Dimitrie Cantemir: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 56 bajtów ,  3 lata temu
Anulowanie wersji 48541382 autora 91.216.51.37 (dyskusja)
(Anulowanie wersji 48541382 autora 91.216.51.37 (dyskusja))
|wikicytaty =
}}
'''Dimitrie Cantemir''', Dymitr Kantemir ({{w języku|rum.mo|Димитрiе Кантемир}} ur. [[26 października]] [[1673]] w [[Jassy|Jassach]] lub [[Silişteni]], zm. [[21 sierpnia]] [[1723]] w [[Dmitrowsk|Dmitrowce]] koło [[Charków|Charkowa]]) – [[władcy Mołdawii|hospodar Mołdawii]]; naukowiec, humanista i pisarz.
 
* [[język mołdawski|mołdawski]], [[język rumuński|rumuński]] ''Dimitrie Cantemir'' (najbardziej powszechnie stosowana w nauce forma) lub ''Demetriu Cantemir''
* [[Język rosyjski|rosyjski]] ''Дмитрий Константинович Кантемир'', ''Dmitrij Konstantinowicz Kantemir''
* [[Język turecki|turecki]] ''Dimitri Kantemiroğlu''
Był synem mołdawskiego hospodara [[Konstantyn Kantemir|Konstantyna]]. W wieku 14 lat został wysłany do [[Stambuł]]u, gdzie został zakładnikiem cesarskim w miejsce swego starszego brata [[Antioch Cantemir|Antiocha]] – pozostawał tam do [[1691]]<ref>Valentová, Libuše: ''Dimitrie Cantemir'', w: ''Slovník rumunských spisovatelů'' (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strona 68).</ref>. W 1692 brał udział w [[Wojna polsko-turecka 1683-1699|wojnie przeciwko Polsce]], zachowały się jego notatki z oblężenia zajętej przez [[Krzysztof Rapp|Krzysztofa Rappa]] twierdzy w [[Soroki|Sorokach]].
 
Nauki pobierał początkowo na dworze ojca, a po przybyciu do Stambułu w szkole greckiej znajdującej się pod opieką konstantynopolitańskiego patriarchatu. Mówił biegle po rumuńsku[[język mołdawski|mołdawsku]], [[język grecki|grecku]], [[język francuski|francusku]], [[język włoski|włosku]], [[język rosyjski|rosyjsku]], [[język turecki|turecku]], [[język arabski|arabsku]] i [[język perski|persku]] oraz po [[łacina|łacinie]] i w języku [[język cerkiewnosłowiański|cerkiewnosłowiańskim]] (pod koniec życia władał 11 językami)<ref>Valentová, Libuše: ''Dimitrie Cantemir'', w: ''Slovník rumunských spisovatelů'' (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strona 68); Našinec, Jiří: ''Dimitire Cantemir,'' w: ''Slovník spisovatelů. Rumunsko'' (Praga: Odeon, 1984; strona 125).</ref>. Interesował się [[filozofia|filozofią]], [[teologia|teologią]], [[historia|historią]] i [[geografia|geografią]]. Poświęcał się także studiom [[religia|religii]] i [[tradycja|tradycji]] [[Wschód|Wschodu]] oraz [[literatura piękna|literaturze pięknej]]. Po śmierci ojca w 1693 r. objął tron mołdawski, jednak [[sułtan]] nie zatwierdził wyboru bojarów, a sam Cantemir musiał udać się do Stambułu. Po 17 latach, przy poparciu sułtana, został w [[1710]] roku władcą Mołdawii.
 
Po objęciu mołdawskiego tronu Cantemir podjął próby reform wewnętrznych państwa (m.in. w zakresie podatków, administracji, czy wojska), a także – z początku tajnie, potem oficjalnie – rozpoczął pertraktacje z carem [[Rosja|Rosji]], [[Piotr I Wielki|Piotrem I Wielkim]], który prowadził [[III wojna rosyjsko-turecka|działania wojenne przeciw Turcji]]. W kwietniu [[1711]] roku Mołdawia zawarła sojusz wojskowy i polityczny z Rosją. Na jego mocy Mołdawia oddawała się pod zwierzchnictwo rosyjskie, z obowiązkiem zapłaty niewielkiego trybutu oraz absolutną i dziedziczną władzą hospodarów. Cantemir miał też udzielić wsparcia wojskom rosyjskim w kampanii przeciwko Turcji.