3 1123112,5 &nbsp;m/s (drugi stopień)<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}. Po separacji sekcji w trakcie lotu, głowica pocisku była wyhamowywana silnikami na [[paliwo stałe]]<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}. W pocisku o łącznej [[Masa samolotu|masie startowej]] 183,9 tony, całkowita masa paliwa wynosiła 166,2 tony. Układ [[silnik rakietowy|silników rakietowych]] zapewniał pociskom [[throw-weight]] od 3 9503950 do 5 8255825 kilogramów<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}.
[[plik:SS-9 Scarp R36.jpg|250px|left|thumb|Załadunek pocisku R-36 do podziemnego silosu – widoczne dwa pierścienie silosu]]
Początkowo pocisk miał być wyposażony w układ [[Nawigacja inercyjna|naprowadzania bezwładnościowego]] z korekcją radiową. W trakcie testów w locie stwierdzono jednak, że całkowicie autonomiczny system zapewnia wystarczający poziom celności, z maksymalnym błędem 5 000 metrów<ref name=RSNF36/>, oraz [[Circular Error Probable|CEP]] 1 900 metrów<ref name=fas/>, w związku z czym zrezygnowano z komendowego resetowania układu bezwładnościowego<ref name=RSNF36-1>P. Podwig, O. Bukharin, T. Kadyshew, E. Miasnikow, I. Sutyagin: ''Russian Strategic Nuclear Forces'', s. 198–199.</ref>.
 
Początkowo pocisk miał być wyposażony w układ [[Nawigacja inercyjna|naprowadzania bezwładnościowego]] z korekcją radiową. W trakcie testów w locie stwierdzono jednak, że całkowicie autonomiczny system zapewnia wystarczający poziom celności, z maksymalnym błędem 5 0005000 metrów<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36/>196–197}}, oraz [[Circular Error Probable|CEP]] 1 9001900 metrów<ref name=fas/>,{{Cytuj w| związkuurl z= czymhttps://www.fas.org/nuke/guide/russia/icbm/r-36.htm zrezygnowano| ztytuł komendowego= resetowaniaR-36 układu/ bezwładnościowego<ref name=RSNF36SS-1>P.9 Podwig,Scarp O.| Bukharin,opublikowany T.= Kadyshew,Federation E.of Miasnikow,American I.Scientists Sutyagin:| ''Russianjęzyk Strategic= Nuclearen Forces'',| s.data 198–199.dostępu = 2017-01-19}}</ref>, w związku z czym zrezygnowano z komendowego resetowania układu bezwładnościowego{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=199–199}}.
R-36 o długości 31,7 metra i średnicy 3 metrów, zostały umieszczone w podziemnych silosach o głębokości 41,5 metra. Zewnętrzny pierścień silosu miał średnicę 8,3 metra, średnica zaś wewnętrznego pierścienia wynosiła 4,64 metra. W przeciwieństwie do silosów Szeksna-N pocisków [[R-16|R-16U]], wewnętrzny pierścień nie mógł być obracany, toteż układ naprowadzania obracał pocisk na wyznaczony azymut po opuszczeniu przez rakietę silosu. Tankowanie pocisków odbywało się po ich umieszczeniu w silosach, zaś wewnętrzne hermetyczne komory w zbiornikach paliwa utrzymywały stabilne właściwości jego składników. W takim stanie pocisk mógł być utrzymywany w gotowości do odpalenia przez pięć lat, następnie jednak przedłużono ten okres do 7,5 roku<ref name=RSNF36-1/>.
 
[[plikPlik:SS-9 Scarp R36.jpg|thumb|250px|left|thumb|Załadunek pocisku R-36 do podziemnego silosu – widoczne dwa pierścienie silosu]]
Dla pocisku 8K67 opracowano dwa typy głowic, z których cięższa dysponowała mocą 10 [[Równoważnik trotylowy|megaton]]. Ta znana pod oznaczeniem 8F675 głowica, była najpotężniejszą głowicą wprowadzoną dotąd do służby przez Związek Radziecki<ref name=RSNF36-1/>. Kombinacja mocy głowicy z dużą — jak na owe czasy — celnością, stworzyła system zdolny do zagrożenia silosom amerykańskich pocisków ICBM. Głowica lekka zapewniała eksplozję o mocy 5 megaton. Według źródeł zachodnich, głowice obu pocisków zapewniały eksplozję z mocą – odpowiednio – 18–25 Mt i 12–18 Mt<ref name=fas>R-36, fas.org</ref>.
R-36 o długości 31,7 metra i średnicy 3 metrów, zostały umieszczone w podziemnych silosach o głębokości 41,5 metra. Zewnętrzny pierścień silosu miał średnicę 8,3 metra, średnica zaś wewnętrznego pierścienia wynosiła 4,64 metra. W przeciwieństwie do silosów Szeksna-N pocisków [[R-16|R-16U]], wewnętrzny pierścień nie mógł być obracany, toteż układ naprowadzania obracał pocisk na wyznaczony azymut po opuszczeniu przez rakietę silosu. Tankowanie pocisków odbywało się po ich umieszczeniu w silosach, zaś wewnętrzne hermetyczne komory w zbiornikach paliwa utrzymywały stabilne właściwości jego składników. W takim stanie pocisk mógł być utrzymywany w gotowości do odpalenia przez pięć lat, następnie jednak przedłużono ten okres do 7,5 roku<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}.
 
Dla pocisku 8K67 opracowano dwa typy głowic, z których cięższa dysponowała mocą 10 [[Równoważnik trotylowy|megaton]]. Ta znana pod oznaczeniem 8F675 głowica, była najpotężniejszą głowicą wprowadzoną dotąd do służby przez Związek Radziecki<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}. Kombinacja mocy głowicy z dużą jak na owe czasy celnością, stworzyła system zdolny do zagrożenia silosom amerykańskich pocisków ICBM. Głowica lekka zapewniała eksplozję o mocy 5 megaton. Według źródeł zachodnich, głowice obu pocisków zapewniały eksplozję z mocą – odpowiednio – 18–25 &nbsp;Mt i 12–18 &nbsp;Mt<ref name=fas>R-36, fas.org</ref>.
Wersja orbitalna pocisku (8K69), do [[Metoda rażenia z orbity szczątkowej|rażenia z orbity szczątkowej]] (FOBS), wyposażona została w orbitującą głowicę, która z kolei wyposażona była we własny układ naprowadzania oraz w silnik zapewniający stabilizację na orbicie i podczas wchodzenia w atmosferę<ref name=RSNF36-1/>. Testy w locie pocisku R-36 były przeprowadzane na poligonie rakietowym [[Bajkonur]]. Pierwsze testy pocisku 8K67 rozpoczęły się 28 września 1963 roku i trwały do maja 1966 roku. Wersja orbitalna była testowana od grudnia 1965 roku do maja 1966<ref name=RSNF36-1/>.
 
Wersja orbitalna pocisku (8K69), do [[Metoda rażenia z orbity szczątkowej|rażenia z orbity szczątkowej]] (FOBS), wyposażona została w orbitującą głowicę, która z kolei wyposażona była we własny układ naprowadzania oraz w silnik zapewniający stabilizację na orbicie i podczas wchodzenia w atmosferę<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}. Testy w locie pocisku R-36 były przeprowadzane na poligonie rakietowym [[Bajkonur]]. Pierwsze testy pocisku 8K67 rozpoczęły się 28 września 1963 roku i trwały do maja 1966 roku. Wersja orbitalna była testowana od grudnia 1965 roku do maja 1966<ref nameroku{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}.
Duży throw weight pocisku (do 5,8 tony) umożliwił w późniejszym okresie jego wyposażenie w 3 głowice [[Multiple Reentry Vehicle|MRV]], nie będące jeszcze głowicami niezależnie wycelowywanymi ([[Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle|MIRV]])<ref name=RSNF36-1/>. Realizacja tego projektu została rozpoczęta w listopadzie 1967 roku w OKB-586, którego nazwa została do tego czasu zmieniona na Biuro Konstrukcyjne Jużnoje. Testy w locie pocisku z trzema głowicami MRV oznaczonego jako 8K67P rozpoczęły się w sierpniu 1968 roku<ref name=RSNF36-1/>.
 
Duży throw -weight pocisku (do 5,8 tony) umożliwił w późniejszym okresie jego wyposażenie w 3 głowice [[Multiple Reentry Vehicle|MRV]], nie będące jeszcze głowicami niezależnie wycelowywanymi ([[Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle|MIRV]])<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}. Realizacja tego projektu została rozpoczęta w listopadzie 1967 roku w OKB-586, którego nazwa została do tego czasu zmieniona na Biuro Konstrukcyjne Jużnoje. Testy w locie pocisku z trzema głowicami MRV oznaczonego jako 8K67P rozpoczęły się w sierpniu 1968 roku<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}.
Z pocisku R-36 powstały dwie użytkowe [[rakieta nośna|rakiety kosmiczne]]: [[Cyklon-2]] i [[Cyklon-3]]<ref name="EA"/>.
 
Z pocisku R-36 powstały dwie użytkowe [[rakieta nośna|rakiety kosmiczne]]: [[Cyklon-2]] i [[Cyklon-3]]<ref name="EA" />.
 
== Służba operacyjna ==
[[plikPlik:SS-9.JPEG|250px|thumb|250px|R-36 w wersji z głowicą lekką 5 &nbsp;Mt podczas parady we wczesnych latach 60.]]
Pierwszy pułk rakietowy wyposażony w pociski R-36 (8K67) został postawiony w stan gotowości bojowej 5 listopada 1966 roku, jednak oficjalnie przyjęto ten pocisk do służby 21 lipca 1967 roku<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}. Pocisk orbitalny 8K69 został przyjęty oficjalnie 19 listopada 1968 roku, zaś dyżur bojowy rozpoczął 25 sierpnia 1969 roku<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}. W latach 1965 – 19731965–1973 w wyrzutniach zostało umieszczonych 268 pocisków R-36. Jednak od roku 1975 rozpoczął się proces zastępowania tych rakiet pociskami [[R-36M]]. Wszystkie pociski 8K67 zostały wycofane w 1978 roku. Pociski orbitalne 8K69 zostały wycofane ze służby w 1983 roku, w związku z postanowieniami traktatu [[Strategic Arms Limitation Treaty (II)|SALT II]], który zakazał tego rodzaju broni<ref name{{odn|Podwig|Bukharin|Kadyshew|Miasnikow|2004|s=RSNF36-1/>199–199}}.
 
W [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] pociski SS-9 postrzegane były jako przeznaczone w pierwszym rzędzie do ataku na amerykańskie centra kontroli silosów pocisków [[LGM-30F Minuteman II|Minuteman]]<ref name=fas />. 1000 silosów tych pocisków kontrolowanych było przez około 100 centrów kontroli, toteż wyeliminowanie tych ostatnich, oznaczać mogło wyłączenie pocisków z użytku. Sytuację tę zmieniła likwidacja połączeń między silosami oraz wprowadzenie zapasowych powietrznych centrów kontroli, toteż w celu unieszkodliwienia systemu Minuteman konieczne było użycie jednej głowicy na jeden silos. Spowodowało to konieczność wprowadzenia do użytku głowic niezależnie wycelowywanych, a w konsekwencji opracowania przez Związek Radziecki nowych rakiet zdolnych do przenoszenia głowic MIRV. Zadanie to miały pełnić nowe pociski [[R-36M]]<ref name=fas />.
 
{{Przypisy|2}}
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko=Podwig|imię=Paweł|autor link=|autor5=Pawel IgorPodwig, Sutyagin i inni|autor2=Oleg Bukharin|autor3=, Timur Kadyshew|autor4=, Eugeni Miasnikow, Igor Sutyagin, Maxim Tarasenko, Boris Zhelezov |tytuł=Russian Strategic Nuclear Forces |rokdata=2004 |wydawca=The [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] Press i Moscow Institute of Physics and Technology|isbn = 0-262-16202-4}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.russianspaceweb.com/r36.html | tytuł = R-36 | opublikowany = russianspaceweb | język = en | data dostępu = 2017-01-19}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.fas.org/nuke/guide/russia/icbm/r-36.htm | tytuł = R-36 / SS-9 Scarp | opublikowany = fas.org | język = en | data dostępu = 2017-01-19}}
 
{{Radzieckie i rosyjskie pociski balistyczne}}
{{Radziecka/rosyjska triada nuklearna}}
 
[[Kategoria:Radzieckie pociski balistyczne]]
[[Kategoria:Pociski balistyczne okresu zimnej wojny]]
[[Kategoria:Radzieckie pociski ICBM]]
[[Kategoria:Pociski balistyczne w silosach]]
[[Kategoria:Radzieckie pociski balistyczneICBM]]